Qınaqlar və yersiz iradlar

Aşağıdakı müxtəlif ailə iradlarına nəzər yetirin (bu anda qınaqların nə qədər əsaslı olub-olmamasını nəzərə almırıq):

• Sən yaxınlarına mənim qədər diqqət yetirmirsən.

• Çox çay/qəhvə içmək olmaz.

• Sən düzgün yemirsən/yatmırsan/geyinmirsən.

• Niyə özünə bu qədər şey alırsan?

• Sən yanlış kitab oxuyursan, müəyyən mövzuda müəyyən kitablar oxumaq lazımdır.

• Sən anamla/qardaşımla və s. telefonda az danışırsan.

• Sən pis görünürsən.

• Sən həmişə özünü pis hiss edirsən/Sən çox xəstələnirsən.

• Sən az qazanc əldə edirsən.

• Sən stəkanları (kitabları, ayaqqabıları və s.) düzgün yerləşdirmirsən.

• Sən qabları düzgün yumursan.

• Sən paltaryuyan maşını düzgün doldurmursan.

• Və s.

Mövzular müxtəlif olsa da, bütün bu iradların mahiyyətini sadə şəkildə ifadə etmək olar:

I Variant: “Sən mənim xoşuma gəlməyən şəkildə davranırsan, bu məndə narahatlıq, diskomfort və qıcıq hissi yaradır. Sənin davranışların xoşagəlməzdir”.

Belə mövqedə olan həyat yoldaşı öz emosional vəziyyətinə görə məsuliyyəti qarşı tərəfin üzərinə yükləyir, bəzən isə hər şeyin istədiyi kimi getməməsində onu günahkar sayır.

Bu cür iradların arxasında çox vaxt acizlik hissi, qarşılıqlı hissləri bölüşməyə hazırlıqsızlıq və qorxu ilə mənəvi ağrıdan müdafiə olunma cəhdləri gizlənir. Bu tipə həmçinin sağlamlıq və ya zahiri görünüşlə bağlı iradlar da daxildir.

Qida, içki, gəzinti, idman, yuxu və s. barədə edilən iradlar isə çox vaxt irad bildirən şəxs tərəfindən sanki qayğı kimi qəbul edilir. O düşünür ki, bu iradlarla həyat yoldaşına daha sağlam həyat tərzi təklif edir. Lakin əksər hallarda bu, qarşı tərəf tərəfindən narazılıq və iddia kimi qəbul olunur.

Ər-arvadın bir-birinin qohumları ilə ünsiyyətinə dair əsassız gözləntilər və istəksiz olduğu halda onu bu münasibətləri saxlamağa məcbur etmək, çox vaxt öz ailəsinə qarşı diqqətsizlikdən doğan günahkarlıq hissini gizlədir. Belə insan sanki yaxınlarına özü istilik və diqqət göstərmək əvəzinə bu məsuliyyəti həyat yoldaşının üzərinə atır.

Bəzən isə bu cür iradlar üstünlük mövqeyindən irəli gəlir, insan öz ailə modelini “doğru” sayır və gözləyir ki, yoldaşı da onun fikrini bölüşsün.

Həyat yoldaşının dostlarına və ya qohumlarına özündən daha çox diqqət ayırdığına dair iddialar isə tam sahib olmaq istəyi və itki qorxusundan, yəni qısqanclıqdan xəbər verə bilər. Əlbəttə, əgər bir insan həftənin altı gününü qohumlar və dostlarla, yalnız bir gününü həyat yoldaşı ilə keçirirsə, bu, ciddi ailə probleminin göstəricisidir və belə halda “diqqətsizlik” barədə irad haqlı ola bilər.

