Hədiyyələri sevinclə qəbul etməyə nə mane olur?

Elə insanlar var ki, onlara kiminsə ən kiçik bir hədiyyə verməsi belə onları narahat vəziyyətə salır. Onlar

“Niyə ki?”, “Heç lazım deyildi!” deyirlər və ya sadəcə nə deyəcəklərini bilməyib sıxılmış bir “təşəkkür edirəm”lə kifayətlənirlər.

Belə insanlarda hədiyyə alarkən yaranmalı olan təbii sevinc və minnətdarlıq hissi, onların fikrincə, “haqsız diqqət”dən doğan utanc hissi ilə kölgələnir. Zövq almaq əvəzinə, onlar ciddi stress yaşayırlar.

Bu cür hisslər çox vaxt “saxtakar sindromu” (və ya imposter sindromu) adlanan fenomenin təzahürüdür. Bu, “ictimai aldatma” hissi ilə bağlı emosiyaların bir toplusudur. Onun əsas xüsusiyyəti insanın özü haqqında formalaşan müsbət rəyin yalan olduğuna inanması, əslində isə bu xoş fikirləri və münasibətləri haqq etmədiyini düşünməsidir. Bu hiss daimi “ifşa olunmaq qorxusu” və hər hansı tərifə görə “haqsızlıq etdiyini” düşünən günahkarlıq hissi yaradır. Belə insanlar üçün hədiyyələr də haqsız, lazımsız və ədalətsiz görünür.

Saxtakar sindromunun səbəbləri müxtəlif ola bilər. Bəzən bu, “məhəbbət qazanılmalıdır” prinsipi ilə tərbiyə almaqdan və ya ətrafdakılar tərəfindən davamlı şəkildə dəyərsizlik hissinin aşılanmasından qaynaqlanır. Amma bəzən də bu sindrom əks vəziyyətdə, uşaqlıqda hər şeyin asanlıqla əldə olunduğu, bacarıqlarının hədsiz təriflənib şişirdildiyi uşaqlarda formalaşır. Belə uşaqlar uğursuzluq təcrübəsi qazanmadan böyüyürlər. Lakin həyatın müəyyən mərhələsində hər kəs çətinliklərlə üzləşir və bu zaman əvvəllər asan nailiyyətlərə öyrəşmiş insan özünü çaşqın və güvənsiz hiss edir. Əgər ətrafda ondan daha uğurlu insanlar da varsa, bu hisslər daha da dərinləşir.

Bunun üzərinə sosial şəbəkələrin təsiri də gəlir: orada insanlar yalnız həyatlarının ən parlaq anlarını və ən yaxşı fotolarını paylaşırlar. Özünə inamı zəif olan biri bu müqayisələr fonunda daha çox özünü dəyərsiz hiss etməyə başlayır.

Saxtakar sindromuna tutulan insan həm uğursuzluqdan, həm də uğurdan qorxur. Çünki öz uğurunu təsadüfi hesab edir, onu təkrarlaya biləcəyinə inanmır. Hər bir şəxsi nailiyyət və ya tərif onun üçün daxili gərginlik yaradır, həm bu uğuru layiq görməmək hissi, həm diqqət mərkəzinə düşməkdən doğan utanc, həm də “saxta müsbət obraz” yaratdığına görə vicdan əzabı bir-birinə qarışır.

Belə bir insan üçün kiçik bir hədiyyə belə “əsassız mükafat” kimi qəbul edilə bilər və bu, dərhal mənfi emosiyalar dalğası yaradar. Ən ağır formaları nadir hallarda rast gəlinir, amma yüngül formada bu hal çox geniş yayılıb. Bunun əsas səbəblərindən biri hələ də bir çox ailələrdə davam edən, köhnə və zərərli tərbiyə stereotipləridir.

Təəssüf ki, bəzən pravoslav ailələrdə də uşaqlar düzgün tərbiyə olunmur. Valideynlər övladlarında təvazökarlıq tərbiyə etmək istəyəndə, əslində, onlara hədiyyə alarkən minnətdarlıq əvəzinə utanc hissi aşılayırlar. Halbuki təvazökarlıq və utanc fərqli anlayışlardır.

