Commentary

The Commentary takes the same form and observes the same conventions as for volum es I and II. Titles of books of the Bible are abbreviated according to the system used in the Shorter Oxford English Dictionary. Editorial references to the Apocrypha cite chapter and verse as found in the Vulgate. Faber = Matthias Faber, Concionum opus tripartitum, Neapoli, 1859–1866, the text of which is the same as in the edition possessed by Simeon Polockij. Marchantius = Jacobus Marchantius, Hortus pastorum in quo continetur omnis doctrina fidei et morum, Parisiis, 1638, bound with his Candelabrum mysticum septem lucernis adornatum, Parisiis, 1638 (with separate pagination). Meffreth = Hortulus Reginae sive Sermones Meffreth fidei Catholicae in Misnia Praeconis quondam celeberrimi, Pars hyemalis, Monachii, 1612, Pars aestivalis, Monachii, 1610, Pars festivalis, Monachii, 1611. Abbreviated Bible references in Faber and other secondary sources are, where necessary, clarified or corrected in square brackets, with chapter and verse referring to the Authorised Version (AV). MSE (1603) = Magnum speculum exemplorum ... ab anonyme quodam, qui circiter annum Domini 1480 vixisse deprehenditur ... per quendam patrem e S.J. ... locupletatum , Duaci, 1603. MSE (1653) = Magnum speculum exemplorum ... studio R. P. Ioannis Maioris societatis Iesu Theologi. Editio novissima et correctissima, citationibus nec non ex Floribus exemplorum, seu Catéchismo historiale R. P. I. Davroultii Societatis Iesu Theologi, aliquot ex selectioribus excerptis ... auctior ... Coloniae Agrippinae, 1653. Polyanthea = Josephus Langius, Polyanthea nova ... Lugduni, 1604. Voragine = Jacobus de Voragine, Legenda aurea, Ulm , ca. 1478. The following abbreviations refer to anthologies in which individual poems have appeared in print: Buslaev = F.I. Buslaev, Istoričeskaja christomatija cerkovnoslavjanskogo i drevnerusskogo jazykov, M., 1861; Majkov = L.N. Majkov, Oćerki iz istorii russkoj literatury XVII i XVIII stoletij, StP., 1889; Berkov = P.N. Berkov, red., Virši. Sillabičeskaja poézija XVII–XVIII vekov. Biblioteka poeta, Malaja serija No. 3, L., 1935; Eremin = Simeon Polockij, Izbrannye sočinenija, red. I.P. Eremin, M.-L ., 1953; Gudzij = N.K. Gudzij, Chrestomatija po drevnej russkoj literature (XI–XVII vv.), izd. 7-е, M., 1962; Pančenko = A.M. Pančenko, red., Russkaja sillabičeskaja poézija XVII–XVIII vv., L., 1970; Bylinin = Simeon Polockij, Virši, red. V.K. Bylinin i L.U. Zvonareva, Minsk, 1990 (this work contains a considerable number of errors in the transmission of the text); PLDR = Pamjatniki literatury drevnej Rusi. XVII vek, kn. 3, sost. S.I. Nikolaev i A.M. Pančenko, M ., 1994.

Entries in Russian are supplied by Lydia Sazonova.

Прав никто же. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecost ten. No. 1 «Timor Domini quam merito in nobis esse debeat», sect. 3 «Quia retro nos peccata nostra praeterita»: «Apost. 1. Cor. 4. [4] ait; Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc iustificatus sum.»

Правда. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 1 «Quinque talenta ad meritum exercenda et in Ecclesia dispensanda, dispensata a S. Nicolao, quinam defodiant», sect. 2 «Scientia»: «Veritatem tacere, est aurum abscondere, inquit Evagrius.» Published in Pančenko and PLDR.

Правда и ложь. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Iudica, No. 1: «Ista veritas, secundum Bemardum est filia Dei: Mendacium vero est filia diaboli... Si igitur homo relicta Dei filia veritate, copulat sibi vxorem mendacium filiam diaboli, turpiter dégénérât, & magnam verecundiam facit sibiipsi» (Pars hyem., p. 321).

Правду глаголющий страждут. Taken from Faber, Dominica 6 Post Pascha, No. 5 «Mali cur bonos oderint, et cur veritatem», sect. 2 «Veritas quoque odio habetur, et causae huius odii: 1. quia adversatur impiis.» II. 1–7 cf Faber: «P. Berthorius Ordinis S. Benedicti in moral. Bibl. 1. II. cap. 19. refert huiusmodi seu historiam seu fabellam in haec verba: 'Ferunt duo Idola in eodem tem plo reposita fuisse, quae responsa dabant iis, qui in templo perdidissent aliquid rerum illud depositarum. Ergo iuvenis quidam thesaurum ex illo templo furatus est: quaeritur reus ex Idolo uno, et denuntiatur: sed is ob veritatem proditam confringit Idolo caput.'» II. 7–11 cf Faber: '"Postea nescio quis alius ibidem aliquid perdidit: quaeritur ergo auctor furti ab altero Idolo, sed nullum id responsum dat, nec furem indicat."’ II. 11–18 cf Faber: «'Tandem post multas oblationes hoc respondet: Tempora mala sunt et homines détério fiunt: sed et si quis loquatur verum, caput ei frangitur."'

Правды безместие. Taken from Faber, ibid. II. 1–16 cf Faber: «Talis ergo est Veritas, quam ferunt de caelo in terram venisse, sed nullibi invenisse hospitium, ideo in plateis remanere coactam, репе obtritam fuisse. Id enim indicat Isaias c. 29.[59.14] cum ait: Corruit in platea veritas et aequitas non potuit ingredi. Venit ergo primo ad palatium principis, et ibi in carcerem mittitur.» II. 17–19 cf Faber: «Expertus est hoc Michaeas, qui Régi Achab prophetans veritatem, missus est in carcerem.» II. 21–22 cf Faber: «Venit deinde ad Aulicos; sed et ibi expulsa est, quoniam adulatione el sim ulatione eos iam occupatos vidit.» II. 25–28 cf Faber: «Postea ad Mercatores abiit; sed репе aliud praeter m endacia et dolos in eorum aedibus invenit: unde migrare coacta est.» II. 29–32 cf Faber: «Perrexit porro ad Iuristas, Consiliarios et Advocatos.» The content of this section of the poem does not match Faber. II. 33–36 cf Faber: «Venit post haec ad cives.» This is a som ewhat different social class, and the content differs. II. 37–44 cf Faber: «Quid quod etiam advertens ad quosdam Confessarios et Verbi Dei praecones, locum non obtinuit: vidit enim non paucos, canes esse mutos nec valentes latrare: mutari cum vento, sicut navis vexilla.» Published in PLDR.

Правды безместие 2. Taken from Faber, ibid., a passage in the m iddle of the section from w hich the previous poem w as taken: «Verissimum et bellissim um est quod refert Michael de Palatio (apud Delr. in Adag.) de Turcico Soldano. Cum enim Monachus quidam martyrii amore succensus ad Soldanum abiret, a Soldano rogatus: Quorsum venisset? respondit: ut mortem inveniam, veritatem tibi praedicando. Tunc Soldanus: Ito ad principes tuos, praedica illis veritatem: et mortem, quam apud me quaeris, apud illos invenies.» Published in A.I. Beleckij, «Stichotvorenija Simeona Polockogo nа temy iz vseobščej istorii" in O.I. Bilec’kyj, Zibrannja prać, I, Kiev, 1965, p. 391.

Правды безместие 3. Taken from Faber, ibid.: «Ut enim oculis male affectis molestum et adversum est lumen; ita veritas depravatis sensu hominibus.»

Правды безместие 4. Taken from Faber, ibid. II. 1–6 cf Faber: «Cambysen Persarum regem , ut scribit Seneca 1. 3. de ira с. 14. vino deditum Praxaspes unus ex charissim is monebat, ut parcius biberet: turpem esse dicens ebrietatem in rege, quem oculi omnium auresque sequerentur.» II. 7–14 cf Faber: «Ad hoc rex: Ut scias, inquit, quemadmodum nunquam excidam mihi, apparebo iam et oculos post vinum in officio esse et manus. Bibit deinde liberalius quam alius, et iam gravis et vinolentus, obiurgatoris sui filium procedere ultra lim en iubet, allevataque super caput sinistra stare.» II. 15–20 cf Faber: «Tunc intendit arc um et ipsum cor adolescentis figit, rescissoque pectore haerens in ipso corde spiculum ostendit: ac respiciens patrem, an satis certam haberet manum interrogavit».

Праздник. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 2 «Festi dies cur sedulo observandi, argumenta», sect. 3 «Poena transgressoribus im m inens, 1. In bonis fortunae»: «Vidi Salisburgi in celebri m onasterio ad S. Petrum, lapidem ad formant panis rotundum, qui olim massa partis erat in die festivo S. Leopoldi, in pago Leopuhel, cum aliis fu m o im positus a m uliere. Quare cum a vicina propterea argueretur et moneretur de festivo die sancti Leopoldi, respondit: Sed cum exim ere postea panes vellet e fum o, omnes quotquot erant, in lapides vidit esse mutatos; quorum ille unus erat.»

Праздник 2. Taken from Faber, ibid., subsect. 2. «In corpore»: «Exodi 35.[2] dicitur: Septimus dies erit vobis sanctus: qui fecerit opus in eo, occidetur. Exemplum habetur Num. 15.[35] ubi iussus est a Deo lapidari qui in sabbatho ligna collegerat: Morte moriatur homo iste, ait Dominus ad Moysen, obruat eum lapidibus omnis turba extra castra ."

Праздник 3. Taken from Faber, ibid.: «Alteri cuidam m olitori in vita S. Austregisili Archiep. Bituric. apud Sur. 20. Maii c. 9, Monulpho nom ine, Dominica die molam reficienti, manubrium instrumenti ita ad manum adhaesit, ut nulla vi posset eripi: ad extremum tamen tactu Astregisili sanatus est, apud Gretser. de festis I. 2, c. ult. etc.»

Праздник 4. Taken from Faber, ibid., subsect. 3 «In anima». II. 1–6 cf Faber: «Exem plum m em orabile refertur in lib. 2. de vita et rebus S. Ottonis Episcopi, Pomeraniae Apostoli, c. 22. De vidua nobili et praedivite, ruri iuxta Caminensem civitatem habitante, quae cum religionem Christianam nollet suscipere, nec suos ad festa Christianorum colenda dimittere; quadam Dominica gentilis ilia titulier subditis dicebat tempore messis: 'Ite, metite agros m eos, hoc enim melius est quam vacare illi, nescio cui novo Deo, quem de terra sua nobis affert ille Otto Babergensis Episcopus. Ite igitur ad metendas segetes nostras, et ut minus timeatis, parate mihi vehiculum: Ecce ego vobiscum ipsa in campos messura descendant."' II. 7–18 cf Faber: «Ubi cum retractis ntanicis falcem arripuisset, et metere coepisset, (mirum dictu) subito in actu ipso ut erat inclinis, misera diriguit, et quasi marmoris effigies nec sem etipsam erigere, nec falcem e manu dimittere potuit, nec segetem: sed muta et nihil loquens similis simulachro stabat; tantum intuens intuentes. Concurrentes famuli rogant, ut a temeritate resipiscat, dicentes, fortem esse Deum Christianorum: sed ilia nihil respondebat. Iniectis ergo manibus earn erigere conantur, et falcem extorquere; sed frustra. Stabat enim im m obilis quasi m oles terrae affixa.» II. 19–24 cf Faber: «At ubi satis miraculi ac stuporis intuentibus ostenderat ipsique fam uli iam taedio affecti abire, ipsamque dimittere vellent; soluta ilia repente corruit, sontem que animant in ignem tartareum efflavit.» II. 25–30 cf Faber: «Quant levantes in vehiculum : En, inquiunt, qualem de agro maniрulum die Dominico reportamus. Inde fam uli ad baptismum festinarunt, et vicini omnes diem Dominicum sedulо observare coeperunt.»

Праздник 5. Taken from Faber, ibid. No. 3 «Dierum festivorum profanatio reprehenditur». The poem summarises the whole sermon, though not in the same order, and with the addition of undesirable Sunday acitivities that relate to Simeon's own environm ent. II. 9–14 cf sect. 3 «Alii choreas agunt», sect. 4 «Alii vacant com potationibus», sect. 5 «Alii ludis et spectaculis vacant». II. 17–18 cf sect. 1 «Otiantur alii et dormiunt». 1. 19 cf sect. 2 «Alii laborant in servilibus operibus». II. 21–6 cf sect. 6 «Alii nundinantur et lucra quaerunt». II. 27–30 cf sect. 7 «Alii luxum vestium parant». Published in Pančenko and PLDR.

Праздник 6. Taken from Faber, ibid., sect. 2 «Alii laborant in servilibus operibus»: «Thomas C antipratensis 1. 2. Apum c. 49. nobili cuidam Germ ano, venationis gratia dies festos profananti ex uxore natam prolem canino capite, et auribus dependulis ad instar canis venatici. Causam monstri uxor venationi eius adscripsit, recte et prudenter: indeque emendatus mores suos correxit.» Published in Pančenko and PLDR.

Праздник 7. Taken from Faber, ibid., sect. 1 «Otiantur alii et dormiunt». II. 1–6 cf Faber: «Sex hebdomadae diebus aggerere possumus corpori, quae ipsi necessaria sunt: septimo die aggerendum animae, quod ispi necessarium. Huiusmodi autem non est otium, quia ut ail Ecclesiast[icus]. c. 33.[29] Multam malitiam docuit otiositas.» II. 7–14 cf Faber: «Vultin scire negotia animae, diebus sacris peragenda? Ea vobis exponit Doctor Angelicus D. Thom, opusc. 7. cum ait, fîdeles occupari debere primo in sacrificiis, tum intem is uti sunt devotio, oratio, gratiarum actio, com punctio, actus ftdei, spei et charitatis; turn extends, quale est m issae, non privatae solum (tametsi per hanc alioqui satisfit Ecclesiae praecepto) sed pubblicae et cantatae auditio, nec non ad altare oblatio.» II. 15–18 cf Faber: «Secundo. In laetitia spirituali, qua in Domino gaudemus, recolentes eius bénéficia.» II. 19–20 cf Faber: «Tertio. In carnis et concupiscentiarum mortificatione. Hae enim sunt victim ae nostrae: Deo mactandae et offerendae in solennitatibus nostris; quo exhibeam us corpora nostra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, ad Rom. 12.[1].'' II. 21–2 cf Faber: «Quarto. In actibus misericordiae.» II. 23–6 cf Faber: «Quinto. In legendo et audiendo verbo Dei... Hae sunt occupationes animae pro diebus festis: haec sunt sacrificia, quae requirit a nobis Deus.»