Lakin “yersiz iradlar” üçün səciyyəvi cəhət əsasın olmamasıdır. Belə bir insan, hətta yoldaşı gün ərzində ailəsinə və dostlarına yarım saatdan çox vaxt ayırmasa belə, onu qınaya bilər. Çünki o, yoldaşının diqqətinə tam sahib olmaq istəyir və onun hər hansı diqqətini – valideynlərə, dostlara, kompyuterə, televizora, kitablara və ya yaradıcılığa yönəltməsini çox ağrılı qəbul edir, bunu irad üçün səbəb sayır.

II Variant: “Sən bunu mənim düzgün, rahat və məntiqli hesab etdiyim kimi etmirsən. Mən daha yaxşı bilirəm, necə olmalıdır”.

Bu halda həyat yoldaşlarından biri istəyir ki, hər şey onun üçün rahat və doğru saydığı şəkildə edilsin, digəri isə bunu öz bildiyi kimi edir. Nəticədə isə iddia və ya yersiz irad yaranır.

Bəzi iradlar insanın açıq şəkildə nevrotik reaksiyasından qaynaqlanır, onu sadəcə olaraq qıcıqlandırır ki, nəsə onun fikrincə “düzgün” şəkildə baş vermir.

Üstəlik, bu cür iradlar çox vaxt prinsipial məsələlərə aid olmur. Çox vaxt fərq əhəmiyyətsiz olur: hər iki üsul doğrudur, bəzən isə ikinci tərəfin üsulu daha da rahatdır. Məsələn, çörəyi hansı istiqamətdə kəsmək, otaqda işığı hansı ardıcıllıqla söndürmək, ayaqqabı bağlarını necə bağlamaq və s. kimi məsələlər üzərindən yaranan iradlar buna misaldır. Bəzən hansısa işdə daha az təcrübəsi olan və bu sahədən az anlayışı olan insan, əslində həmin işi daha yaxşı bilən tərəfi “öyrətməyə” başlayır. Belə “diletant” iradlar isə qarşı tərəfdə daha güclü mənfi reaksiya doğurur.

İstənilməmiş şəkildə “öyrətmək” mövqeyi üstünlük mövqeyidir və onun kökündə insanın özünü bəyənməsi, sadə dillə desək, təkəbbür dayanır. Belə insan sanki həyat yoldaşını özünə tabe sayır, özünü daha ağıllı və nüfuzlu hesab edir, nəticədə isə özünə haqq verir ki, onu öyrətsin, idarə etsin, nəyi necə etməyi göstərsin. Bu, məsələn, “yanlış” kitab oxumaq, musiqi zövqü, geyim üslubu, saç düzümü və s. barədə qınamalarda açıq şəkildə görünür.

Bir çox hallarda belə iradlar insanın özünü təsdiqləmə formasıdı, yəni o, bununla öz dəyərini və əhəmiyyətini artırmağa çalışır. Bu, daxili psixoloji narahatlığın əksidir.

Bundan başqa, yersiz iradlar çox vaxt sadəcə tərbiyə və takt hissinin çatışmazlığından da qaynaqlana bilər.

Psixoloji baxımdan bu cür iradlar şəxsi sərhədlərin pozulması sayılır: həyat yoldaşlarından biri digərin “daxili ərazisinə” (bəzən olduqca kobud şəkildə) daxil olur, onun azadlıq hüququnu əlindən alır və şəxsiyyətinin dəyərini şübhə altına alır.

Bəs niyə insanlar ən çox yaxınlarına irad tuturlar? Çünki onları yaxın hesab etdikləri üçün daha çox gözlənti içində olurlar, onlar üçün daha çox narahatlıq keçirirlər. Bundan başqa, insan psixikasının müdafiə mexanizmləri də belə işləyir: ən çox sevdiyimiz insanlardakı nöqsanlar bizi daha çox qıcıqlandırır. Buna həm də insanın öz daxili ehtirasları, emosiyaları əlavə olunur və onlar ən parlaq şəkildə məhz ailədə, yəni insanın özünü olduğu kimi göstərdiyi mühitdə üzə çıxır. Elə bu səbəbdən həyat yoldaşları arasında belə hallar baş verir.