Təvazökar insan öz nailiyyətlərini qabartmır, fəzilətlərini nümayiş etdirmir, amma bu, ona minnətdarlıqla hədiyyə qəbul etməyə mane olmur. Utanc isə insanın pis hərəkətini dərk etməsindən doğan daxili narahatlıq hissidir. Amma hədiyyə almaq pis və ya günah bir şey deyil, bu, verənin diqqət və sevgi jestidir, qarşı tərəfə sevinc bəxş etmək istəyidir. Hədiyyə qəbul etmək də yalnız o halda utanc doğura bilər ki, onun arxasında günahkar və ya ədəbsiz niyyət dayansın.

Deməli, uşaqlara yanlış tərbiyə ilə aşılanan “yalançı utanc”ın əsl təvazökarlıqla heç bir əlaqəsi yoxdur.

Hədiyyə qəbul edərkən yaranan narahatlığın başqa bir mümkün səbəbi hədiyyə verənə mütləq bir şəkildə “qarşılıq qaytarmaq” zərurəti hissidir.

İdealda hədiyyə dostluq münasibətinin təzahürü və fədakarlığın rəmzi sayılır. Amma əslində hədiyyə həmişə müəyyən qarşılıqlı münasibətlər sisteminin bir hissəsidir. Araşdırmalara görə, hədiyyəyə cavab vermək istəyi təbii və qaçılmazdır. Bu, münasibətlərin sabitliyini qoruyan əsas amillərdən biridir. Sadəcə, bu cavab maddi formada ola bilər, ya da sadəcə müsbət emosiyalarla ifadə oluna bilər.

Aydın şəkildə göstərilən səmimi sevinc və minnətdarlıq hədiyyəyə verilən ən uyğun cavabdır. Axı, məhz bu hisslər dostcasına edilən hədiyyənin məqsədidir və hədiyyə qəbul etmə bacarığının əsasını təşkil edir. Hədiyyə vermək və qəbul etmək istəyinin sağlam forması da məhz bu xeyirxah münasibətə əsaslanır.

Lakin cəmiyyətdə elə formalaşıb ki, ümumi bayramlarda və ya səbəbsiz edilən hədiyyələrdə qarşılıq vermək sanki yazılmamış qaydadır. Tək tərəfli hədiyyələr yalnız şəxsi günlərdə, məsələn, ad günlərində normal qəbul olunur. Hətta ailə daxilində belə, əgər ər arvadına tez-tez hədiyyə alır, amma arvad ona nadir hallarda nəsə verir, insanlar bunu “arvad yaxşı yol tapıb” kimi şərh edirlər, halbuki o, bəlkə də minnətdarlığını qayğısı ilə göstərir. Bir çox insanın şüurunda belə bir düşüncə var: hədiyyəyə mütləq digər hədiyyə və ya aydın, nəzərə çarpan bir xidmətlə cavab verilməlidir, sadəcə qayğı və diqqətlə yox.

Əlbəttə, hədiyyə verən insan, istər-istəməz, qarşı tərəfdən bir reaksiya gözləyir, şüurlu və ya qeyri-şüuri şəkildə cavab hədiyyəsi arzulayır.

Bu gözləntilərin mənfi nümunəsi rüşvət xarakterli hədiyyələrdir, yəni hədiyyə müqabilində hər hansı üstünlük və ya xidmət umulan hallardır (istər iş, istər şəxsi münasibətlərdə). Bəzən hədiyyə “üzrxahlıq” və ya “könül alma” məqsədi daşıyır, belə hədiyyədən sonra bağışlanma gözlənilir. Yəni manipulyativ hədiyyələr də ünsiyyətin bir hissəsidir, amma bu, mənfi və dağıdıcı ünsiyyətdir.

Müsbət münasibətlərdə isə hədiyyənin məqsədi insanı sevindirmək, istini və sevgini bölüşməkdir. Belə halda cavab olaraq sevinmək, minnətdarlıq hissi keçirmək, xoş təəssürat bildirmək gözlənilir. Yəni şəxsi münasibətlərdə hədiyyə qarşılıqlı “xidmət ticarəti” və ya manipulyasiya vasitəsi deyil, münasibətləri möhkəmləndirən və onlara sevinc qatan bir vasitədir.