Праздник 8. Taken from Faber, ibid.: «Gottschalcus Holen. Concionator religiosus serm . 50. part. hiem . refert se audiisse a Patribus Perusinis de horaine indurato, qui D orainicis et festis diebus, cum ad rera divinam pulsus daretur, solebat con scen so equo ad carapos exspatiari. Sed tandem aliquando equitanti occurrit diabolus, qui ex equo eum deiecit, ac dixit: Quia noluisti missam audire in Dei templo, cum damnatis audies lamentationes in inferno. Deiectus collum fregit, et vestigia cruoris sui lapidi, in quera ceciderat, im pressa reliquit,» Simeon omits the last detail of this story.

Праздник 9. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «Alii vacant corapotationibus»: «D. Hieron... in epist. ad Eustochiura scribit: 'Nobis solicitius providendum est, ut soleranem diem non tam ciborum abundantia, quam spiritus exultationes celebremus: quia valde absurdum est, nim ia satietate veile honorare Mаrtyrem, quem scias Deo placuisse ieiuniis.'»

Празднование. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 8 «Incentiva et remedia luxuriae», sect. 5 «Otium. Remedium, occupatio bona continua»: «Quemadmodum in terra inculta nascuntur vepres et in aqua stagnante ас paludosa vermes: ita in anima otiosa pravae cogitationes et desideria.»

Пребывание. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 5 «Excusationes peccatorura variae retunduntur», sect. 2 «Alii [reiiciunt culpam] in raundura,... 3. In socios». The poem summarises this subsection without quoting it.

Пребывание в Христе. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, N o. 7 «Documenta Evangelii [viz. John 15.1–11]», sect. 2 «In Christo manendum»: «Nisi vitis succum suura iugiter influât in palmites, nec vivere poterunt, nec fructum ullum producere; et nisi Christus gratiam habitualem continuo infundat in animam iustificatam, veluti Sol lumen suura in aerem, nec vivere in Deo, nec mérita vitae aetem ae poterit producere.»

Пребывание в Христе 2. Taken from Faber, ibid.: «Sicut in aestate Sol nobis vicinus calore suo terram vivificat; et foecundat: in hyem e contra longe positus omnia obrigescere et emori facit: ita Christus gratia sua nobis inhabitans, vitam dat et mérita vitae aetemae.» This passage is also the source of Солнце 4.

Пребывание в Христе 3. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Bonum inhaerere Christo». II. 1–6 cf Faber: «Qui manet in me. et ego in eo, hiс fert fructum multum, inquit [John 15.5]: fructus autem est primo vitare peccata.» II. 7–8 cf Faber: «Secundo vacare operibus sanctitatis.» II. 9–10 cf Faber: «Tertio aedificare etiam alios.» II. 11–12 cf Faber: «Denique sperare praeraium supernaturale, non qualecunque, sed quale debetur filiis, visio Dei et haereditas regni eius.»

Предание Христа. Taken from Meffreth, Dominica in Coena Domini. II. 1–6 cf Meffreth: «Christus multipliciter est traditus. Primo, a Patre ex feruentissim a dilectione. Iuxta illud Apostoli ad Roman. 8. [32] Proprio filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tradidit ilium.» II. 7–8 cf Meffreth: «Secundo tradidit seraetipsura ex humilitate obedientiae.» II. 9–10 cf Meffreth: «Tertio, tradidit eum ludas ex cupiditate auaritiae suae.» II. 11–12 cf Meffreth: «Quarto, tradiderunt eum ludaei ex iniquitatis inuidia.» II. 13–14 cf Meffreth: «Quinto, tradidit eum Pilatus ex peruersitate iustitiae.» II. 15–22 cf Meffreth: «Sexto, vt dicit Origenes, tradidit eum diabolus ex timoré, timens amittere genus humanum, propter eius doctrinam si amplius viueret: non aduertens, quod magis erat eripiendum genus humanum ab ipso, propter mortem eius, quam propter doctrinam» (Pars hyera., p. 365).

Прелесть. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 6 «Qua ratione diabolus doceat oranem falsitatera», sect. 5 «Docet rem fucare». II. 1–4 cf Faber: «Didicit hanc artera Cain satis terapestive, qui ut fratrera neci daret, evocavit ad deambulationem quasi am ice cum fratre locuturus.» II. 5–8 cf Faber: «Hue pertinet Ioab qui dura Amasara osculatur et salutat amicum: Salve mi frater, interim pugionera lateri eius infixit, 2. Reg. 20.[2Sam. 20.9–10].» II. 11–12 cf Faber: «ludas osculo tradens Christum.» The reference to Jael and Sisera (II. 9–10) is Simeon's own addition.

Прелесть 2. Taken from Faber, ibid., sect. 7 «Docet simulare»: «Sic A bsalon ut populum ad novarum rerum Studium incitaret, et in legitim um suum Dominum concitaret, mane consurgens, stabat iuxta introitum portae, et отпет virum, qui habebat negotium ut veniret ad regis iudicium, vocabat ad se et dicebat: Videntur mihi sermones tui boni et iusti, sed non est qui te audiat constitutus a rege, etc. Sed et cum accederet ad eum homo, ut salutaret ilium, extendebat manum suam, apprehendens osculabatur eum, 2. Reg. 15.[2Sam. 15.2–5].»

Прелесть 3. Taken from Faber, ibid.: «Nihilo melior fuit Herodes A scalonita, qui dicebat Magis: Ite et ren untiate mihi ut et ego veniens adorem eum, (Christum) [Matt. 2.8].»

Прелщение. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, N o. 3 «Unumquemque suis talentis contentum esse debere», sect. 5 «Bonis animi supematuralibus»: «Exemplum de Eremita Herone, qui cum annis quinquaginta v ix isset in erem o in sum m a abstinentia, continentia et silentio; tamen postea illusus a Diabolo, credidit se ob sanctitatem suam nulli discrim ini posse subiacere, unde et se in altissim um puteum praecipitavit, quasi ab Angelis se suscipiendum et custodiendum certo sciret, inde tamen semimortus extractus, nec se quidem resipiscere voluit, et in sua obstinatione vitam finiit, ut testatur Cassianus Collât. 2. quae est de discretione; quam rem suo tempore gestam et plurimis notam fuisse affirmât.»

Прелщение 2. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 5 «Cogitationes malas sine mora repellendas esse», sect. 2 «Quia sunt initia peccatorum aliorum»: «Serpens diabolicus suggerit Evae, id est, carni cogitationem m ovendo imaginationem. Caro sensuali delectatione illecta et irretita facile ad assensum trahit spiritum.» Faber blames the serpent, but Simeon blames Eve.

Премена. Based on Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 9 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. John 16.16–22]», sect. 1 «Quod ilia sententia; Modicum etc.»: «Laeta et tristia sibi mutuo succedere.»

Премена 2. Taken from Faber, ibid.: «Tristia iustorum praecedere, laeta eorum sequi; prius eos carere conspectu Dei, postea frui; prius plorare et flere, postea gaudere. Contrarium evenit im probis, qui hic quidem exultant, rident, iubilant: ibi vero Dei conspectu aetemum privantur, aetemum plorant, et strident dentibus.»

Премена 3. This poem is located in A im mediately after Премена 1 and 2, and is inspired by the same passage in Faber, though the example is Simeon's own.

Пременение. Based on Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 6 «Ad spem quae erigant pusillanim es», sect. 4 «Retro nos bona opera nostra». The poem is perhaps inspired by the following sentim ent: «Audiamus Ambrosium in Lucam: 'Nemo diffidat. nemo veterum conscius peccatorum, praemia divina desperet. Novit enim Deus mutare sententiam, si tu noveris mutare delictum.'»

Пренебрежение. Based on Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 3 «Delinquentes corrigendi», sect. 1 'Tubet lex charitatis:...2. ex ratione»: «Deut. 22.[3] 'Si videris asinum fratris tui aut bovem cecidisse in via, non despicies, sed sublevabis cum eo."'

Препятие в небо. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, N o. 5 «Quam d ifficile sit divitem Deo servire», sect. 5 «Quia difficulter vocanti Deo respondent»: «Vidit hoc et Dem ocrates apud Stob. serm. 91. qui aiebat: Uti vestes talares corpora, ita divitias impedire animas.» The reference to St. Martin (1. 3) appears to be Simeon's own addition.

Преселение. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 7 «Docum enta Evangelii [viz. John 15.1–11]», sect. 4 «Malum a Christo separari» The poem does not quote this passage but is inspired by it. cf Faber: «Ait enim Dominus: Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum; et in ignem mittent, et ardet [John 15.6]." cf Отрезание.

Пресыщение. Taken from Faber, Dominica 6 Post Pentecosten, No. 1 «Gula et luxus reprehenditur, temperantia et sobrietas commendatur», sect. 2 «Gula: 1. animam prodit»: «S. Ephrera. tract, de timoré Dei, ait: Quia corpori sui carnes delictae nutrit, concupiscentias malas pascit.»

Претворение. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 5 «Qua ratione omnes christiani sequi possint ас debeant Christum», sect. 2 «Sequendus voluntate»: «Nam, ut ait Clemens A lexandrinus lib. 7. stromat. 'Quemadmodum si quis Dem ostheni operam dederit, eum faciet oratorem: si Platoni, Philosophum: ita qui paret Domino, efficitur ad magistri similitudinem D eus, qui in carne versatur."'

Преходят вся. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 5 «De modico tribulationis, seu m odicum esse quod nunc patimur», sect. 5 «Si conferatur cum malorum prosperitate»: «Apud inferos primum videre coeperunt damnati illi, Sapient. 5. vitae suae peractae brevitatem, cum aiunt: Transierunt omnia ilia tanquam umbra, et tanquam nuntius praecurrens, et tanquam navis quae pertransit fluctuantem aquam, aut tanquam avis quae transvolat in aere, aut tanquam sagitta emiss, etc [Wisdom 5.9–11].» Published in Pančenko and PLDR.

Прибыток. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Matt. 6.24–33]», sect 1 «Fugiendus mammon»: «Audi Augustinum Ps. 123. 'Lucrum fecisti, inquit, sed ut lucrum faceres, Deum offendisti? acquivisti aurum, fidem perdidisti.'»

Прилог грехов. Taken from Voragine, cap. 173 «De sancto Arsenio». II. 1–14 cf Voragine: «Quadam vice facta est vox ad eum [i.e. A rsenius] dicens, V eni et ostendam tibi opera hominum , et eduxit eum in quendam locum ostenditque ei Ethiopem incidentem ligna et facientem sarcinam grandem, quam portare non poterat, deinde iterum ligna incidebat et hoc faciebat diucius.» II. 15–20 cf Voragine: «Et exposuit dicens... Qui ligna incidit homo est in peccatis multis et pro eo vt agat penitentiam non subtrahat de peccatis, sed addit iniquitates iniquitatibus» (fol. 348). Published in Anthony Hippisley, The Poetic Style of Simeon Polotsky, Birmingham, 1985, p. 77.

Примирение. Taken from Meffreth, Dominica 6 Post Trinitatis, N o. 3: «Et ideo dicit C hrysostom us; Si cogitatione offendisti, cogitatione réconcilia, scilicet redde amorem pro odio, quod aduersus proximum tuum habuisti: Si verbo offendisti verbis, réconcilia, siue in faciem, siue post tergum. Si operibus offendisti, operibus réconcilia, & offeras Deomunus tuum, aliter non recipiet» (Pars aestiv., p. 298).

Причастие. Probably taken from Meffreth, In Festo Corporis Christi, N o. 2: «[Corpus Christi] est cibus genere nobilissim us... quia super omnem substantiam omnia continet, viuificat, cibat & satiat» (Pars aestiv., p. 204).

Причастие 2. Taken from Meffreth, ibid.: «Et nota, quod quatuor genera hominum sumunt spiritualiter hoc sacramentum. Primi qui in infirmitate constituti sunt, sic quod non retinent cibum ex debilitate stom achi, tales non sunt corpore Christi com m unicandi... Si tamen tales ex corde desiderent, licet Sacramentaliter non accipiant, spiritualiter tamen manducant... Quarti sunt qui ex puro corde Deo seruiunt, & tamen ex reuerentia & hum ilitate non audent ad hoc sacramentum accedere, hi videntur spiritualiter manducare.» II. 11–18 cf Meffreth: «Tertii, qui spiritualiter manducant sunt qui in agone constituti libenter vellent confiteri, comm unicare, sed sacerdotem habere non possunt, si illi in tali contritione decedunt, spiritualiter propter desiderium, quod ad hoc sacram entum habent, manducauerunt.» II. 19–26 cf Meffreth: «Secundo, quidam accipiunt hoc sacram entum corporis Christi sacramentaliter tantum, vt quando manducantes sunt in peccato mortali, sicut Iudas... De quibus dicit Apostolus 1. Cor. II. [29] Qui manducat corpus Domini, scilicet verum indigne: iudicium sibi manducat & bibit.» II. 27–32 cf Meffreth: «Tertio quidam accipiunt aut manducant hoc sacramentum spiritualiter & sacramentaliter, vt qui accipiunt rem & Sacramentum, vt comm unicantes in gratia: Et in illis репе omnia m iracula, quae Christus in mundo fecit corporaliter, hoc corpus Christi facit spiritualiter» (pp. 207–8). From this passage it becomes clear that Simeon uses the word таинственно to signify the physical act of receiving the sacraments of the Eucharist, and that what is condemned is receiving them only in this way («sacramentaliter tantum»), rather than both physically and spiritually.