Rəsmi münasibətlərdə isə, məsələn, rəhbərin işçiyə irad bildirməsi, çox vaxt sadəcə özünü təsdiqləmə aktıdır.

Bəzi hallarda həyat yoldaşlarından birinin narazılığı tam əsaslı olur və o, qarşı tərəfin hərəkətləri ilə bağlı irad bildirmək üçün haqlı səbəblərə malikdir.

Anlamaq vacibdir ki, ədalətli qınama hüququ evlilik münasibətlərində, eləcə də qarşılıqlı öhdəliklərə əsaslanan bütün münasibətlərdə (dostluq, əməkdaşlıq və s.) təbii şəkildə yaranır.

İnsanların münasibətlərə daxil olarkən bunun müəyyən öhdəliklər doğurduğunu anlamamaları, həm kiçik, həm də ciddi münaqişələrin əsas səbəblərindən biridir. İnsanlar ünsiyyətə başlayarkən adətən “Mən bunu və bunu etməyi öhdəmə götürürəm” demirlər, lakin hər münasibət növünün öz prinsipləri var.

Məsələn, dostluqda kömək etməyə hazır olmaq, əməkdaşlıqda öz payına düşəni yerinə yetirmək, sevgidə isə sədaqət vacibdir. Buna görə də özünüzü “dost” adlandırmaqla siz artıq avtomatik olaraq dostunuza çətin anda kömək etməyi vəd etmiş olursunuz və o da bu yardımı gözləməyə haqlıdır. Əgər siz bunu etmirsinizsə, dost sizi haqlı olaraq tənqid edə bilər, lakin bu, danlamaq və ya ittiham etmək üçün deyil, diqqəti sağlam münasibət prinsiplərinin pozulmasına yönəltmək və vəziyyəti düzəltmək üçündür.

Evlilik münasibətləri də qarşılıqlı gözləntilərin qarşılanmasına əsaslanır. İnsan “evlənməklə” sevdiyinin bəzi ehtiyaclarını və gözləntilərini qarşılamağa razılaşır və bu niyyət normalda qarşılıqlıdır.

Amma ən harmonik münasibətlərdə belə əsassız gözləntilər və nadan narazılıqlar labüddür. Bütün gözləntilər, hətta yaxın münasibətlərdə belə, məntiqli olmur. Ünsiyyət həm müsbət, həm mənfi duyğuların qarışdığı dinamik bir prosesdir. Sağlam münasibətlər üçün vacibdir ki, həyat yoldaşları həm öz hüquq sərhədlərini, həm də narazılıqlarını bildirmək hüququnu dərk etsinlər, xüsusilə də bu narazılıq doğrudan da qarşı tərəfin səhvindən qaynaqlanırsa.

Başqa məsələ bu narazılığı necə və hansı tərzdə ifadə etməkdir. Çünki, ədalətli irad belə, sevgisiz və kobud şəkildə deyiləndə, münaqişə doğura bilər. Çox vaxt insanlar bir-birini sadəcə qınayırlar. Halbuki bu özü də bir konfliktogendir, yəni qarşıdurmanı yaradan amildir. Psixoloqlar buna qarşı “Mən-ifadəsi” adlanan üsul təklif edirlər: yəni qarşı tərəfi ittiham etmədən, öz hisslərini və müşahidəni bildirmək (“Sən yenə belə elədin” yox, “Mən buna görə narahat oldum” demək kimi).

Ədalətli qınamanın səbəbi təkcə öhdəliklərin pozulması deyil, həm də pis davranış və ya günahkar hərəkətlər ola bilər. Arxiyepiskop Sergiy (Korolyov) belə yazırdı:

“Ailə Allah tərəfindən bizə verilmiş bir mühitdir, burada biz öz xilasımız üçün ən münasib şəraiti tapırıq. Məhz ailə içində insan öz günah və zəifliklərinə qarşı ən yaxşı şəkildə mübarizə apara bilər.”