Ən ideal hal hədiyyə verənin niyyəti ilə hədiyyə alanın hisslərinin üst-üstə düşməsidir. Belə olanda, qarşılıq vermək arzusu məcburiyyətdən yox, təbii minnətdarlığın sevincə çevrilməsi arzusundan doğur. Bu, borc hissi deyil, ruhən sağlam, təbii bir ehtiyacdır.

Bəzən hədiyyələşmə münasibətlərdə bir neçə qarşılıqlı hədiyyə ilə bitir. Amma bəzən bu sevinc prosesi uzun sürür və artıq hədiyyələrin maddi tərəfi ikinci plana keçir. Bu cür münasibətlərdə əsas məqsəd qarşı tərəfi sevindirmək istəyidir. Əgər bu istəyin qarşılığı da varsa, o zaman hədiyyə yalnız maddi əşya deyil, həm də diqqətin, qayğının, istiliyin ifadəsi olur. Belə münasibətlər artıq etimada və xristian sevgisinə əsaslanır.

Lakin bəzən hədiyyə gözlənilən sevinci və minnətdarlığı gətirmir. Məsələn, “saxtakar sindromu” olan bir insan, yəni özünü dəyərsiz sayan biri hətta ən xoş hədiyyəni belə tam minnətdarlıqla qəbul edə bilmir. Onun içində minnətdarlıq utanc və günahkarlıq hissi ilə qarışır. Bəzən hədiyyə sadəcə yerinə düşmür, xoşuna gəlmir və ya münasib şəxs tərəfindən verilmir. Elə hallar da olur ki, insan hədiyyə qəbul etməklə sanki qarşı tərəfə borclu qalacağını düşünür: “məni daha çox sevməlidir”, “ona xüsusi diqqət göstərməliyəm” kimi. Əgər bu münasibətlərdə özünü belə bir rola hazır hiss etmirsə, bu hədiyyəni qəbul etməməsi daha düzgündür. Amma çox vaxt insanlar qarşı tərəfi incitməmək üçün yenə də qəbul edirlər və “xoş sima” göstərirlər.

Belə vəziyyətlərdə hədiyyə mərasimi bir növ teatr səhnəsinə çevrilir: biri böyük həvəs və coşqu ilə hədiyyə verir, digəri də eyni dərəcədə “şiddətli sevinc” nümayiş etdirməyə çalışır. Hər iki tərəf bilir ki, azacıq sönük reaksiya belə qarşı tərəfdə məyusluq yarada bilər. Bu səbəbdən bəzən insanlar sadəcə münaqişədən qaçmaq üçün emosiyalarını şişirdirlər, hətta yalanla sevinirmiş kimi görünürlər.

Bu kimi hallarda insan hədiyyəyə səmimi minnətdarlıqla cavab verə bilmir, içində borc hissi yaşayır və bu borcu ödəmək üçün bir növ təlaşa düşür. Bu daxili gərginlikdən qurtulmağın ən asan yolu məcburi qarşılıq hədiyyəsidir, adətən ilkin hədiyyədən az olmayan dəyərdə. Amma əgər buna imkanı çatmırsa, özünü borclu və narahat hiss edir. Halbuki bu, əslində xəyali borcdur, yəni, real borc yoxdur, bütün mənfi hisslər sadəcə insanın beynində yaranır.

Hədiyyə qəbul edərkən sadə bir qaydanı yadda saxlamaq kifayətdir: Hədiyyə verən insan sadəcə sizi sevindirmək istəyib.

Deməli, sizdən gözlənilən tək şey onun diqqətini qiymətləndirmək və sevinməkdir. Hədiyyənin əsas məqsədi xeyirxah münasibət və müsbət emosiyalardır.