Причастие 3. The poem is located in A among several that are taken from Faber, In Festo S. Thom ae Apostoli, No. 6 «Dispositio requisita ad S. Communionem», but it does not appear to derive from this sermon.

Причаститися како. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 1 «Ratio ingrediendi templum», sect. 2 «Corde contrito»: «'Quemadmodum serpentis quoddam genus, inquit August, ad lulian. Com. de perfecta iustitia, cum it ad bibendum, priusquam ad fontem venit, om ne venenum evomit: ita Christianus, cum ad orandum accedit, omnem iracundiam et odium proximi deponiat.' Haec ille.»

Проказа. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, N o. 6 «Qui potissimum homines in comm unitate non tolerandi, et ab aliis vitandi sint», Thema: «Num. 5.[2] loquitur ad Moysen Dominus. Praecipe filiis Israel, ut eiiciant de castris omnem leprosum.... Si enim Deus purissimus non vult habitare cum populo, in quo est leprosus, quanto magis cum eo, in quo est peccator gravis? si eiiciendi leprosi, quia alios inficiunt, quanto magis tales peccatores, qui et ipsi alios corrumpunt? si eiiciendi leprosi, ut ad Deum recurrant, cur non et illi peccatores, ut proiecti ab hom inibus discant ad Deum per poentitentiam recurrere?»

Проказа 2. Taken from Faber, ibid. The poem summarises the whole sermon, as reflected in the subtitle and section headings. 1. 1 cf subtitle: «Triplex olim lepra eiici iussa». II. 5–6 cf sect. 1 «Lepra carnis, hac laborant: 1. Libidinosi, 2. Validi mendicantes, 3. Incorrigibiles et contumaces». II. 7–10 cf sect. 2 «Lepra domus. hac laborant: 1. Domus male moratae». II. 11–16 cf sect. 3 «Lepra vestium hac laborant; 1. Comptuli».

Проклятие. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 7 «Documenta Evangelii [viz. John 15.1–11]», sect. 4 «Malum a Christo separari»: «Apostolus 1. Corinth. 5.[5] et 1. Timoth. 1 .[20] tales se tradidisse Satanae ait? non ut prorsus pereant, sed ut ab eo ad tempus afflicti, confusi item et ab omnibus deserti resipiscant. Tradunt certe sancti Patres, uti Ambrosius et Theodoretus in cap. 1. ad Timoth. 1. tales olim crebro a daemonibus vexatos, et quasi possessos fuisse.»

Промысл Божий. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 1 «Providentia Dei circa hominem specialis», sect. 3 «In hominum conversatione:... 3. in desolatorum hominum sublevatione». II. 1–8 cf Faber: «Narrant plures auctores (Io. Fischerus Episcopus Roffensis, Angliae martyr lib. 4. contra Oecolamp. Fr. Petrus Ponetus Carmelit. de verit. Euch. p. 2. cap. 2. P. Richeom us in suo peregrino) tanta fide ut nemini dubium esse possit, 'sacerdotem quemdam necessitate nivis et algoris adactum, dum in alpibus a via deerrasset, et m itiorem a ventis et nivibus vallem invenire sperans desiliisset, neque reductum quaquaversum exitum reperisset, neque unde desilierat propter altitudinem reascendere posset, sub exesam et propendentem rupem sese fam e moriturum plane desperabundum coniecisse.» II. 9–16 cf Faber: «Sed ut erat luna plena, vidit nocte serpentum diversa genera contendere ad lapidem quemdam, et illinc linguis suis eum dem lingere, ac post horam quoque in antra sua reverti. Et incidit ei cogitatus, quidnam illic ita lingerent. Sequenti item nocte factum est simile; et miratus est intra se amplius quod ita fieret.» II. 17–24 cf Faber: «Tertio [sic] demum nocte iam репе viribus destitutus, ante omnes ipse accessit et linxit, et inter lingendum ita restitutus atque refocillatus fuit quasi cibo refectus. E l sic per totam illic hyem em sub rupe latitavit, donee in fine Aprilis nive soluta, perviis iam factis alpibus, quosdam audiret in vicinia colloquentes. quorum ope adiutus et extractus est.'»

Проповедник 2. Taken from Meffreth, Dominica 3 Post Trinitatis, No. 2: «Moraliter autem panthera, vt dictum est, significat Christum, cuius os est omnis praedicator. Iuxta illud Hiere. 15. [Jer. 15.29] Si separaueris pretiosum a vili, quasi os meum eris» (Pars aestiv., p. 255). II. 9–10 cf Matt. 10.40.

Пророк. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 9 «Concio seu Documenta Salvatoris nati», Thema. II. 1–4 cf Faber: «Cum Decalogum promulgaret Deus populo Israelitico. interim horrenda tonitrua audiebantur... Deus vero ipse cum tanta maiestate, voce adeo grandi et terribili loquebatur, ut omnis populus terrore perculsus ad Moysen exclamaret: Loquere tu nobis et audiemus: non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur. Exod. 20.[ 19]. Quibus vocibus permotus Deus promisit populo se daturura eis Prophetam, quem audire posseni.» II. 5–8 cf Faber: «Quis sit ille Propheta, quem hic promisit Deus, D. Petrus Act. 3.[22] et D. Stephanus Actor. 7. [37] exponunt. Christus enim est Servator noster, qui hodie similis nobis, id est, in carne apparuit.» II. 9–12 cf Faber: «Nec iam ut olim in monte Sinai Deus in maiestate, sed humilitate.» II. 13–18 cf Faber: «Non in monte ignito et fumante, sed in praefrigido praesepio: non in clangore buccinae, sed cum infantili silentio, non cum tonitruis, et fragore, sed dum medium silentium tenerent omnia: non inter fulgura micantia, sed inter animalia.»

Пророчевство. Taken from Meffreth, Feria 6 Post Iudica. II. 1–10 cf Meffreth: «Dicit B. Augustin, super Gen. Tria sunt, quae faciunt verum Prophetam. Primum est, vt aliquas visiones habeat. Secundum, quod illas visiones intelligat. Tertio, quod illas vision es m anifestare alijs sciât.» II. 11–14 cf Meffreth: «Primum non habuit Nabuchodonosor, quia statuam vidit, vbi supra dixi I.V. Duo vero sequentia non habuit, quia nec intellexit, nec ipsam visionem Danieli ostendere sciuit, ideo Propheta non fuit.» II. 15–18 cf Meffreth: «Duo autem ex his Pharao habuit, quando septem vaccas pulchras, & septem macros, de flumine ascendere vidit, & insuper ipsam visionem Ioseph narrauit, Gen. 41.[17–21].» II. 19–22 cf Meffreth: «Tertium tantum Caiphas habuit. Ipse enim de morte Christi nullam reuelationem habuit, nec intellexit, sed tantum mortem Christi necessarium esse nuntiauit. Ideo Propheta non fuit.» II. 23–30 cf Meffreth: «Balaam fuit Propheta, Num. 24. cum dixit: Orietur Stella ex Iacob [v. 17], & tamen malus fuit homo, & cultor idolorum & daemonum» (Pars hyem ., p. 335).

Просим и неприемлем. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 4 «Causae cur interdum non audiantur preces nostrae a Deo». The poem summarises the whole serm on, as reflected in the section headings. 1. 1 cf James 4.3. 1. 5 cf sect. 1 «Defectus fiduciae». 1. 6 cf sect. 3 «Quia non ferventer petimus». 1. 7 cf sect. 2 «Non petim us ea quae convenit». 1. 8 cf sect. 4 «Quia forte in peccatis haeremus». II. 9–10 cf sect. 5 «Quia forte noxia petimus».

Просити. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 3 «Unumquemque suis talentis contentum esse debere», sect. 3 «Bonis exten d s industria partis»: «Cogita secundo, auream m ediocritatem esse optimam et tutissimam, quam petebat a Deo Salomon, dum dixit: Duo rogo te, ne deneges mihi antequam moriar, divitias et paupertatem ne dederis mihi, sed tantum victui meo tribue necessaria . Prov. 30.[7– 8].»

Просити 2. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Paupertas enim fere cupida est et solicita, indeque im patiens et proclivis ad rapiendum. Divitiae vero periculosae sunt et spinae.»

Просити полезных. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 4 «Causae cur interdum non audiantur preces nostrae a Deo», sect. 2 «Non petim us ea quae convenit»: «Res enim tem porales, et quae ad salutem non pertinent, pro nihilo computat Sapiens et in omnibus videt vanitatem, Eccl. 2. Quare ipse iussus aliquid petere a Deo quod vellet, petiit non rem inutilem, ut dies multos, divitias, animas inim icorum , sed sapientiam; unde factum, ut etiam terrena et minora omnia adiicerentur, 3. Reg. 3.[1 Kings 3.13].»

Просвещение. Taken from Faber, In Festo Matthiae Aрostoli, N o. 8 «Docum enta E vangelii [viz. Matt. II.25–30]», sect. 4 «Non temere scrutari Dei iudicia»: «Cur Iapones, Chinenses, Brasilii, etc. tanto tempore sint in tenebris infidelitatis derelicti, et tam sera ad fidem vocati, etc. Horum enim omnium ratio principalis unica est, quam assignat hic Christus: quia sic placitum fuit ante Deum. Sufficit nobis scire, quod nemini fiat iniuria. Si quis non illuminatur, adscribat suis demeritis: si quis illuminatur, adscribat dono Dei.»

Прошение. Taken from Meffreth, Dominica 5 Post Pascha, No. 2: «Tria a nobis petenda, tribus enim vicibus orauit Christus, vt & nos a praeteritis peccatis veniam, & a praesentibus malis tutelam, & a futuris periculis cautelam oremus» (Pars aestiv., p. 115).

Прошение неполезное. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 4 «Causae cur interdum non audiantur preces nostrae a Deo», sect. 2 «Non petimus ea quae convenu»: «Petierant iam dudum aliqua discipuli a Christo, velut Iacobus et Ioannes, ut sedere possent ad eius dexterara in regno eius.»

Прощение. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 2 «Modi ulciscendi se Christiane», sect. 4 «Veniam pete»: «Theodosius Imperator, teste S. Ambros, serm. de eius obitu, beneficium se accepisse dicebat, cum ignosceret.»

Пря. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Tace»: «Sile et relinque ultionem Deo, qui longe acrius, quam tu queas, inim icum tuum puniet. Ita S. C hrysostom us super Matthaeum: si, inquit, vindicare vis, sile, et funestam dedisti inimico plagam.» Published in Eremin and PLDR.

Пустынник прелщенный. Taken from Meffreth, Dominica 3 Post Pascha, No. 1. II. 1–26 cf Meffreth: «Quidam intrauit in solitudinem ad agendum poentitentiam , rogauitque Dominum vt ostenderet locum vbi maneret, & ecce aquila quaedam, quam secutus quasi angelum, duxit eum ad locum, vbi erat palma cum fonte.» II. 27–68 cf Meffreth: «Cum autem idem poenitentiam multis annis fecisset, bibens de fonte & de fructu com edens, diabolus inuidens ei astitit in specie cursoris nuncij, incipiens admirando intueri dicens. N onne iste est quem quaere? im o est. Et aggressus est, consociauit se ei. Ecce quam diu quaesiui te, & nunc inueni; Veni ad domum patris tui, qui mortuus est, tibi competit haereditas, pro qua multi incipiunt pugnare, & nisi cito veneris, instat magnum periculum; te autem veniente cessabunt, & poteris illam distribuere pro Deo, si volueris.» II. 69–88 cf Meffreth: «Acquieuit ille, & cum secutus fuisset nuncium usque ad dom um patris, ille disparuit, & ipse patrem inueniens viuum, confusus est in se: cum ipso remansit, & multis sceleribus se implicans fine miserabili vitam finiuit» (Pars aestiv., pp. 78–9).

Путь 3. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 1 «Paucitas electorum ostenditur», sect. 5 «Ex ratione»: «S. Hieran. Matth. 7. La tem , inquit, viam non quaerimus, nec inventione opus est, sponte sese offert, et errantium via est. Angustam vero viam nec omnes invenient, nec qui invenerint, statim ingrediuntur per earn: siquidem multi inventa veritatis via, capti saeculi voluptatibus de medio itinere revertuntur."

Путя два. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 7 «Iter ad senectam et mortem»: «Quo vadis, cum paulatim consenescis? Nonne ad domum aetem itatis tuae, in qua perpetuo m anebis, sive ea domus caelum sit, sive infem us?... Ad duas istas domos duae vitae [for «viae"] sunt... Viam virtutis ambulant, qui ex hoc mundo fugiunt, et velut peregrini ad caelum tendunt; viam mortis, qui mundo inhaerent.»

Пути три к Троице. Taken from Meffreth, Dominica Infra Octavam Nativitatis, the passage immediately following the source of the poem Утреневати ко Богу: «Item homo non solum mane debet surgere, qui vult ad coelestem haereditatem peruenire, sed etiam viam trium dierum ambulare. Prima die per viam contritionis. Secunda per viam confessionis. Tertia per viam satisfactionis» (Pars hyem ., p. 80).

Пути непостижнии четыри. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 1 «Christus ascendens aquilae comparatur», sect. 1 «Ob admirabilem ascensionem». II. 1–8 cf Faber: «Talis [i.e. like an eagle] omnino est Christus in sua ascensione, quae etiam ipsi Salomoni difficile intellectu fuit. Prov. 30.[18–19]. Tria sunt mihi difficilia, inquit, et quartum penitus ignoro. Viam aquilae in caelo, viam colubri super terram, viam navis in medio mari, et viam viri in adolescentia, ut aliqui legunt.» II. 9–20 cf Faber: «Via aquilae est Christi ascensio, via colubri super terram est eiusdem resurrectio, via navis in mari est eius conversatio super terram, via viri in adolescentia, est eius conceptio in utero Virginie, ul exponit S. Ambros, in 1. 2. de Salomone c. 2.»