Ər və ya arvad bəzən elə qüsurları görə bilər ki, insan özü onları hiss etmir. Amma bu zaman sözlərə, intonasiyaya, davranışa daha çox diqqət etmək lazımdır ki, irad inciklik və kin doğurmasın, əksinə ruhun şəfasına xidmət etsin.

Bu mövzuda müqəddəs abba Dorofey (VI əsr) belə nəsihət verirdi: “Əgər qardaşına irad bildirməyə ehtiyac varsa, onun üzünə bax və münasib vaxt seç. Kiçik səhvlərə görə sərt davranma, sanki özün tam salehsənmiş kimi. Tez-tez qınama, çünki bu, həm sənə, həm də ona zərər verər, hissləri kütləşdirər. Əmr vermə, mülayimliklə, sanki məsləhət verirmiş kimi danış. Belə söz daha asan qəbul olunur və ürəyə rahatlıq gətirir. Qardaşın sənə qarşı çıxanda isə, dilini saxla, qəzəblə danışma. Yadda saxla ki, o da sənin kimi Məsihdə qardaşdır, Allahın surətidir və ümumi düşmənimiz tərəfindən sınanır. Ona rəhm et ki, şeytan onu hiddətlə əsir almasın, biz də diqqətsizliyimizlə onun ruhunun həlakına səbəb olmayaq. Öz zəifliyini yada sal, bu fürsəti bağışlamaq üçün istifadə et ki, sən də Allahdan bağışlanasın. Çünki yazılıb: “Bağışlayın, beləliklə siz də bağışlanacaqsınız.””

Amma bəzən, zahirən haqlı görünən qınaqlar belə, mənasız və ya zərərli ola bilər. Məsələn, qarşı tərəf doğrudan da nəsə düzgün etmir: rəngli paltarları ağlarla birlikdə yuyur və ya yolu qırmızı işıqda keçir. Belə hallarda əlbəttə ki, səhv davranışı dayandırmaq lazımdır, amma bunu irad və qınama şəklində deyil, ağıl və qayğı ilə etmək gərəkdir. Çünki irad və ya qəzəbli sözlər çox vaxt əks təsir doğurur və insan inadla “əksini” etməyə başlayır.

Uşaqlarla ünsiyyətdə də bu prinsip vacibdir. Pedaqoji psixologiyada deyilir: uşağa səhvini demək əvəzinə, onu düzgün üsula yönəltmək lazımdır. Məsələn: “Sən qabı pis yuyursan!” demək əvəzinə, “Bax, belə etsən daha təmiz olacaq.” “Yenə sabun qalıb!” əvəzinə, “Bir az da yaxalayarsan, daha yaxşı olar.” Mütləq nəyə görə belə etmək lazım olduğunu izah etmək, lazım gələrsə, kömək etmək vacibdir. Eyni ilə, “Qırmızıda keçmə!” demək yerinə, “Yolu ancaq yaşıl işıqda keçmək lazımdır, yoxsa həm özün, həm başqaları üçün təhlükə yaranar” demək daha doğrudur. Yəni məqsəd danlamaq deyil, öyrətmək və tərbiyə etməkdir.

Təəssüf ki, valideynlər belə, bu prinsipi hər zaman nəzərə almır, böyüklər isə bir-birinə qarşı “qınama” və “ittiham”ı tez-tez “sadəlik” kimi qəbul edirlər, halbuki bu, çox vaxt qarşı tərəfin ləyaqətini incidən və ya alçaldan davranış olur.

Həyat yoldaşlarının öyrənməli olduğu ən vacib bacarıqlardan biri ədalətli qınama ilə yersiz irad arasındakı incə sərhədi hiss etməkdir. Bu, diqqət və daxili müşahidə tələb edən bir işdir.

Hər hansı irad bildirməzdən əvvəl özünüzdən soruşun:

– Mənim narazı olduğum bu şey, doğrudanmı prinsipial məsələdir?