Əgər hədiyyə verənə qarşı xoş niyyətiniz yoxdursa, onda ya hədiyyəni qəbul etməyin, ya da sadəcə sakit şəkildə “təşəkkür edirəm” deyin və məsələni bağlayın. Onun çəkdiyi əziyyəti “qarşılıqlı hədiyyə” ilə ödəməyə tələsməyin. Hədiyyə verməyi yalnız doğru saydığınız, içdən gələn zaman edin, “öz komplekslərinizi” və ya narahatlığınızı ört-basdır etmək üçün yox. Əks halda bu, sevinc mübadiləsi deyil, ikiüzlülük və təkəbbür zəncirinə çevriləcək.

Bir psixoloqun sözləri ilə desək, utanc və narahatlıqla qəbul edilən hədiyyə “qıcqırmış minnətdarlıq” kimidir. Yəni bu hal insanın səmimi şəkildə təşəkkür etməyi, minnətdar olmağı bacarmadığını göstərir.

Ona görə də əsas məqsəd özündə hədiyyənin arxasındakı diqqəti görməyi, onu qiymətləndirməyi və sadə, səmimi minnətdarlıq hissi bəsləməyi öyrənməkdir.

Hədiyyələrə səmimi sevinə bilməyən başqa bir insan tipi də var: hər şeydən irad tapan, tələbkar insanlar. Onlar üçün, hətta ən düşünülmüş, bahalı, xüsusi qayğı ilə seçilmiş hədiyyələr belə “kifayət qədər yaxşı” sayılmır: ya “çox bahadır”, ya “ucuzdur”, ya “modeli düz deyil”, ya “rəngi xoşuma gəlmədi”, ya da sadəcə “istədiyim bu deyildi” və ya sadəcə “zamanı düzgün seçilməyib”.

Belə insanlar, hətta ən sadə və xoş niyyətli hədiyyələrdə belə, gizli eyham və ya təhqir görməyə meyllidirlər. Hədiyyəni alarkən çox vaxt hörmətsiz və narazı üz ifadəsi ilə qarşılayır, guya onlara lazımsız və ya yersiz bir şey veriblərmiş kimi davranırlar.

Bu davranışın kökündə, adətən, qürur və təkəbbür dayanır. Hər bir inciklik, yəni, hədiyyənin “kifayət qədər yaxşı olmaması”na görə incimə təkəbbürün məhsuludur. Təkəbbür insanda həddindən artıq özünə dəyər vermə hissi yaradır və bu hiss insana obyektiv olmağa imkan vermir. Hədiyyə onun üçün sadəcə “pis”dir, çünki o, belə olmasını istəyir. Təkəbbürlü insan başqalarından özünü üstün sayır, onları özündən “aşağı” görür, və elə buna görə də düşünür ki, verilən hədiyyə onun səviyyəsinə uyğun deyil. Amma əslində pis olan hədiyyə deyil, onu qəbul edən insanın təkəbbürlü və nankor ruhudur.

Bəzən, doğrudan da, insanlar istədiklərini almırlar, hədiyyə onların ehtiyacına uyğun olmur, bəzən hətta onlara mane ola bilər. Belə hallarda narazılıq müəyyən dərəcədə başa düşüləndir. Amma çox vaxt problem başqadır: insan özü nə istədiyini bilmir, nə onu sevindirəcəyini dərk etmir. Belə birinə xoşuna gələcək hədiyyə tapmaq, demək olar ki, mümkün deyil.

Bəzən də insanın elə bir arzusu olur ki, hədiyyə verən şəxs onu reallaşdıra bilmir, ya imkanı çatmır, ya da sadəcə buna hazır deyil. Bu halda hər hansı başqa hədiyyə həmin arzunun yanında “dəyərsiz” görünür. Bunun klassik nümunəsini “Karlson” nağılında görürük: Balaca oğlan it arzulayır, amma ona oyuncaq it verirlər və o, göz yaşlarına boğulur, çünki arzuladığı “canlı it” deyildi.

Bəzən hədiyyədən narazılıq manipulyasiya üsulu da olur. Belə insanlar “zərərçəkmiş” rolunu oynayaraq hədiyyə verəni utandırmağa, “pis hədiyyə” verdiyinə görə peşman etməyə çalışırlar. Bu yolla onlar başqalarının davranışına təsir göstərir, yəni emosional manipulyasiya edirlər.