Путник. Taken from Meffreth, Dominica 3 Post Pascha, No. 1. II. 1–4, 9–18 cf Meffreth: «Peregrinus tria vitat. Primo Thesauri sui ostensionem . Sic deuotus 1 Christianus semper vitat ostensionem suarum virtutum, quae sunt thesauri animae per iactantiam, quin potius ea occulter per hum ilitatem .» II. 5–6, 19–26 cf Meffreth: «Secundo, Peregrinus vitat hospitis deceptionem , quia multi sunt, qui peregrinos recipiunt. & eos decipiunt & occidunt... Moraliter, Hospes noster est mundus, qui nos hospitat, vt habetur latius supra feria 2. resurrectionis, Serm. 2. K. Hic sicut hospes gratissimum vultum ostendit, lectisternia honesta demonstrat, bona vina propinat, sed in fine parcissim e & strictissim e coraputat, & interdum necat, quia ille est senex, apud quem non est hospitandum.» II. 7–8, 27–32 cf Meffreth: «Tertio, peregrinus vitat suiipsius nimiam onerationem; quanto minus enim potest secum portât de vestibus, & de alijs quibuscunque. Sic boni cognoscentes se peregrinos, in hoc mundo vitant onerationem suiipsius, & tantum quaerunt de diuitijs, quantum necessarium est eis» (Pars aestiv., pp. 79–80).

Пчелы. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 4 «Volatilia quid nos doceant», sect. 1 «Discunt ab iis principes»: «Quid a volatilibus discunt Principes? Clementia erga subditos. Docet hanc apum Rex, qui vel solus sine aculeo est, vel eo saltern non utitur.»

Пытливость. Taken from Faber, In Festo S. Ioannis Evangelistae, No. 4 «De quintuplici genere curiosorum», sect. 1 «Quidam ea, quae supra se contemplantur»: «Ego te quisquis es adducam ad solem, et si in illius intuitu nutant oculi tui: quanto magis nutabunt considerationе sublimorum?»

Песнь Богу. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 4 «De variis orandi ritibus», sect. 1 «Cur Clara voce oremus»: «Tertio. Ob quamdam redundantiam ab anima in corpus ex vehementi affectione, secundum illud Psal. 15.[16.9] Laetatum est cor meum et exultavit lingua mea. Si enim Domino asserente, ex abundamia cordis os loquitur [Matt. 12.34]: quid mirum, si devotio cordis superafflat in os?»

Песнь о святом Феодоре Стратилате. Published in Pančenko and PLDR.

Петель оживе. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 3 «Blasphemiae gravitas», sect. 2 «Ratione offensae»: «Item im pii illi, qui Bononiae in convivio negarunt gallum assum in frustra concisum a D. Petro, imo et a Christo restitui in integrum posse; qui gallo mox sibi restituto et alarum concussione iusculum in ora impiorum excutiente, lepra percussi sunt. Vincent, lib. 25. c. 64.»

Раб. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 7 «Documenta Evangelica [on the Gospel for the day, viz. Matt. 25.14–30]», sect. 6 «Timere Deum iudicem»: «Si sic damnatur, qui [talentum] non erogavit: quid debent expectore qui perdunt? inquit S. August, ser. 51. de S. Denique si talis poena ei infertur; qui ex pigritia non usus est talento, quid debet fieri eo qui accepto talento utitir ad iniuriam sui Domini et Dei, a quo id accepit?»

Раб верный. Taken from Faber, Feria 2 Pentecostes, No. 5 «Quantopere dilexerit Deus mundum», sect. 1 «Quis quem dedit?»: «Celebris est apud gentiles servi cuiusdam amor erga dominum Panopionem, qui ut refert Val. Max. 1. 6. c. 8. cum intellexisset dominum suum proscriptum a militibus quaeri ad necem iam iam adventantibus, commutata cum eo veste insertoque digitis heri annulo ilium postico clam emisit, se autem in cubiculum ac lectum recepit, et velut Panopionem occidi se passus est. Magnus hie fateor, in herum amor.» Published in Pančenko and PLDR.

Радость небесная. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 7 «Documenta Evangelica [on the Gospel for the day, viz. Matt. 25.14–30]», sect. 5 «Sperare coronam iustitiae»: «Quantum denique est illud gaudium Domini, quod intrare in hominem nequit, sed in quod intrare homo debet? Quid enim hie loquendi modus aliud significat, quam locum Beatorum undique plenum esse gaudiorum, quemadmodum in oceano navigans, nil nisi maria undique et undique circumvidet? Gaudium habent supra se visionem Dei beatificam. Gaudium infra se, deiectionem inimicorum suorum ad infernum. Gaudium intra se in anima et corpore glorificatis. Gaudium extra se in societate Sanctorum, etc.»

Радость сугуба. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. John 16.16–22]», sect. 4 «Discrimen inter verum et falsum gaudium». II. 1–8 cf Faber: «Primo gaudium verum, quod habent Dei amici, internum est, et ab intus nascitur, videlicet a bona conscientia, et Deo ipso animam inhabitante... Gaudium falsum, quod habent amatores saeculi, externum est, et ab externis causis nascitur.» II. 9–18 cf Faber: «Secundo gaudium verum est perenne: unde subdil Dominus: Et gaudium vestrum nemo tollet a vobis [John 16.22]. Gaudium falsum est momentaneum. Illud est velut puteus perennis et indeficiens; hoc veluti cisterna continere non valens aquas. Illud hauritur ingenti et capacissimo vase intelligentia: hoc vero angusto, sensibus corporeis.» II. 21–30 cf Faber: «Tertio gaudium verum in altera vita perficitur; falsum vero mutatur in tristitiam. Unde illud simile est mulieri nativam habenti pulchritudinem, quam lotione non amittit, sed auget: hoc vero mulieri fucatae, quae cito amittit speciem levi aurae afflatu.»

Радость печалию вершится. Taken from Faber, ibid., No. 4 «Quam modicum sit gaudium malorum in saeculo», sect. 5 «Ratione tristitiae secuturae». II. 1–4 cf Faber: «Videmus symposia desinere in dolores capitum, catarrhos, febres et morbos quandoque in mortem repentinam.» II. 5–10 cf Faber: «Libidinem in luem veneream, vomicas, etc., superbiam in odium, invidiam, probra et ignominias.» II. 11–14 cf Faber: «Miro modo exultabat Aman, quod a regina vocatus esset ad convivium; sed e convivio ductus est ad patibulum. Esth. 7.» II. 15–18 cf Faber: «Iucundus factus est Holofernes inter pocula ad praesentiam Iudith: sed brevi caput ei resectum est [Judith 13.10].» II. 19–20 cf Faber: «Deinde magis adhuc in mortis articulo, ut patet in Antiocho rege impio. 1. Mach. 6. Cum enim decidisset in lectum dicebat: In quantam tribulationem deveni et in quos fluctus tristitiae, in qua nunc sum, qui iucundus eram et dilectus in potestate mea? [1Maccabees 6 .11 ].» The reference to the pride of Herod in II. 21–4 (cf Acts 12.21–3) is not in Faber. Published in Bylinin.

Разбойник. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, N o. 1 «Variae Conscientiae», sect. 6 «Sibi mitis, aliis severa»: «An non talis fuisse tibi videtur Alexander Magnus, qui Dionidem pyratam cum cepisset, et interrogasset cur maria infestaret et praedas ageret? hoc responsi tulit: Ego quoniam id unica navicula facio, pyrata vocor, cum tu Alexander idem facias magna classe, Rex appellaris. Plut, in Alexandro."Published in Eremin, PLDR and Anthony Hippisley, The Poetic Style of Simeon Polotsky, Birmingham, 1985, p. 71.

Разгласие. Taken from Faber, Dominica 6 Post Pascha, No. 8 «Adhortatio ad milites pro Ecclesia pugnantes», sect. 2 «Hostium perversitas»: «[The enem ies of the Church] videntur nunc se habere instar aedificatorum turris Babel, utpote linguis et dogmatibus inter se divisi.»

Разгласие 2. Taken from Meffreth, Dominica 5 Post Pascha, No. 2: «Dicit Hugo de S. Victore. Ibi omnis aufertur gratia, vbi scelerata regnat discordia. Ideo debet homo concors esse cum proximo, vt sic concordet cum Deo» (Pars aestiv., p. 119).

Раскаяние о милостини. Probably taken from Piotr Skarga's Polish translation of Baronius’ Epitome Annalium ecclesiasticorum, viz Rocznedžieie Koščielne, of which Simeon possessed the Cracow, 1603 edition. II. 1–8 cf Baronius: «W Carogrodźie straszliwy przykład siḛ stał о łakomym. Zachorzał bogaty, у chcạс zdrowie u Pana Boga uprośić, wielkie pieniędze, to iest, 30 funtow złota na ubogie rozdał, y ozdrowiawszy, zalować barzo onych pieniądzy poczał» II. 9–12 cf Baronius: «Jeden go przyaćiel ćieszył, ale źadney poćiechy nie prziymował, aź nakoniec mu powiedźiał: Skarze cię Pan Bog ześ zdrowia danego od Pana Boga niewdzięczen.» II. 13–18 cf Baronius: «A iesli siç uspokoić nie mozesz, oto ia tobie te pieniędze wroce, a idź do kośćiola y powiedz, žem ia onę iałmužnę uczynił a nie ty.» II. 21–24 cf Baronius: «Przestał na tym, y wźiąwszy pieniądze a powiedziawszy w kośćiole, ten a ten onę iałmuzne dał; wychodzącze drzwi kośćelnych, padł y zaraz zdechł.» «Cedrenus O łakomym srogi przykład. Zarty z P. Bogiem straszliwe" marg. gloss (W Krakowie, 1607, sub anno 553). The Latin ed. contains details that do not correspond to the poem as closely as the Polish ed., e.g. «triginta libras argenti», where Skarga and Simeon both speak of gold, cf also the following note in Simeon's early MS RGADA fond 381, No. 1800, under the heading «Notationes ex Baronio»: «Łakomca ieden zachorzaw y [r]ozdał na ubogie 30 funtow złota, ktorych ozdrowiawszy załował. A gdy mu ieden przyjaciel wrocił te pieniądze za przyznaniem w kosciele, iz onego to była iałmuzna, tedy łakomca idąc z koscioła zdechł na progu. 553.13» (fol. 102v).

Разнствие. Published in Eremin and PLDR.

Разслабление. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, N o. 4 «Praecipui fines, ob quos Verbum саго factum», sect. 1 «Redemptio»: «Certe paralyticus ille ad piscinam iacens triginta octo annos in inftrmitate habens (qui et ipse Adami lapsi typus est) lamentabatur, quod hominem non haberet, qui eum mitteret in piscinam, cum aqua movebatur: Domine, hominem non habeo, inquit, ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in piscinam, loan. 5.[7] in quern locum S. A ug. in tr. 17. in loan, ait: Vere necessarius erat homo ad salutem, sed homo ille, qui et Deus est, etc. Acquisivit igitur hominem et nos cum eo omnes, Christum videlicet qui ilium et nos sanavit. Unde iam dicere non possumus: Hominem non habeo.»

Разслабление 2. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 2 «Homines comparantur piscibus», sect. 7 «Norant suas commoditates». II. 1–6 cf Faber: «'In Arles (Provinciae civitatem hoc nom ine appellant) quemdam loannem Berle fuisse accepimus, (scribit P. Lud. Richeomus in valedictione animae coll. 5.) qui cum admodum longo tempore a medicis deploratus, lecto affixus, ex paralysi iacuisset, quadam die in domo sua ignem conspicatus fuit. Qui cum iam tabulatum cubiculi sui lamberet ac popularetur, repente ille horrore perfusus, et iam mortem sibi instantem animo im primens, ita spiritus animales perculit, nervorumque contractorum nodos abrupit, confestim ut lecto exilierit, et fenestra forte fortuna prehensa anim ose per earn saltu se eiecerit, et velut metu ac terrore persequente et ignem et paralysin diutumam effugerit."' II. 9–12 cf Faber: «Quid faciat igitur unusquisque ut gehennam effugiat? Quis non vincula peccatorum, pravorum suorum habitum omniumque impedimentorum fortiter abrumpat?»

Разсуждение добродeтелей Божиих. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, N o. 8 «Quid rependendum Christo pro beneficiis», sect. 2 «Amor erga benefactorem »: «Sicut enim solis radii speculo excepti et in unum collecti, calorem ingentem nec non et ignem excitant; ita divina bénéficia mente collecta et attendus considerata fervorem et caelestem amoris ignem in cordibus nostris accendunt.»

Разточение. Taken from Faber, Dominica 8 Post Pentecosten, No. 2 «Prodigi taxantur», sect. 1 «Prodigit bona sua»: «Salse et urbane rex Alphonsus equiti cuidam prodigo et im portune crebroque poscenti munera respondit: Si pergam tibi dare; quae petis, citius me pauperem effecero, quam te divitem. Panorm. 1. 2. de reb. gest. Alphonsi. Quare profusos homines cistem ae ruinosae comparabat Diogenes quam ut nullus implet imber, sic eos nulli quantum vis magni proventus exsatiant. Plut, in vita.»

Разум. Taken from Faber, ibid., No. 3 «Bona Dei quinam dissipent», sect. 1 «Bona animi:...2. scientia et ingenium»: «Recte dixit quidam: Scientia sine timoré Dei est gladius in manu furiosi.» Published in Pančenko.

Разум 2. Published in Eremin.

Раны от Бога лобзати. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 5 «De modico tribulationis, seu modicum esse quod nunc patimur», sect. 5 «Si conferatur cum malorum prosperitate». II. 1–16 cf Faber: «Unde et damnatis dicet quod olim Roboam subditis suis, 3. Reg. 12. Minim us digitus meus grossior est dorso patris mei. Et nunc pater meus posuit super vos iugum grave, ego autem addam super iugum vestrum: Pater meus cecid it vos flagellis, ego autem caedam vos scorpionibus. [1 Kings 12.10–11].» II. 17–24 cf Faber: «Flagello caeditur homo ad emendationem, scorpionibus vero ad internecionem ... Caedit nos Deus hic flagellis, Diabolus ibi scorpionibus.» II. 25–8 cf Faber: «Quoniam igitur semel pro peccatis nostris puniri debem us, nonne malimus hic a Deo flagello, quam ibi a Daemone scorpionibus caedi?» II. 29–36 cf Faber: «Nonne dicere debemus cum Davide: Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt'? [Ps. 23.4] et rursum ego autem in flagella paratus sum ? [Ps. 38.17]."