– Mən hansı hərəkəti tənqid etmək istəyirəm?

– Əgər həyat yoldaşım bunu öz bildiyi kimi etməyə davam etsə, nə baş verəcək?

– O, bu davranışını dəyişə bilərmi? Əgər dəyişərsə, bu, ona və mənə hansı mənəvi və emosional dəyərə başa gələcək?

– Bəlkə, ümumiyyətlə, hər şeyi olduğu kimi saxlamaq daha doğrudur?

– Narazılığımı ittiham etmədən, sakit və hörmətlə ifadə edə bilərəmmi?

Məsələn, əgər ər evdə corablarını yerə atıbsa, onu danlamaqdansa, sadəcə xahiş etmək kifayətdir: “Zəhmət olmasa, corablarını ora qoyma”.

Burada əsas məsələ nəfslə və ya qəzəblə deyil, səbir və məhəbbət ilə danışmaqdır.

Unutmayaq: “Kiçik günahlara görə sərt davranma, sanki özün tam salehsənmiş kimi.”

Əgər məsələ, məsələn, xəyanət kimi ciddi bir günahdırsa, təbii ki, təkcə “bir də belə etmə” deməklə iş bitməz. Burada günah açıqdır və ədalətli qınama yerindədir, amma yenə də o, təvazö və sakitliklə, qəzəbsiz deyilməlidir.

Çox vaxt insanlar prinsipial məsələ ilə adi vərdiş fərqini qarışdırır və bu, əsassız gərginlik yaradır.

Məsələn, fincanın “səhv” rəfdə qalması kiməsə sanki hörmətsizlik kimi görünə bilər, halbuki əksəri hallarda bu, sadəcə vərdiş fərqi və ya unutqanlıq nəticəsidir. İnsan çox zaman bu hərəkəti avtomatik edir, heç bir pis niyyət daşımadan.

Əgər siz eyni şeyi sakitcə və təmkinlə bir daha xatırlatsanız, əksər hallarda qarşı tərəf sadəcə “Aaa, unutmuşam!” deyib gülərək düzəldəcək.

Bu isə artıq sübut edir ki, burada pis niyyət deyil, insani unutqanlıq var.

Əslində, bizim reaksiyalarımız çox vaxt öz daxili düşüncə tərzimizdən asılıdır. Əgər əvvəlcədən “o məni qəsdən qıcıqlandırır” düşüncəsindən yox, “o sadəcə fərqli davranır” baxışından yanaşsaq, münasibət dərhal yumşalır.

Fəlsəfi “Henlon ülgücü” prinsipi bunu belə izah edir: “Hər hansı xoşagəlməz hadisəyə səbəb axtararkən, əvvəlcə insan səhvini, yalnız sonra isə qəsdən edilən pis niyyəti ehtimal et”.

Əgər münasibətlərinizin mərkəzinə qarşılıqlı məhəbbəti qoysanız, siz artıq ittiham etməyəcək, sadəcə problemi müzakirə edəcəksiniz.

İndi isə yenidən o “corablar məsələsinə” qayıdaq. Bəzən yersiz iradların kökü, illərlə təkrarlanan xahişlərin nəticə verməməsidir: ər hələ də corablarını yerə atır, arvad isə ərinin əşyalarını dəyişdirir. Nəticədə hər iki tərəf yorulur, əsəbləşir, biri narazılıqla “yenə etdiyin kimi etdin” deyir, o biri susur.

Belə hallarda doğrudan da əsəbiləşmək başadüşüləndir. Amma əgər aydın görünür ki, bu davranışı dəyişmək mümkün deyil, onda iki yol qalır:

1.Hər şeyi olduğu kimi saxlamaq – yəni siz davamlı narazılıq edirsiniz, o isə öz bildiyini edir (bu halda ailədə sülh olmaz).

2.Öz münasibətinizi dəyişmək – yəni vəziyyəti eyni saxlamaqla, ona qarşı reaksiyanızı dəyişmək.