Araşdırmalar göstərir ki, belə hər şeydən irad tapan insanlar uzun müddətdə daha çox istəmədikləri və dəyərsiz hədiyyələr alırlar. Çünki hədiyyə verənlər onlara xoş gəlmək üçün çalışmaqdan yorulur və sonda “nə olsa, versəm də razı qalmayacaq” düşüncəsinə gəlirlər.

Məsələn, 7,5 min nəfər arasında keçirilmiş bir tədqiqatda (tədqiqatçılar: Andonq Çenq, Meq Mələu və Evan Polman) məlum olub ki, hədiyyə verənlər “çətin insanlara” hədiyyə seçməkdənsə, sadəcə pul və ya hədiyyə kartı verməyə üstünlük verirlər yəni seçim məsuliyyətini onların özlərinə buraxırlar. Bəziləri isə ümumiyyətlə belə adamlara hədiyyə almaqdan imtina edir.

Əslində, hədiyyə kartları pis variant deyil. Onlar insana öz zövqünə uyğun, sadəcə xoşuna gələn bir şeyi almaq imkanı verir. Üstəlik, belə alış-verişdə insanlar ailə büdcəsindən pul xərclədikləri vaxt hiss etdikləri günahkarlıq hissini keçirmirlər. Amma manipulyativ münasibətlərdə bu da başqa problemə çevrilir: hədiyyə kartı alan insan hədiyyə verəni “diqqətsizlikdə”, “tənbəllikdə” və “sırf nəsə vermək xatirinə hədiyyə etməkdə” ittiham edə bilər, yenə də onu utandırmağa çalışar.

Hər halda, hədiyyələrə qarşı həddindən artıq irad, narazılıq və kapriz münasibətləri zəhərləyir, onları soyuqlaşdırır və səmimiyyəti öldürür.

Pis və uğursuz hədiyyələrdən doğan narahatlıqlar insana həmişə uğurlu hədiyyə seçmək asan olmur. Bəzən hədiyyə sevinc əvəzinə mənfi hisslər yarada bilər.

Mütəxəssislər, məsələn, əgər əmin deyilsinizsə ki, qarşı tərəf sizlə eyni yumor hissinə malikdir (məsələn, “Brilyant qol” filmindəki sürprizli qutunu yada salın) zarafat məqsədli hədiyyələrdən çəkinməyi tövsiyə edirlər.

Həmçinin “praktik” hədiyyələr də bəzən uğursuz ola bilər. Çünki insan bir çox faydalı şeyi öz istəyi ilə almağa üstünlük verir, hədiyyə kimi yox. Artıq klassik bir nümunə kimi kişilərə verilən corablar göstərilir. Əgər bu zarafat məqsədli deyil (və ümumi yumor hissi nəzərə alınmayıbsa), belə hədiyyələr qarşı tərəfdə “mənə etinasız yanaşırlar” hissi oyada bilər.

Ümumiyyətlə, insanlar çox vaxt hədiyyələrdə özlərinə olan münasibəti “oxuyurlar”. Məsələn, bir qadına hər dəfə mətbəx avadanlığı hədiyyə edilərsə, o, özünü yalnız “aşpaz” kimi qəbul edildiyini hiss edə bilər. Yəni faydalı hədiyyələr hər zaman yaxşı olmur.

Aydındır ki, yaxşı hədiyyələr münasibətləri gücləndirə, pis hədiyyələr isə zəiflədə bilər. Ancaq araşdırmalar maraqlı bir məqamı ortaya çıxarıb: pis hədiyyələrə münasibət insanın cinsindən asılıdır, xüsusilə kişi və qadın münasibətlərində.

Kişilər qadınlardan pis hədiyyə alanda buna daha həssas yanaşırlar. Tanışlığın ilk mərhələsində qadından uğursuz hədiyyə alan kişi, gələcək münasibətlərə skeptik baxır, ortaq cəhətlərin az olduğunu düşünür. Uğurlu hədiyyələr isə əksinə, münasibətləri möhkəmləndirə bilər. Ümumilikdə kişilər hədiyyələri daha birbaşa qiymətləndirirlər.