Распятие в сердцe. Taken from MSE (1653) «Passio Christi», No. 2 «Passionem Christi habens semper in memoria quidam captiuus nunquam laetabatur, a tyranno inciditur, & crucifixi imago in corde eius pulcherrime inuenitur». II. 1–8 cf MSE: «De quodam martyre prope nostra tempora veridica relatione suscepi: Cum captus quidam gentili tyranno seruiret, & ille eum honestissim e tractaret, martyr autem gemibundus incederet, miratur tyrannus, causam tristitiae quaerit, & quare cum seruis aliis non gauderet. Cui martyr: Cum aliis, inquit, gaudeo, sed semper tristis incedo: quia mortis Dei mei me or continue in corde meo passionis eius stigmata porto.» II. 9–14 cf MSE : «Hoc mox vt tyrannus audiuit, grauiter indignatus, & ego, inquit, experiar quae dixisti. Nec mora, exemplo te vocato, iubet aperto pectore martyris cor eius euelli, & per medium cultro secari. Vbi statim, mirante tyranno cum suis, res miranda conspicitur: quia pro sigillo pars vna cordis, altera crucifixi Christi im aginem continens reperitur. Quo viso, tyrannus mox, reddidit, & cum omnibus suis sacrum baptisma suscepit. Cantiprat. lib. 1, cap. 25. de proprietate Apum par. 8» (p. 565). Published in Anthony Hippisley, The Poetic Style of Simeon Polotsky, Birmingham, 1985, p. 72.

Растение. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, N o. 6 «Quomodo S. Andreas Christum secutus sit», sect. 5 «Cum profectu»: «Docemur eius [i.e. St Andrew's] exemplo, ut quotidie conemur fieri m eliores... Turpe est hom ini, qui aetatem adiiciens, virtuti nihil adiicit.» Published in Bylinin.

Риза. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 7 «Cur tam hum ilia symbola, Infantiam, pannos, praesepe elegerit sibi Christus», sect. 1 «Ob solvendum debitum»: «Adam innocentiam et iustitiam originalem perdidit, ideoque tunica pellicea vestitus tamquam nota et stigmata peccati: (qui ante peccatum vestibus non eguisset, nec erubuisset ob suam nuditatem).» II. 15–20 contain Simeon's own ideas.

Риза 2. Taken from Faber, ibid., No. 9 «Concio seu Documenta Salvatoris nati», sect. 6 «Ex foeno»: «Vilissima ilia Pauli Eremitae tunica ex palmis ab eo confecta tantum valuit Antonio, ut festis tantum Paschae et Pentecostes ilia uteretur, adeoque super auream vestem esset illi pretiosa, ut habetur in officio S. Pauli lect. 6.»

Риза 3. Published in Eremin and PLDR.

Риза духовная. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 4 «Causae cur interdum non audiantur preces nostrae a Deo», sect. 5 «Quia forte noxia petimus»: «Denique hie orandi (per Iesum) titulus recte figuratur et explicatur per vestem illam Esau, qua indutus Iacob benedictionem patris obtinuit, Gen. 27. [27–9]. Dum enim in Christi nomine petimus, ipsum quasi induti repraesentamus.»

Родители питати. Taken from Marchantius, Candelabrum mysticum. Tractatus 8 «De Sacramento Matrimonij», Lectio 13 «Brevis repetitio de officio parentum». II. 1–11 cf Marchantius: «Habes exem plum ex Thom a a Cantiprato lib. 2. apum cap. 7. In Normanniae partibus vir diues vnicum filium habebat, quem nobilis quidam adiens proponit ei filiam suam in matrimonium filio dandam, si modo possessione velit bonorum cedere in gratiam filii: ea tamen condhione, quod filius ei abundantissime prouidebit, reliquo vitae tempore. Consulentibus idipsum am icis, nobilis coniugij illecebra allectis, consentit Pater.» II. 12–16 cf Marchantius: «Et primis quidem annis honoratur a filiis, postea autem vt onerosus eis non forat cohabilitans, aedificant ei domumculam vicinam , insufficienter etiam necessaria m inistrantes: ita vt non modicam egestatem pateretur senex Pater cum vxore decrepitur.» II. 17–20 cf Marchantius: «Quadam die cum vidisset m ulier assandum anserem in domo filii, insinuauit viro, vt illuc iret, ventremque esurientem pasceret, de cibo preparato.» II. 21–4 cf Marchantius: «Videns filius aduenientem, curat ab igne abstrahi & abscondi dictum anserem, obuiusque Patri quid quaereret, inquisiuit. Ille dissim ulans, redit domum cont[r]istatus.» II. 25–30 cf Marchantius: «Sic dum igni iterum apponere volunt cibum assandum, inuenitur bufo illi adhaerens, quem cum excutere niteretur ingratus filius, insiliit in faciem eius, nec vlla vnquam arte dirimi potuit.» II. 31–6 cf Marchantius: «Et hoc stupendum erat, quod si aliquando m onstri aliqua pars tangebatur, ita sensibiliter homo laedebatur, ac si in corde percuteretur.» II. 39–46 cf Marchantius: «Conterritus tandem ip se & contritus, adiit Episcopum, & ingratitudinem confessus, pro poenitentia accepit Normanniae & Galliae fines circuire facie aperta, & rei cunctum populis enarrare, ingratis filiis exemplum .» II. 47–8 cf Marchantius: «Tandem autem Dei misericordia per sanctas preces aduocata, disparuit foedum monstrum» (p. 270). The rest of the poem (II. 49–60) is Simeon's own addition.

Родителей благословение и проклятие. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 4 «Causae cur tam multi ante maturam aetatem moriantur'», sect. 1 «Ob peccata parentum»: «Eccl. 3.[Ecclesiasticus 3.11] Benedictio patris firmat domоs filiorum: maledictio autem matris eradicat fundamenta.»

Рождество Христово. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 2 «Tituli Salvatoris nati», sect. 1 «Admirabilis»: «Vidit Moysis virgam in serpentem mutatam: videt nunc Deum in hominem peccatoribus similem mutatum.» This passage in Faber immediately follows the passage on which Чудо is based.

Рождество Христово 2. Taken from Faber, ibid., No. 3 «De triplici nativitate Christi», Thema. II. 1–2 cf Faber: «Trеs hodie diversas Missas legit Ecclesia in honorem scilicet triplicis Nativitatis Domini: Uti colligi potest ex singularum Evangeliis.» II. 3–4 cf Faber: «Prima Nativitatem eius in carne significat, ut patet ex eius Evangelio [i.e. Luke 2.1–14]. Secunda Nativitatem eius in cordibus fidelium per gratiam, ubi in Evangelio splendor divinae gloriae circum fulsit pastores. Tertia Nativitatem eius aeternam. In principio erat Verbum, etc.» Simeon has changed the order here, with consequential changes in the rest of the poem. II. 5–8 cf Faber: «Prima est ex matre absque patre; tertia ex patre absque matre; secunda absque patre et matre, proprie loquendo.» II. 9–12 cf Faber: «Prima nativitate natus est semel; secunda nascitur saepe; tertia nascitur semper.» II. 13–14 cf Faber: «Prima facta est interris; secunda in m entibus hominum; tertia in caelo.» II. 15–16 cf Faber: «In prima nascitur homo, in secunda homo Deus: in tertia Deus.» II. 17–18 cf Faber: «Prima est humana; secunda Spiritualis; tertia divina.»

Розга. Based on Faber, In Festo S. Nicolai, No. 4 «Quid debeant parentes Liberis». sect. 7 «Disciplina»: «Sapiens Prov. 22.[15] ait: Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit earn.» The image of the wheat and the tares appears to be Simeon's. Published in Berkov, Majkov, Pančenko and PLDR.

Роптание. Taken from Faber, In Festo S. Thomae Apostoli, No. 8 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. John 20.19–31]», sect. 4 «Cur Thom am non asperius reprehendit»: «Novim us Aaron Sacerdotem aeque ac sororem Mariam murmurasse contra Moysen, hanc tamen propterea lepra punitam esse, non ilium; ob reverentiam sacerdotalis dignitatis scilicet Levit. 12.»

Роптание 2. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pentecosten, No. 3 «Murmurationes dissuadentur», sect. 1 «Murmur contra proximos: 1. Ex Philautia»: «Quam m ulti canum instar, cum lapide alicuius correptionis impetuntur, statim concitantur, et vel iacentem vel iactam in se reprehensionem vicissim morsibus appetunt?» Published in Anthony Hippisley, «The Emblem in the Writings of Simeon Polockij,» The Slavic and East European Journal, XV ( 1971 ), p. 174.

Роптание 3. Taken from Faber, ibid.: «Vacuos vero virtutibus, maxim e patientia, quia produnt suam impatientiam. Ut ergo dolium, quod pulsatum remurmurat, vacuum esse dignoscitur; plenum vero, quod non resonat: sic in proposito.» For the grammar of this passage see commentary on Обличение 5.

Роптание 4. Taken from Faber, ibid., sect. 2 «Murmur contra Magistratum:...3. contra exactiones»: «Deinde molestum est superioribus sicut... aurigae item rotae currus stridentes.» Published in I.P. Eremin, «Poétičeskij stil Simeona Polockogo,» TODRL. VI (1948), p. 131.

Роптание 5. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Murmur contra Deum: 1. Contra tempestates»: «Contra hanc providentiam murmurabant in deserto ludaei; quod aqua deficeret, quod m anna desiperet, quod caro non esset... Quorum murmur auditum quidem a Deo, sed in perniciem eorum; datis enim carnibus adhuc escae eorum erant in ore ipsorum et ira Dei ascendit supereos [Num. II.33]."

Роптание 6. Taken from Faber, ibid., sect. 1 «Murmur contra proximos: 1. Ex Philautia»: «Imo plurimos invenias similes lacui Lucemensi, qui cum vel unicus in eum lapis iniectus fuerit, illico fremere et intumescere, nec non exundatione sua satis, et arvis perniciem afferre incipit: quod testatur Ioachim us Vadianus et Pet. Hisp. Silv. p. 2. c. 8.»

Роса. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 10 «Mysteria», sect. 2 «Quod tempus nati Christi?»: «Ros non nisi serena et trranquilla nocte cadit, teste Aristotele lib. 1. Meteor, cap. 10. Vult ergo etiam Christus nonnisi in tranquillo et sereno corde nasci, ubi arma, lites et pugna conscientiae silet.» Pubhshed in Bylinin.

Рота или клятва. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 9 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. John 16.16–22]», sect. 4 «Cur praedictionem suam confirmat voce: Amen»: «Est autem ea consuetudo partim temeraria ad Dei contem ptum, et iniuriam vergens; partim periculosa, facile ad periuria inducens: partim etiam noxia, fidem hominis minuens.»

Рота или клятва 2. Taken from Faber, ibid.: «Licitum iuramentum très requirit com ités, quos describit Ieremias c. 4.[2] dicens: Iurabis: vivit Dominus: in veritate, et in iudicio, et in iustitia. Debet enim iuramentum esse verum, discretum, iustum, ut advertit ibi S. Hieronymus.»

Ругание. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 3 «Quae damna consequantur relapsos seu recidivos», sect. 5 «Ardent»: «Deus non irridetur, ad Gal. 6.[7] promittere autem ipsi emendationem saepius, nec praestare. Deum irridere est.»

Рук воздеяние. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 4 «De variis orandi ritibus», sect. 3 «Cur iungamus manus»: «Ipsa vero manuum consertio indicat nos aliquid adm isisse, propter quod manus nostrae velut malorum operum instrumenta ligari debeant, ut docuit N icolaus Papa ad Consultationes Bulgarorum. 'Quia in Evangelio, inquit, reproborum ligari manus et pedes reperiuntur, quid aliud isti agunt, qui manus suas quodammodo ligant, nisi Domino quodam mododicant: Domine, ne manus meas ligari praecipias ut mittas in tenebras exteriores: quoniam ecce ego iam eas ligavi, et ecce in flagella paratus sum.'»

Рук воздеяние 2. Taken from Faber, ibid.: «Secundo, ut indicemus nos de caelo expectare opem, dum versus caelum manus tollimus, quasi inde eleemosynam capturi.»

Рук воздеяние 3. Taken from Faber, ibid.: «Tertio, ut ea elevatione demonstremus, nos ita Deo offerre orationem et cor nostrum, quo modo elevamus et offerimus nostras manus.»

Рук воздеяние 4. Taken from Faber, ibid.: «Eadem fere ratio est expansionis manuum in formant crucis, nisi quod haec praeterea ad imitationem Christi Crucifixi nos conformat, eiusque mérita Patri velut efficacissim um ad impetrandum medium ante oculos ponit. Extensio manuum, inquit S. Ephrem. tom. 2. paraenesi 1. est crucis figura.»

Руно. Taken from Faber, In Festo Annuntiationis B.V., No. 2 «Beneficium incarnationis declaratur per figuras», sect. 4 «Gedeoni». II. 1–6 cf Faber: «Insinuavit Gedeoni, Iudic. 6.[Judg. 6.36–40] quando in signum liberations populi de hostium manibus dedit ei tale signum , ut prima quidem nocte descenderet ros super vellus, totum m adefaciens, area circum iacente undique sicca permanente. A ltera nocte contra tota area rare impleretur, vellere ipso sicco permanente. Sic descendit primo Christus ad Iudaeos, quasi in vellus, tota gentilium terra remanente arida.» II. 7–10 cf Faben «Deinde descendit ad gentes per Apostolorum praedicationem quasi in aream, et vellus Iudaismi relictum est aridum et durum.»

Самоубийство. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 6 «Martyres Diaboli», sect. 10 ’Interfectores sui»: «Qui vitam sibim et eripiunt. Hi enim Daemoni litant se ipsos in holocaustum ignis aeterni; qua insania quae maior excogitari potest».