Bu iki formanın biri sadəcə sakitləşmək, yəni artıq qıcıqlanmamaq və hər şeyi olduğu kimi qəbul etməkdir. Digəri isə aktiv məhəbbət ilə dəyişməkdir. Yəni siz sakitcə həmin corabları yığmaqla həm sakitlik yaradırsınız, həm də ailədə sülhü qoruyursunuz.

Eynilə, ər də qadının evdə buraxdığı saç sancaqlarını, zinət əşyalarını və ya paltarlarını sakitcə toplaya bilər. Bu, “niyə mən etməliyəm?” sualına səbəb olur, amma düşünün:

Niyə o dəyişməlidir, bəlkə siz dəyişəsiniz?

Kim deyir ki, yalnız bir tərəf güzəştə getməlidir?

Məşhur “unitaz qapağı problemi” buna klassik nümunədir.

Bəzi ailələr bu məsələ üstündə illərlə mübahisə edirlər. Amma niyə mütləq ər qapağı endirməlidir, bəlkə arvad onu qaldırsın? Burada əsas məsələ kimin haqlı olması deyil, məhəbbətin və qarşılıqlı anlaşmanın qorunmasıdır. Sonda isə özünüzdən soruşun:

“Mənim bu iradım, doğrudanmı sevgidən gəlir, yoxsa eqoizmdən?”.

Çünki çox vaxt belə “iradlar” heç bir mənası olmayan, sadəcə xırda məişət narazılıqları olur. Bəzi ailələrdə isə onlar artıq ağır kobudluq səviyyəsinə qədər artır. Halbuki, əgər sevgini münasibətin əsasında saxlasanız, çox kiçik şeylərin belə ailə sülhünü pozmasına heç vaxt imkan verməzsiniz.

Evlilik münasibətləri üçün ən təhlükəli olan hallar qınama və iradların kəskin mənfi tonda səsləndirilməsi və ya insan üçün dəyərli olan şeylərə toxunmasıdır. Məsələn, ər və ya arvadın qarşı tərəfin qohumları haqqında nalayiq fikirlər söyləməsi və ya “Mən səni dolandırıram, deməli, mənə qulaq asmalısan” deməsi kimi. Bundan da az təhlükəli olmayan bir hal “yığılıb toplanan təsir”dir: yəni çoxsaylı, xırda iradlar da insanın səbir kasasını daşırmağa qadirdir.

Bəzən bu iradlar o qədər adi hala çevrilir ki, qarşı tərəf sanki daimi narazılıq atmosferində yaşayır. Şair S.Ya. Marşak demişdir: “Axmaq nə etsə, hər şeyi səhv edir.”

Nağıllardakı Zoluşka obrazını xatırlayaq: onun üzərinə ögey anası və bacıları daim iradlar yağdırırdılar. Amma Zoluşka bütün bunları təvazö və məhəbbət ilə qarşılayırdı. Reallıqda isə çox az insana belə səmimi mərhəmət və dözümlülük göstərmək nəsib olur.

Tez-tez baş verən daimi qınaqlar və iradlar insanı sərtləşdirir, onu mənəvi cəhətdən uzaqlaşdırır, qəlbini soyudur və sevgi incikliklər içində sanki əriyib yox olur.

Yersiz iradlar ailə münasibətlərinin təhrif olunmasının açıq göstəricisidir. “İkisi bir bədən” olmaq əvəzinə, fərdi sərhədlər silinir, könüllü və azad birliyin yerini məcburi “birlik” tutur. Bu vəziyyətin davamı isə nevrotik birləşmə (konflyuensiya) adlanan ruhi asılılığa gətirib çıxara bilər. Belə münasibətlərdə tərəflərdən biri ən kiçik fikir ayrılığını belə faciə kimi qəbul edir, maraq və istəklərdəki fərqlər, hətta hansı kitabı oxumaq barədə fərqli düşüncə belə irad üçün bəhanəyə çevrilir. Bir tərəf digərinin yerinə qərar verir, onun necə davranmalı, hətta necə yaşamalı olduğunu müəyyən etməyə çalışır. Bunun nəticəsində isə günahkarlıq və inciklik hissləri yaranır.