Qadınlar isə münasibətin əvvəlində hədiyyələrin uğurlu olub-olmamasına əsaslanaraq gələcəklə bağlı nəticə çıxarmırlar. Amma yaxın münasibətlərdə paradoksal şəkildə pis hədiyyə alanda qadın özünü hədiyyə verən şəxsə daha da yaxın hiss edir. Mütəxəssislər bunu belə izah edirlər: qadın üçün romantik münasibətlər çox önəmlidir və uğursuz hədiyyə alanda onun psixoloji müdafiə mexanizmləri işə düşür: qadın hədiyyəni deyil, münasibəti qorumağa çalışır. Yəni qadının pis hədiyyəyə qarşı dözümlü, bəzən hətta müsbət münasibəti onun daxili gərginliyinin nəticəsidir. Bu gərginlik isə münasibətlərdə müəyyən iz buraxır.

Bir məsələ var ki, hədiyyə sadəcə “uğursuz” ola bilər, yəni hədiyyə verən sadəcə insanın istəyini düzgün təxmin etməyib. Amma daha pisi odur ki, hədiyyə diqqətsizlikdən, laqeydlikdən və kobudluqdan irəli gəlir. Belə hədiyyələr insan həyatındakı ən mənfi təəssürat yaradanlardandır.

Bəzən insanlar hədiyyələri o qədər dəyərsizləşdirirlər ki, kimdən və nə vaxt aldıqlarını belə unudurlar. Nəticədə bir-iki il sonra həmin hədiyyəni elə onu əvvəlcə bağışlayan adama “yenidən” verirlər. Əgər hədiyyə əvvəl sevgi və diqqətlə seçilibsə, bu hal həmin şəxs üçün çox ağrılı ola bilər.

Eləcə də, kiminsə aldığı hədiyyəni dərhal başqasına verməsi də xoş olmayan hiss yaradır. Belə vəziyyətdə insan özünü “qalıq prinsipi” ilə yad edilmiş biri kimi hiss edir – “mənə qalmış nədirsə, onu veriblər”.

Əslində, hədiyyəni başqasına vermək (əgər bu, hörmətsizlik niyyəti ilə deyilsə) nə günahdır, nə də ayıbdır. Əgər insan onu istifadə etməyəcək və o hədiyyə başqa birinə daha çox gərəklidirsə, onu paylaşmaq savabdır. Hətta bunu etmək xristian mərhəmətinə tam uyğundur.

Amma əgər insan sadəcə “xilas olmaq üçün” hədiyyəni elə birinə verir ki, o da ondan fayda görməyəcək, bu artıq ikiüzlülükdür, burada nə sevgi, nə də diqqət var, sadəcə rahatlıq arzusu.

Psixoloqlar bildirirlər ki, ən səmimi və sevinc doğuran hədiyyələr insanın xoş xatirələrlə əlaqələndirdiyi, lakin “uzunömürlü” olan hədiyyələrdir. Yəni hədiyyə həm sevinc doğurmalı, həm də praktik istifadəsi olmalıdır. Boş, mənasız “nəsə vermək xatirinə verilən” hədiyyələrdən qaçmaq lazımdır. Əgər insanı sevindirmək istəyirsinizsə, amma yaxşı hədiyyə almağa imkan yoxdursa, sadəcə səmimi, xoş söz demək daha doğrudur.

Amma bu, praktik faydası olmayan bütün hədiyyələrin mənasız olduğu anlamına gəlmir. Bəzi insanlar fiqurlar, şəkillər kimi dekorativ əşyaları “boş şey” sayırlar, amma başqaları üçün belə bir əşya gündəlik sevinc və zövq mənbəyi ola bilər.

Xüsusilə şəxsi münasibətlərdə, bərabər və eyni tipli hədiyyələr də bəzən inciklik yaradır. Məsələn, eyni qələmi bütün iş yoldaşlarına hədiyyə etmək olar. Amma eyni hədiyyəni, məsələn, həm həyat yoldaşına, həm qonşuya vermək ciddi anlaşılmazlıq yarada bilər.