Сампсон. Taken from Meffreth, In Die Sancto Pentecostes, No. 1: «Spiritus sanctus per donum fortitudinis, fructificauit & con solid an t electos suos: sicut patet de Sam sone, quem adeo confortauit & fortificauit, vt ambas colum nas domus, in qua erant Philistaei nomen Dei blasphémantes, apprehenderet, & domum deijceret, & se cum ipsis interficeret. Iudic. 16. [Judg. 16. 29–30] vt dicit B. Aug. lib de ciuit. Dei. Et habetur 23. q. 5. c. Si non licet. Non Samson aliter excusatur, quod seipsum cum ruina domus hostibus oppressit, nisi quia Spiritus sanctus latenter hoc iusserat, qui per ilium miracula faciebat» (Pars aestiv., p. 152).

Сан невинности. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 5 «Damna peccati originalis», sect. 1 «Vulneratus intellectus». II. 1–4 cf Faber: «Doctissimus vir S. I. Benedictus Pererius lib. 5. in Gen. quinque mirabiles effectue iustitiae originalis fuisse scribit. Primo enim faciebat hominem veri cognoscendi non solum cupidissimum , sed etiam rerum, quae naturaliter sciri possunt, docilem et gnarum.» II. 5–6 cf Faber: «Secundo faciebat hominem usquequaque rectum, iuxta id Eccl. 7.[Eccles. 7.30] Fecit Deus hominem rectum , hoc enim ad omne opus bonum morale propensum, et ab omni malo aversum.» II. 7–8 cf Faber: «Tertio faciebat partes inferiores superioribus obedientes et subditas.» II. 9 –10 cf Faber: «Quarto faciebat naturam humanam secundum omnes suas partes et facultates integrant et perfectam, ita ut omnes et singulae munera et functiones suas expedite possent obire.» II. 11–12 cf Faber: «Denique praestabat hom ini naturalem felicitatem; ita ut nullum ei abesset bonum, quod naturaliter expetere et comparare poterat, nullum etiam adesset malum, quod hanc eius felicitatem offenderet.» This last point is only loosely based on Faber, and points 6–8 are apparently Simeon's own invention. II. 19–20 cf Faber «Omnia haec bona periere peccato originali.»

Свойство Божие. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 2 «Cur instituendum aliquando Iudicium universale», sect. 1 «Ex parte Dei:... 2. ut appareat eius iustitia publica et universim». The poem summarises the whole section. II. 1–10 cf Faber: «Quatuor sunt praecipua Dei attributa. quae hom inibus manifestari et ad illos dirigi debuerunt: Potentia, Sapientia, Bonitas, Iustitia, quae designabaniur per quatuor ilia animalia Ezechielis, currum divinae oeconom iae trahentia [Ezek. 10.14]; Potentia per bovem, Sapientia per aquilam, Bonitas per hominem, Iustitia per leonem.» II. 11–12 cf Faber: «lam vero Deus potentiam suam maxime ostendit, quando mundi machinam ex nihilo creavit.» II. 13–14 cf Faber: «Sapientiam ostendit in dispositione, conservatione et gubem atione.» II. 15–16 cf Faber: «Boniiatem ostendit in mundi recreatione, quando m isit nobis filium suum et tradidit ad mortem.» II. 17–18 cf Faber: «Restât igitur, ut aliquando ex institute et universim ostendat suam iustitiam.»

Свойство Божие 2. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 5 «Quomodo perfectiones divinae in Christi incarnatione elucescant», Thema. II. 1–6 cf Faber: «Ante Incarnationis horam girabat quidem Deus aliquas perfectionum suarum rotas, sed non simul omnes: Potentiam ostendit in creatione mundi, cum e nihilo omnia produxit.» II. 7–8 cf Faber: «Bonitatem, cum creavit hominem ad imaginem suam.» II. 9–10 cf Faber: «Charitatem, cum adduxit illi Evam et animalia.» II. 11–16 cf Faber: «Iustitiam, cum expulit e paradiso parentes nostros, diluvio perdidit nocentem mundum, vastavit igne Pentapolim , mersit Pharaonem, etc.» II. 17–18 cf Faber: «Sapientiam ostendit cum divisit aedificatores Babel in varias linguas et nationes.» II. 19–24 cf Faber: «Providentiam ostendit, cum per losephum pavit Aegyptios et alias nationes, per manna Israelitas in deserto.» II. 25–28 cf Faber: «Misericordiam ostendit, cum Adam um et Evam pellibus vestiit, Israelitas ab Aegyptiaca servitute liberavit. Ninivitis poenitentibus ignovit, etc.» II. 29–32 cf Faber: «Dum vero girabat harum rotarum aliquam, aliae quiescebant. At ubi venit plеnitudo temporis, ut loquitur Apostolus ad Galat. 4.[4] quando misit Deus Filium suum in mundum, nulla divinarum perfectionum rota in mirando eius horologio quievit, sed omnes simul motae ingenti fragore perstrepebant.» The rest of the poem summarises the sections of the sermon: «Bonitas Dei, Charitas, Misericordia, Potentia, Iustitia, Sapientia, Providentia.» II. 33–6 cf Faber: «Manifestata est Dei bonitas... dum se ipsum humanae naturae, quam maxime potuit communicavit.» II. 37–40 cf Faber: «Charitas, dum tarn arcta unione humanam naturam sibi connexuit, ut unus idem que esset Deus et homo; quo omnes homines unum essent amore cum Deo.» II. 41–4 cf Faber: «Misericordia, dum ipsem et Deus in persona ad miserias nostras sublevandas venit.» II. 45–8 cf Faber: «Potentia, dum summum, quod hominis honorandi et ditandi gratia, potuit fecit, et duas naturas distantissim as adeo univit, humanam scilicet et divinam, ut eadem persona esset ас diceretur Deus et homo.» II. 49–52 cf Faber: «Iustitia, dum non vi et potentiae via eripuit e potestate Daemonis et mortis hominem, sed per viam iustitiae.» II. 53–7 cf Faber: «Sapientia, dum difficillimi pretii invenit decentissimam solutionem, et quidem mirabili invento, quo res tam distantes iungebantur. Nam homo satisfacere non potuit, quia hostis Dei erat: Deus satisfacere non debuit, nec mereri potuit, quia superiorem non habuit. Itaque mirabili inventione Deus homo factus est.» II. 59–62 cf Faber: «Providentia, dum homini nudo, pauperi, derelicto et omnium rerum indigentissimo mirabiliter providit, ut per Christum in omnibus iuvari et ditari posset, si vellet »

Свeт Христос. Taken from Faber, ibid., No. 4 «Praecipui fines, ob quos Verbum саго factum», sect. 2 «Insiructio»: «Solus igitur Christus sufficiens lumen mundo afferre potuit, quemadmodum et attulit ac proinde merito lucem mundi se vocat, Io. 8. 9. et 12. ubi ait: Ego lux in mundum veni, ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat. Docuit enim nos viam Dei in veritate: naturalem legem firm avit. et quodammodo restauravit antea реnе collapsam: scriptam rectius quam legisperiti soliti erant, interpretatus est: errores circa utriuque intellectum illapsos correxit: novas praeterea et perfectiores fidei et sacramentorum leges instituit. ut ita viam salutis facilius et securius ambularemus.»

Святый. Taken from Meffreth, In Die Sancto Pentecostes, No. 2: «Primo enim dicitur sanctus, & sanctus idem est, quod mundus, firmus, eleuatus, seu sine terra... Sanctus in Latino idem est, quod αγιοσ in Graeco, & Agios sine terra dicitur, & pro tanto dicitur sanctus sine terra» (Pars aestiv., p. 157).

Священник. Taken from Marchantius, Candelabrum mysticum, Tractatus 1 «De septem Sacramentis», Lectio 8 «De malis ministris», Propositio 2 «Ministrans peccatum in statu peccati mortalis nouo se peccato mortali obstringit»: «D. Gregor... dicit: Ingrediuntur electi sacerdotum manibus expiati, caelestem patriam, & sacerdotes Christi per vitam reprobam, ad inferni supplicia descendunt. Cui re similes dixerim sacerdotes malos, nisi aquae baptismatis, quae peccata baptizatorum diluens, illos ad régna coelestia mittit, & ipsa in cloacas descendit?" (p. 33).

Священтсво. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 6 «Pro quibus potissimum sit orandum», sect. 2 «Pro aliis»: «Ipsi [i.e. Sacerdotes et Concionatores] sunt stomachus, quia concoquunt cibum et dividunt toti corpori, at explicat auctor imperfecti, horn. 8. in Matth. Stomacho male affecto omnia membra tabescunt.»

Седмь крав. Taken from Meffreth, In Die Sancto Pentecostes, No. 2: «Tertio dicitur [Spiritus Sanctus] multiplex propter multiplicia donae quae praestat, & sunt septem quae figurantur Genesis 61.[Gen. 41.2] vbi legitur, quod Pharao vidit se stare super fluuium, de quo ascendebant septem boues pulcri & crassi nimis, & pascebantur in locis palustribus...De hoc quidem fluuio descendunt septem boues, id est, septem dona Spiritus sancti, quae dicuntur ascendere & designantur in bobus, quia faciunt nos bonorum operum fructibus abundare... Sed nota, quod notanter subiungitur in figura Gen. 41 .[3] quod aliae septem boues egrediebantur de fluuio foedae confectaeque macie, & pascebantur in ipsa amnis ripa in locis vberrim is: deuoraueruntque eas, quorum mira species & habitudo corporum erat. Moraliter per septem boues tenues & foedas, intelliguntur septem vitia, quae figurantur in bobus qui terram vertunt, quia haec vitia cor deprimunt, & terrenis actionibus inuoluunt» (Pars aestiv., pp. 158–9).

Сердце. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 5 «Circumstantiae Orationis», sect. 4 «Quoties orandum»: «Quis enim nescit amantem fere semper esse ubi amat? Ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum [Matt. 6.21]."

Сердце 2. Taken from Faber, In Festo S. Thom ae Apostoli, No. 4 «Motiva Contritionis, desumpta ex gravitate peccati, quatenus est contem ptus Dei», sect. 10 «Quia contem nit eius unitatem». II. 1–8 cf Faber: «Tentavit olim Tyberius Imperator apud Senatum Romanum referre Christum in numerum Deorum suorum ut scribit Tertull. in apol. c. 5. et 21. sed impeditum est hoc negotium, quia noluit Christus coli cum falsis Diis: Quae enim conventio Christi ad Belial? [2Cor. 6.15]. Et tu peccator ausus es statuere iuxta Deum verum et unum, fictos alios Deos.»

Сердце 3. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 4 «Cur fugiendum sit temerarium iudicium», sect. 5 «Si iisdem vitiis obnoxii essem us, non tanta apparerent»: «Ionathas in dextra habuit cor erga Davidem , Saul in sinistra.»

Сердцем чистии и сквернии. Taken from Faber In Festo Ascensionis Domini, No. 9 «Miracula credentium quomodo spiritualiter edenda», sect. 2 «Linguis novis qui loquantur»: «Sed nemo est qui eructet Manna; omnes éructant cepas et allia uti illi Num. II.[5–6].»

Сион наследити. Taken from Faber, Feria 3 Pentecostes, No. 9 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. John 10.1–10]», sect. 2 «Quis ostium ? Christus:...2. est ostium Ecclesiae»: «Per transitum Iordanis in terram quidem optatam, lacte et melle manantem deventum est; sed in qua tamen adhuc contra varios hostes depugnandum erat. Ita per baptismum ingredimur quidem in Ecclesiam Christi, sed militantem cum C am e. Mundo, D iabolo, nondum triumphantem.»

Скакание. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 3 «Dierum festivorum profanatio reprehenditur», sect. 3 «Alii choreas agunt»: «'Puella quaedam in Meclinia Brabantiae oppido. inquit Thomas Cantipr. lib. 2. Apum. c. 35. ut ab eis, qui praesentes fuere, cognovi, sacro die Dominico cum iuvenibus diu choreas duxerat: fatigata ergo domum rediit, et dormitum pergens mox a daem one obsidetur. Ea clamante surgit familia, ligant vinculis saevientem. Mane in Hanswich ad Oratorium Gloriosae Virginis extra oppidum deportatur, ubi a puero duodecenni signo Cruris daemon fugatur.» Published in Berkov.

Скакание 2. Taken from Faber, Dominica 7 Post Pentecosten, No. 1 «Triplex arbor mala, Peccatum, Concupiscentia, Voluptas: earum dem fructus», sect. 3 «Voluptas:... 2. effoem inatum reddit». II. 1–2 cf Faber: «Eadem Sybaritas Italiae populos perdidit [voluptas]. Tam hi luxui et voluptati addicti erant, ut convivia celebraturi, anno prius per foem inas sum ptuosissim e vestitas invitarent, artes quae sono constabant, e civitate eiicerent, ne qua ratione interpellaretur quies Athen, lib. II. cap. 6 .» II. 3–12 cf Faber: «Eli igitur cum docuissent equos suos ad tibiam saltare tempore convivii, hoc intelligentes Crotoniatae bellum ipsis intulerunt et tubam quidem canentem classicum non sumpserunt, sed tibias, et tibicines, qui commisso praelio cantilenam canerent saltatoriam. Hanc audientes equi Sybaritarum, memores dom esticae disciplinae excusserunt équités, et exultantes ас saltantes perturbarunt ordinem, itaque victoriam hostibus dederunt Diod. lib. 12. Aelian. lib. 16. cap. 23. Plin. lib. 8. cap. 42.» Published in Pančenko and PLDR.