Belə münasibətlər, xüsusilə, daim qınama və iradlara məruz qalan tərəf üçün çox əzabverici olur. Zamanla o da düşünməyə başlayır ki, “mən hər şeyi səhv edirəm.” Bu isə özünə qarşı narazılıq, özünü ittiham etmə və dərin ümidsizlik doğurur.

İradların qurbanı olan insan bir müddət sonra sanki öz varlığının heç bir dəyəri qalmadığını hiss edir. Bitib-tükənməyən qınamalar zamanı o, belə bir gizli mesaj eşidir: “Sənin fikrinə yer yoxdur”, və zaman keçdikcə bu düşüncə daha da dəhşətli bir hal alır: “Sənin özünə yer yoxdur.” Bu səbəbdən də yersiz iradlar emosional zorakılığın bir formasıdır və bəzi hallarda insanı intihara qədər apara bilər.

Ailədə yersiz irad və qınaq problemini psixoloji cəhətdən izah etdikdən sonra onun mənəvi tərəfinə baxmaq lazımdır. Şübhəsiz ki, ailədə irad və qınaqlar məhəbbətin azalmasının və həyat yoldaşlarının bir-birini düzgün anlamamasının göstəricisidir.

Pravoslav inancına görə ər və arvad bir bütöv varlıqdır: “Buna görə də kişi ata-anasını tərk edib arvadına qovuşacaq və ikisi bir bədən olacaq” (Matta 19:5)

Əgər bir ayaq ağrıyırsa, digəri bədənin bütün ağırlığını öz üzərinə götürməzmi? Əl sınanda sağlam əl bütün işi görməzmi? Bu bənzətmə sadə bir həqiqəti göstərir: məhəbbət hər şeyi örtür, məhəbbətin azaldığı yerdə isə günahlar və ehtiraslar, ilk növbədə də insanın öz qüsurları üzə çıxır.

Gənc ailələr buna bariz nümunədir. Yeni evlənənlər bir-birinin nöqsanlarını görə bilsələr də, onları məhəbbət ilə asanlıqla örtürlər. Onlar iki iti daş kimidirlər: bir torbaya atılıb silkələnirlər. Daşlar bir-birinə alışarsa, kəskin künclər yumşalar, ailə möhkəmlənər; amma alışmazsa, torba cırılar, yəni ailə dağılar.

İradlar çox vaxt təkəbbürün təzahürüdür. Təkəbbür isə məhəbbətin tam əksidir. Məhəbbət qurban və fədakarlıqdır, təkəbbür isə “mən”i yüksəldir və başqalarından qurban tələb edir. Bu, bəzən özünü sadə eqoizmdə, qarşı tərəfi daima öyrətmək və ya öz istədiyinə məcbur etmək istəyində göstərir. Hər bir belə vəziyyət “Mən səndən üstünəm, deməli, mənim fikrim doğrudur” düşüncəsinin məhsuludur.

Həvari Paul belə yazır: “Məhəbbət səbirli, xeyirxahdır. Məhəbbət paxıllıq etməz, öyünməz, lovğalanmaz, kobudluq etməz, öz xeyrini güdməz, hirslənməz, ona edilən pislikləri sayıb-hesablamaz. Məhəbbət haqsızlığa sevinməz, həqiqətə isə şadlanar. O hər şeyə qatlaşar, hər şeyə inanar, hər şeyə ümid bəsləyər, hər şeyə dözər”. (1 Korinflilərə 13:4–7)

Belə məhəbbət bütün nöqsanları örtər, hətta haqlı irad zamanı belə qəzəbə yol verməz. Əgər ailədə qınama səslənirsə, bu, artıq eqoist bir istək deyil, Allahın iradəsinə uyğun səmimi bir qayğı olmalıdır. Çünki xristian baxışına görə ailə kiçik Kilsədir. Burada ər və arvad Allahı razı salmaq və məhəbbəti əbədiyyən qorumaq üçün birləşiblər.