Belə hallarda yaranan acı hisslər təkcə qürurdan deyil, həm də insanın özünü artıq “xüsusi” hiss etməməsindən doğur. Əgər insan hədiyyədəki bu bərabərlikdə laqeydlik görürsə, bu münasibətdə dərin problem olduğuna işarədir.

Bəzən isə insanlar məsuliyyəti təkcə hədiyyə alanın üzərinə atırlar, xüsusilə dini ailələrdə belə deyirlər: “Mən nə etmişəmsə etdim, sən incimə, incimək günahdır.” Amma əgər hədiyyə doğrudan da təhqiredici niyyətlə verilibsə, incimək təbii reaksiyadır, bu, sadəcə ağrıya cavabdır.

Xüsusi bir məsələ də var – açıq-aşkar bətərtib hədiyyələr. Məsələn, kök insanlara arıqlama vasitələri, diş problemi olanlara ağardıcı pastalar, yaxud fiziki məhdudiyyətləri olanlara uyğun olmayan əşyalar (məsələn, saçsız insana saç aksesuarı).

Belə hədiyyələr insanın ruhunda fırtına yarada bilər. “Niyə belə etdi?”, “məni niyə alçaltdı?” kimi suallar yaranır. Amma maraqlıdır ki, bu cür hallarda insanlar çox vaxt bunu dilə gətirmir, susurlar və hətta gülümsəyib təşəkkür edirlər. Amma içlərində dərin inciklik qalır.

Bəzən hədiyyə verən insan sadəcə düşünməyib, hansı hissləri oyada biləcəyini anlamayıb. Belə hallarda “Henlonun ülgücü” adlı prinsip xatırlanmalıdır: “Heç vaxt pis niyyətə yozma, bəzən bu sadəcə düşüncəsizlikdir.” Axı axmaq davranışı bağışlamaq, qəsdən edilən pisliyi bağışlamaqdan daha asandır.

Əgər isə hədiyyə doğrudan da təhqir və manipulyasiya vasitəsinə çevrilibsə, münasibətləri yenidən nəzərdən keçirmək, məsafə saxlamaq lazımdır. Yad adamlardan gələn belə hədiyyələri qəbul etməmək təkəbbür deyil, sağlam düşüncədir. Amma hədiyyə sevindirmək niyyəti ilə verilmişdisə, onu rədd etmək qürur əlamətidir.

Əgər hədiyyə yalnız incitmək üçün verilmişdisə, o artıq hədiyyə deyil, manipulyasiya alətidir. Bu oyuna girməmək ən doğrusudur. Amma belə insanla arada dərin yaxınlıq yoxdursa, onun hədiyyəsi artıq ağrı yaratmayacaq, çünki belə münasibətlər artıq dəyərsizdir.

* * *

Hədiyyələr insanın qəlbində xoş hisslər oyatmaq, bununla da münasibətləri qorumaq və ya yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulub.

Səmimi niyyətlə verilmiş hədiyyəni minnətdarlıqla və sevinc içində qəbul etmək insan olan məhəbbətin təzahürüdür.

Əgər hədiyyəni ürəkdən qəbul etməyə nəsə mane olursa, səbəbi iki istiqamətdə axtarmaq lazımdır, ya bu, insanlar arasındakı münasibətlərdəki problemdir, ya da insanın daxilindəki, yəni daxili ziddiyyətlərində gizlənən problemdir.

Hər iki halın kökü, adətən, insan təbiətinin zədələnmiş və köhnəlmiş mahiyyətində yatır.

Hədiyyə ilə birlikdə verilən istiliyi eyni istiliklə cavablandıra bilməmək məhəbbətin azalmasının nəticəsidir.

Deməli, hədiyyə almaqla bağlı mənfi hissləri aradan qaldırmaq üçün insan özündə xristian münasibətini – mehribanlığı, qınamadan və paxıllıqdan uzaq, təkəbbürsüz və incikliksiz məhəbbəti yetişdirməlidir.