Скакание 3. Taken from Faber, Dominica 2 Post Pentecosten, No. 9 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Luke 14.16–24]», sect. 7 «Discunt christiani acquiescere Dei vocationibus et mandatis». II. 1–14 cf Faber: «Huic addamus e novae legis tempore historiam alioqui notissimam de contumaci quorumdam irreverentia erga S. Missam, quam scribit Crantzius in Saxonia I. 4. c. 3. Nauclerus et alii. Choreas aliqui ducebant in Colbeke villa Halberstadensi nim is insolenter ipsa Dominicae Nativitatis nocte, et quod culpas valde auget, etiam in ipsius Ecclesiae coemeterio S. Mauri. Erant autem, qui id agerent, ebrii omnes. tum viri, tum foeminae, quamobrem inconcinnis clamoribus divinum officium interturbant.» II. 15–26 cf Faber: «Rogati a Sacerdote, ut abstinerent, cum non parerent, ille velut quadam pia indignatione commotus dixit: Quando mecum divina religio contemnitur, sit vobis circuitio, choreaque ilia annalis.» II. 27–40 cf Faber: «Adeo ilia sententia Deo probari visa est, ut ii in chorea semper peseveraverint absque cibo dies ac noctes sine ulla quiete, adeo ut quidam sancti viri etiam pro illis diu rogarint, at illi nihilom inus annum integrum perseveraverunt.» II. 41–8 cf Faber: «Ac cum quidam sororem suam ex eo circulo ablaturus accessisset, potius brachium evulsit.» II. 49–54 cf Faber: «Duravit autem adeo is motus, ut alta terrae vestigia impresserint. Anno demum evoluto quievere, maior pars spiritum exhalavit; pauci, qui superfuerunt, recreati insigni se poenitentia macerarunt, accidereque haec, Imperatore Henrico. Refert Maiol. tom. 1. Canic.» Published in Anthony H ippisley. The Poetic Style of Simeon Polotsky, Birmingham, 1985, pp. 78–9.

Сквернословие. Taken from Faber, Dominica II Post Pentecosten, No. 3 «Aliquot vitia linguae curantur», sect. 5 «Turpiloquium»: «Arist. lib. 7. polit, c. ult. Omnis obscoenitas verborum per legislatorem exterminanda est de civitate. Ex licentia enim turpiter loquendi, sequitur et turpe facere.» Published in Pančenko and PLDR.

Сквернословие 2. Taken from Faber, ibid.: «Hoc inprim is ostendit mentem dicentis esse cloacam sordidissimam , unde foetor ille exhalet, uti concludit S. Chrys. horn. 69. in Matth, quia ex abundantia cordis os loquitur [Matt. 12.34]». Published in Pančenko and PLDR.

Сквернословие 3. Published in Pančenko and PLDR.

Скорбь. Taken from Faber, In Feriis Rogationum, No. 13 «Cur Deus sinat nos calamitatibus premi», sect. 5 «Quia nobis sunt exercitamenta». II. 1–6 cf Faber: «Quia haec omnia sunt nobis exercitamenta vel instrumenta virtutum, calcar ad emendandam vitam, et seges coronarum, si bene eis voluerimus uti. Primo, multorum virtus consopita iacuisset, nisi adversitas earn prodidisset.» II. 7 –8 cf Faber: «Secundo, revocant nos ad Deum a quo fugim us per peccatum.» II. 9–18 cf Faber: «Tertio, faciunt ad emendationem nostram. Hinc tribulationem aratro comparât S. Chrysost. hom. 4. de poentientia; quia ut aratro noxiae evelluntur et enecantur herbae, sic vitia per tribulationem... David in adversitate, et persecutione bene semper se gessit, in prosperitate et pace deliquit. Prosperitas et abundantia prodigum a patre abduxit, fames et adversitas ad eum dem reduxit.» II. 19–24 cf Faber: «Quarto praeservant a futuris malis, quo modo sal carnem a putredine, et hinc Apostolo datus fuit stimulus carnis, ne extolleretur.» II. 25–6 cf Faber: «Denique si patienter afflictiones nobis immissas tulerimus, magnum inde nobis bonum proveniet.»

Скорбь 3. Published in Bylinin.

Скорбь 4. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 6 «Solidum ac iuge piorum gaudium in quo consistât», sect. 6 «In tribulationibus»: «Sicut enim sal conservât carnes a putredine, ita tribulatio corpus et animam a concupiscentia et peccato.» Published in Bylinin.

Скорбь 5. Taken from Faber, ibid.: «Gauderet sane..., si sensum haberet,... pannus quod lixivo purgetur a sordibus, etc. idem facit tribulatio iusto, cur ergo is non gaudeat?»

Скорбь 6. Based on Faber, ibid., though the image is Simeon's own.

Скорбь 7. Based on Faber, ibid.: «Gauderet sane lapis, si sensum haberet, quod scalpello poliatur, fiatque statua regis elegans.»

Скорбь 8. Based on Faber, ibid.: «Gauderet sane..., si sensum haberet,... lignum quod dolabra laevigetur, fiatque thronus Pontificis.»

Скорбь 9–11. Based on Faber, ibid., though the images are Simeon's own.

Скорбь 10. Published in Bylinin.

Скорбь 13. Taken from Meffreth, Domnica 3 Post Pascha, No. 2: «Sicut nutrix volens filium suum ablactare, linit mammillam suam aliquo succo amaro, vt sinapi, ita Deus volens nos ab amore mundi retrahere, & eius gaudio, ipsum amaritudinibus voluit admiscere» (Pars aestiv., p. 88).

Скорбь 16–17. Published in Bylinin.

Скорбь 19. Based on Meffreth, Feria 6 Post Reminiscere, No. 1 which draws an analogy between the human conscience and torcular 'winepress' (Pars hyem ., p. 253).

Скорби в час смерти. Taken from Faber. Dominica 3 Post Pascha, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. John 16.16–22]», sect. 7 «Consulat suo quisque agoni». II. 1–8 cf Faber: «S. David praesens mortis periculum imminens sibi a Saule per metaphoram hominis morituri describens ait Ps. 17.[1 8 .4 –5 ] Circumdederunt me dolores mortis et torrentes iniquitatis conturbaverunt me. Dolores inferni circumdederunt me, praeoccupaverunt me laquei mortis. Ecce tibi quatuor extremas calamitates, quae circumdant morientem.» II. 9–10 cf Faber: «Prima sunt dolores mortis, id est, morbi vis et dolor de vita et mundo deferendo.» II. 11–12 cf Faber: «Secunda sunt torrentes iniquitatis, id est, memoria praeteritorum peccatorum, quae torrentis instar obruent morientem.» II. 13–14 cf Faber: «Tertia dolores inferni, id est, metus gehennae et damnationis.» II. 15–18 cf Faber: «Quarta laquei mortis, id est, tentationes et insidiae Diaboli, qui eo maximo tempore vires et artes suas exserit.»

Скорбь и благоденствие. This poem follows Злая, грeхом наносимая in A, and expresses the same idea, being based probably on the same passage in Meffreth, Dominica 3 Post Pascha, No. 2, Pars, aestiv., p. 86 (see vol. II of the present ed., p. 568).

Скорпий. Taken from Faber, Dominica II Post Pentecosten, No. 6 «Septem mundi bona», sect. 5 «Proportio rerum inter se et cum mundo», the passage immediately preceding the source of Ехидна: «Scorpio concipit undecim foetus, et cum peperit, vorat decern, uno solo retento ad speciei conservationem.» Published in Pančenko and PLDR.

Скотонравие. Taken from Faber, Feria 2 Pentecostes, No. 5 «Quantopere dilexerit Deus mundum», sect. 2 «Pro quo dedit?»: «Quales autem fuerint homines ante redemptionem, graphice describit Apostolus ad Rom. 1.[29–31] humanitatis enim obliti, et prope modum ea exuti induerunt naturas bestiarum, facti m alitiosi ut serpentes, crudeles ut tigrides, feroces ut leones, rapaces ut lupi, superbi ut pavones, lascivi ut equi, lurcones ut porci, ignavi ut asini, invidi ut canes ipsique Diaboli. Et pro his talibus nihilom inus dedit Filium suum in mortem.» Published in Bylinin.

Скупость. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 4 «Avaritiae hydropisis vitanda», sect. 6 «Cum insatiabilis sit, Dei iram experitur»: «Sabinianus Papa successor Gregor. M. cum praedecessoris sui liberalitati derogasset, nec dira urgente fame triticum (quod solebat Gregorius) erogasset in pauperes, sed vaenum exposuisset triginta solidis modium unum; ab eodem Gregorio ter per visum admonitus, tandem in capite percussus obiit praematura morte, cum non amplius quam menses quinque, dies novendecim sedisset. Sigebertus in Chron. et Anastasius apud Bar. an. 605.» Published in Pančenko and PLDR.

Скупость 2. Taken from Faber, ibid., sect. 7 «Turgidus est, nec caelum ingredi potest»: «Caliphas Babylonis Rex turrim habebat refertam auro, argen to et variis lapidibus pretiosis: tandem obsidione cinctus, contem psit evocare milites quo parceret thesauro suo. Itaque expugnata urbe captus et vinculis constrictus in illam ipsam turrim, omni destitutus cibo, inclusus est, ea insuper voce obiurgatus: I nunc et famem depelle thesauris istis, quos tarn avide sitisti. Ita miser fame enectus inter auri acervos Cubans, et mi sere extinctus, sepulchrum aureum habuit. Refert Haittonus Armenus in hist. Tartarica c. 26. an. Dorn. 1258.» Published in Pančenko and PLDR.

Слава 1–2. Both taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 3 «Quam frustra laborent sectatores mundi», sect. 2 «Gloriae cupidi»: «Deinde et si gloriam forte acquirant isti, quid ilia nisi fumus? nisi vana tantum et volubilis hominum opinio et aura? An non Lappi isti qui fumos et ventos vendunt emuntque, quod de Lappiae incolis scribitur?» Слава 1–4 Published in Pančenko and PLDR.

Слава Богу. Taken from Meffreth, Dominica Iudica, No. 2. 11. 1–10 cf Meffreth: «Si autem quaerit laudem & gloriam de virtutibus suis, spiritualiter moritur, iuxta illud Gregorij: Sub hoste, quern prosternit moritur, qui de virtutibus gloriatur. Ideo B. Augustinus lib. soliloq. dicit: Qui laudari vult de suo dono, & non quaerit in illo gloriam tuam, furari vult.» II. 11–13 cf Meffreth: «Sic & quilibet nostrum facial cum Psalm. 112.[115.1] Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.» 11. 23–8 cf Meffreth: «Gloria Patri, qui fecit nos: Gloria Filio, qui redemit nos: Gloria Spiritui sancto, qui glorificauit nos: Gloria summae & indiuiduae Trinitati, cuius opera inseparabilia sunt, cuius imperium sine fine manet» (Pars hyem ., pp. 316–7).

Славий. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 4 «Volatilia quid nos doceant», sect. 9 «Religiosi»: «Respiciant deinde speciatim in Philom elam, quae vilis aspectu avicula griseas gerit pennas, cantum tamen edit dulcissimum, non de die tantum, sed de nocte quoque... Ergo et religiosi suam conversationem potissimum in caelo et cum Deo habeant, ad terram et terrena negotia non nisi necessitatis gratia descendant.»

Славолюбие. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 3 «Quam frustra laborent sectatores mundi», sect. 2 «Gloriae cupidi»: «Quid prodest eis, si hic celebrentur et in inferno torqueantur?» Published in Eremin and PLDR .

Славолюбие 2. Taken from Faber, ibid. 11. 1–16 cf Faber: «Sim iles hi sunt Hanoni illi Carthaginiensium Duci, qui multo labore docuit aves cavea inclusas pronunciare nomen suum, et dicere: Hanon est Deus: ut postmodum dimissae hoc idem garrirent undique. Verum illae libertati restitutae omnes ad suum naturalem rediere cantum, Hanonis non meminere amplius. Aelianus lib. 12.» 11. 17–30 cf Faber: «Simili modo dum homines se componunt ad laudem et gloriam aucupandam, quid aliud sibi volunt, quam homines docere ut passim loquantur ipsos esse Deos, nobiles, doctos, divites, sanctos, etc. sed о quam decipiuntur! Licet enim hoc aliqui in praesentia illorum dicant, ubi discesserint et ad alios venerint, loquuntur quod seniiuni, cachinnantur, dérident, reprehendunt, infamant; adeoque nihil illi miseri capiunt suis retibus.»

Славы Моея иному не дам. Taken from Faber, In Feriis Rogationum, No. 11 «Oratio Dominica remedium contra septem vitia capitalia», sect. 1 «Contra superbiam: sanctificetur nomen tuum»: «Ut enim ille Putiphar omnia sua credidit Iosepho praeterquam uxorem. Ge. 39.[4–6] ita et Deus tradidit quidem nobis bona sua, ea tamen lege ut ne ea nobis adscriberemus. sed gloriam eorum Deo intactam relinqueremus.»

Славы Моея иному не дам 2. Taken from Faber, ibid.: «Si magister pueri calamum, chartam, atramentum det puero, si scribere eum doceat et in ipsa scriptione manum illi ducat ut literas elegantes exaret, cuius tu nomen celebrandum et huic scriptioni apponendum putas? nonne Magistri?»

Славы Моея иному не дам 3. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Vel si quis insignis pictor speciosam pingat imaginem, num quia ad picturam penicillo usus est, adscribendum im agini putas? Num penicillum hanc pinxit imaginem? Non sane, sed pic[t]ori adscribitur opus.»

Славы не искати от человек. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 5 «Extra, in conversatione prae te fer modestiam ... 2. Ne quaere applausum hominum». 11. 1–4 cf Faber: «Secundo, ne quaeras humanum applausum ob ea, quae in te cernis mérita vel excellentias. Sic ait S. lob c. 13.[31.27] Si osculatus sum manum meam, id est, si meipsum honoravi, aut gloriam meam procuravi.» 11. 5–12 cf Faber: «Constantinus M. Imp. cum tam multa et insignia templa ad honorem Dei et Sanctorum tum Romae, turn in aliis plurimis orbis Romani locis, maximis im pensis erexisset, in nullo tamen ipsorum nomen aut insignia sua adscripsit aut affixit.» 11. 13–20 cf Faber: «Traianum Imper, quod singulis operibus suis nomen affixisset suum, herbam parietinam vocabant, quod passim reperiretur, mûris adhaerens. Bar. An. Christi 324.»