Əlbəttə, ideal xristian ailə haqqında çox danışmaq olar, amma gerçəklikdə çox az ailə bu ideala tam uyğundur. Adətən tərəflərdən biri dominant mövqe tutur və daimi narazılıq, irad və tənələrin mənbəyi də məhz odur. Bəzən isə tərəflərdən biri sadəcə çətin xasiyyətlidir, bu da eyni nəticəni verir. Bəs digər tərəf nə etməlidir?

Anlamaq lazımdır ki, narazı tərəf də əslində əzab çəkir. O, öz günahlarının əsiridir və nə edəcəyini bilmir. Daim narazılıq içində yaşamaq çox yorucudur. Əgər bu insan hər şeyi təkbaşına həll etməyə çalışır, yoldaşına etibar etmir, hər addımı özü atırsa, o zaman ruhən də, cismən də tez tükənəcək.

Tez-tez rast gəlinən vəziyyət ailədə hökmran, güclü bir qadının hər şeyi idarə etməsidir. Əvvəldə bu, ona xoş gələ bilər, amma zaman keçdikcə ər tamamilə passivləşir, qərar verməyi dayandırır. Nəticədə, qadın hər şeyi təkbaşına daşıyır, yorulur və ərini “heç nə etmədiyinə görə” tənələməyə başlayır. Halbuki, bu vəziyyəti yaradan da elə özüdür.

Əgər qadın bu gerçəyi anlayıb “nəzarəti bir az buraxa” bilsə, münasibət bərabər səviyyəyə gələ bilər. Həmçinin ər də sadəcə “gözləməməli”, məsuliyyət daşıyan, qoruyucu bir insan kimi davranmalıdır. Müqəddəs Yazılarda buyurulduğu kimi: “Biz imanı güclü olanlar imanı gücsüz olanların zəifliklərinə dözməliyik və yalnız özümüzü razı salmamalıyıq”. (Romalılara 15:1) “Bir-birinizin yüklərini daşıyın və bu yolla Məsihin qanununu icra edin”. (Qalatiyalılara 6:2)

Bəzən iradların və narazılığın kökündə reallaşmamış gözləntilər və arzular dayanır. İnsan özündə “ideal həyat yoldaşı” obrazı yaradır və onu bu ölçülərlə dəyərləndirir.

Məsələn, qadın istəyir ki, ər çox qazansın, evi təmin etsin, özü isə ev işləri ilə məşğul olsun, bir də “içməsin, çəkməsin, həmişə gül dəstəsi gətirsin” və s. Amma həyat plan kimi getmir: ər işini itirir və ya gəliri azalır. Qadın işləməli olur və ideal obraz dağılır. Nəticədə tənələr, iradlar və narazılıq doğur.

Eyni ilə, kişi də arvadını ideal evdar qadın kimi görmək istəyir: ev hər zaman təmiz, süfrə bol, özü gümrah və daima yaxınlıq istəyən. Amma qadın işdən yorğun qayıdır, yeməyi güclə bişirir və sadəcə yatmaq istəyir. Bu zaman da stereotip qırılır, arzular yerini narazılığa və hətta xəyanətlərə verir.

Əslində isə bütün bunların kökündə eqoizm dayanır. Hər iki tərəf qarşısındakından deyil, özündən razıdır. Məhəbbət var, amma yalnız “özünə.”

Ailədə yersiz iradların azalması yalnız bir yolla mümkündür: hər kəs öz səhvini, öz eqosunu görməli və dəyişmək istəməlidir. Ancaq o zaman məhəbbət yenidən dirçələr, iradlar və yersiz qınaqlar yavaş-yavaş yox olar.