Славы увлачение. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pentecosten, No. 9 «Documenta ex Evangelio [viz. Luke 15.1–10]», sect. 4 «Fuge detractionem». 11. 1–4 cf Faber: «Fit autem detractio, primo cum occultum alicuius peccatum revelatur.» 11. 5–6 cf Faber: «Secundo, cum peccatum alterius exaggeretur, quod plerum que fit; cum alterius vitia vel peccata referuntur.» 11. 7–8 cf Faber: «Tertio, cum falsum crimen alicui imponitur.» 11. 9–10 cf Faber: «Quarto, cum alterius facta bona negantur vel imminuuntur.» 11. 11–12 cf Faber: «Quinto, cum alterius bona opera male quis interpetatur, de intentione eius perperam iudicans.» II. 13–14 cf Faber: «Sexto, cum detrahentes audiuntur.»

Сладость. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 7 «Cur tarn humilia symbola, Infantiam, pannos, praesepe elegerit sibi Christus», sect. 3 «Ob docendum mundum»: «Quemadmodum enim sol unus mundum plus illuminât, quam omnes aliae stellae simul, etsi реnе sunt innumerae: ita solus Deus magis potest exhilarare et beatam facere animam, quam omnium simul bonorum, quae in mundo sunt, possessio.»

Сладость небесная. Taken from Meffreth, Dominica 3 Post Pascha, No. 2. 11. 1–18 cf Meffreth: «Legitur de quodam religioso, qui rogauit Dominum, vt ostenderet ei minimum gaudium Paradisi. & statim parua auicula coepit mirabiliter coram eo cantare, & cum vellet earn capere, secutus est earn in syluam, & auscultando earn stetit sub arbore trecentis annis.» 11. 19–32 cf Meffreth: «Quae cum auolasset, frater properauit ad portam, & videns totum claustrum permutatum, vix perm issus est intrare, quia non poterat ab aliquo agnosci.» 11. 33–46 cf Meffreth: «Cum ergo omnes de illo, & ipse de omnibus miraretur, quaesiuit Abbas, sub quo Abbate exiuisset, inuenerunt in Chronica trecentos annos transmisse, & ille dixit se non abfuisse nisi per vnam horam, ratione magnae dulcedinis cui ipse intenderat» (Pars aestiv., p. 92).

Сладость временна, мука вeчная. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 4 «Quant modicum sit gaudium malorum in saeculo», sect. 4 «Respectu brevis durationis»: «Ea vero qua frueris, non est nisi punctum.»

Слезы 11. Taken from Faber, Dominica 9 Post Pentecosten, No. 3 «Quid doceant nos Christi lachrymae», sect. 2 «Docent modum eluendi peccata»: «S. Chrysost. hom. 5. de poenitentia, tantam esse ait Iacrymarum vim, ut extinguat ignem gehennae. Rogum, inquit, peccatorum extinguimus, non iam aquis multis, sed parvis cum lacrymis."

Слезы 12. Taken from Meffreth, Feria 6 Post Invocavit, No. 2: «Aqua est sordium lauatiua... Sic etiam aqua lacrymarum est omnium peccatorum abstersiua, mundatiua, & dealbatiua... Secundo aqua est viuificatiua. Arbores vero quae videntur mortuae in hyeme, ex defectu humiditatis aquae humore ascendente videntur iterum viuere: Sic anima in peccatis mortua, viuificatur lacrymarum poenitentia» (Pars hyem ., pp. 229–30).

Слезы 13. Taken from Meffreth, ibid., the passage immediately following: «Et sicut piscis non viuit absque aquis, sed remotus ab eis moritur & putrescit: Sic etiam peccator sine aquis poenitentiae viuere nequit» (p. 230).

Слезы 14. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Laetare: «Dicit Augustinus: Vna lacrym a de puro corde prolata, plus purgat, quam decern anni in purgatorio. D e lacrym is etiam dicit Rabanus, Lacrymae humidae sunt naturae, vt sordes abluant, & perditum baptism a restituant: falsae [for «salsae"] vt fluxum carnis restringant: C alidae, vt frigus infidelitatis excutiant: & clarae, vt ad darum poenitentiae fructum perducant» (Pars hyem ., p. 297).

Слезы 15. Taken from Faber, Dominica 9 Post Pentecosten, No. 3 «Quid doceant nos Christi lachrymae», sect. 2 «Docent modum eluendi peccata»: «Exemplum refert Caesar, lib. 2. cap. 10. de iuvene adeo contrito, ut prae lacrymis peccata sua in confessione recensere non posset: itaque in scripto ea tradere iussus obtulit, quae prorsus deleta divinitus apparuere; certum que indicium fecere, dim issa ei peccata esse.»

Слезы за грeхи. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 7 «Non esse vane laetandum in mundo, sed plorandum potius», sect. 2 «Obstacula salutis»: «Dolet Alexander et plorat, quod necdum unum subegerit orbem; et nos non ploremus, qui saepe longo tempore, nec unicum superare et vincere in nobis possumus vitium?»

Слезы епископския. Taken from Meffreth, Feria 6 Post Oculi. 11. 1–12 cf Meffreth: «Ista quidem aqua lacryma spiritualis extinguit sitim luxuriae carnalis, sicut patet hoc exemplo in Vitis patrum de quadam muliere vanissima, quae cum per ciuitatem nimia am bitione procederet, quidam sanctus Episcopus earn vidit, & ad terram corruit, & amarissime flere coepit. Et cum interrogaretur, cur fleret? Respondit: Ideo fleo, quod ista mulier plus est sollicita placere mundo, quam ego Deo.» 11. 13–24 cf Meffreth: «Cum igitur Episcopus domum redijsset, pro ea orauit. Cuius preces Dominus exaudiuit, & sequenti nocte visum est sibi, quod quaedam cornicula veniret ad se, quam ipse accipiens in aquam demersit, & mox in columbam candidam versa fuit.» 11. 25–38 cf Meffreth: «Sequenti ergo mane ilia tota in lacrymis resoluta, ad pedes Episcopi procidit, & quae prius peccando nigerrima fuit, postea cum lacrym is baptizata facta est Candida» (Pars hyem ., p. 274).

Слова слушателие. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 4 «Causae cur tam pauci convertantur per verbi Dei praedicationem», sect. 2 ’Vani et leves»: «Instar puerorum qui litterarum picturis tantum delectantur easque mirantur, sensum non curant nec inquirunt; ac proinde ad percipienda Divina Mysteria os nimis angustum habent.» Published in Bylinin.

Слова неслушание. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pentecosten, No. 7 «Efficacia et natura verbi Dei variis similitudinibus exponitur», sect. 6 «Secundum D. Iacobum. Speculo»: «Sicut camelus et elephas prius, quam bibant, turbant aquam, ne in limpida vid elicet suam videant deformitatem: sic male sibi conscii fugiunt condones.» Published in Eremin, Anthony H ippisley, «The Emblem in the Writings of Simeon Polockij,» The Slavic and East European Journal, XV (1971), p.172, L.I. Sazonova, «Ot basni barokko k basne klassicizma,» in Razvitie barokko I zaroždenie klassicizma v Rossii XVII–načala XVIII v., ed. A .N . Robinson, Moscow, 1989, pp. 139–40 and PLDR.

Слово. Taken from Faber, Dominica 11 Post Pentecosten, No. 3 «Aliquot linguae vitia curantur», sect. 3 «Stultiloquium»: «Sicut avis semel dimissa non facile recuperatur, ita nec dictum semel ab ore profectum, quia ab aliis volat ad alios.

Слово 3. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pentecosten, No. 6 «Remedia contra detractionem activant et passivam », sect. 3 «Considéra iniurias et noxas detractionis:... 3. vulnerat detrahentem ipsum et spiritualiter et corporaliter»: «Facile dimittitur ex cavea avis, sed non ita facile in eamdem retrahitur. Ita verbum detractionis facile depromitur et aliis insinuatur, sed non ita facile revocatur, volat irrevocabile verbum.» Published in Eremin and PLDR .

Слово 5. Taken from Meffreth. Dominica 5 Post Pascha, No. 2: «Congruum est, vt qui vult a Deo in oratione exaudiri, quod ipse libenter audiat Deum, quia dicitur Prouerb. 8. [17] Ego diligentes me diligo. Sic a simili, ipse audientes se audit» (Pars aestiv., p. 114).

Слово Божие 2. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Luke 14.1–11]», Thema: «Scitis, auditores, in vaginam curvam non intrare gladium rectum. Gladius, verbum Dei est, Apostoli testim onio ad Eph. 6.[17]. Vagina, auditorum cor seu animus est, in quern intrare, per auditum, verbum Dei debet. Cum ergo Dei verbum rectum, purum ас sincerum sit, testante Davide Psal. 32.[33.4] Rectum est verbum Domini et omnes viae eius iudicia, rectus etiam ac sincerus auditorum esse animus debet.»

Слово Божие 3 and 4. Both taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 5 «Quam difficile sit divitem Deo servire», sect. 1 «Quia divites difficulter audiunt Dei verbum»: «Cardinalis Bellarminus serm. de Epiphania, comparat pauperem ligno arido, divitem viridi, aitque verbum Dei ignem esse, quern venit Dominus mittere in terram, ut accendatur, Luc. 12.[49]. Iam vero lignum aridum celerrime concipit ignem; viride vero dificillime: admotum enim igni strepit, fumat, gemit. Ita divites ad verbum Dei fastidiosi sunt et rebelles si flectere debent ad orationem.»

Слово Божие 5. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 4 «Causae cur tam pauci convertantur per verbi Dei praedicationem», sect. 2 «Vani et leves»: «Ut enim gladius rectus non intrat in vaginam curvam, ita nec verbum Dei in os hominis sinistra intentione depravatum.»

Слово Божие 6. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 6 «Quomodo S. Andreas Christum secutus sit», sect. 5 «Cum profectu»: «Initio plurimi ferventes se ostendunt in fide et pietate, cum vel ad fidem conversi sunt, vel novos concionatores nacti, eorumque exhortationes sedulo audiunt, postmodum muscas tantum inde capiunt; ad extremum conciones omnino fastidiunt, et verbi Dei fame pereunt: simillimi Hebraeis, qui manna caelo lapsum primo valde suspiciebant, dicentes: Manhu? quid est hoc! tandem vero eius nauseam ceperunt. Num. 11.[6].»

Слово Божие 7. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pentecosten, No. 7 «Efficacia et natura verbi Dei variis similitudinibus exponitur», sect. 1 «Secundum Isaiam comparatur: 1. Aquae, 2. Vino, 3. Lacti, 4. Pani, 5. Imbri». 11. 1–12 cf Faber: «Primo quia [Verbum Dei] consolatur et réfrigérât, sicut haustus aquae sitientem ... Secundo quia purgat a sordibus peccatorum.» 11. 13–18 cf Faber: «Vino comparatur... quia nimirum sicut vinum, ait Chrys. hom. 22. to. 4. dum bibitur, tristitiam sedat, et cor mutatur in laetitiam: sic et spirituale vinum Scripturarum dum bibitur in laetitiam convertit anim am.» 11. 19–24 cf Faber: «Lacti vero assimilatur... Qui vero sedulo utuntur, ita crescunt et proficiunt, ut tandem per se ipsos ambulare queant, se ipsos in angustiis, morbis; adversitatibus consolari, imo et alios, ita ut et ipsi praeceptores et ductores aliorum fiant. Vêtus et Novum testamentum duo quasi ubera sunt, e quibus lac illud hauritur.» 11. 25–8 cf Faber: «Ibidem pani comparatur... Ratio, quia instar panis, cor hominis confirm ât et sustentât.» 11. 29–32 cf Faber: «Vocatur ibidem [i.e. Isa. 55.10–11] imber... Itaque primo ob foecunditatem, quam affert orbi verbum Dei imbri comparatur, ubi etiam testatur Chrysost. in cap. 7. Matth. Sicut pluvia irrigat terram, inquit, ut fructum proférât: sic doctrina hominem irrigat, ut iustitiam operetur..» 11. 33–8 cf Faber: «Et certe sicuti terra languet et arescit, cum pluvia destituitur (uti Eliae tempore) sic anima sine verbo Dei.» 11. 39–40 cf Faber: «Rursum sicut imber vermes e terra proserpere facit: ita verbum Dei peccata e cordibus extrahit per poentitentiam.»

Слово Божие 8. Taken from Faber, ibid., sect. 2 «Secundum Ieremiam: 1. lgni, 2. Malleo».11. 1–6 cf Faber: «Apud Ieremiam igni comparatur [Verbum Dei] et malleo cap. 23.[29] Numquid non verba mea sunt quasiignis, inquit Dominus, et quasi malleus conterens petram? » 11. 7–18 cf Faber: «Igni primo quia ut ignis non patitur se includi aut retineri vel abscondi, sed erumpit et omnia obstacula perrumpens emicat; sic verbum Dei non est alligatum, ut ait Apost. 2. Tim. 2.[9] sed in ipsis etiam vinculis et tormentis se manifestât.» 11. 19–28 cf Faber: «Secundo quia ut ignis pénétrât ferrum, ita ut non iam ferrum, sed totum ignis videatur: sic etiam verbum Dei quern occupavit, totum alium a se facit, ita ut dicere cum Apostolo possit: Vivo ego, iam non ego , vivit vero in me Christus [Gal. 2.20].» 11. 29–40 cf Faber: «Malleus vero vocatur (puta grandior et qui petra conterere possit) quia omnia domat et vincit... Quot durissima corda domuit hie malleus? Saulum. Cyprianum, Philosophum unum et alterum magum ... Alios tamen, indurat, ut malleus incudem. Et hoc exigentibus eorum peccatis: ideo orandum, ne incus fias.»

Слово Божие 9. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Secundum Davidem: 1. Lucernae, 2. Sagittae». 11. 1–10 cf Faber: «Apud Davidem comparatur [Verbum Dei]. Primo L ucem ae Ps. 118. [119.105] Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis... Quia ergo haec Lucerna maxime necessaria est in huius vitae caliginosa nocte, ad iter nostrum versus caelum dirigendum.» 11. 11–20 cf Faber: «Secundo, sagittae Ps. 44.[45.5] sagittae tuae acutae (populi sub te cadent) in corda inimicorum régis... Vocantur autem verba Dei Sagittae quia semel in cor ictae, tenaciter infiguntur et difficulter extrahuntur.»

Слово Божие 10. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «Secundum Christum Dominum: 1. Semini». 11. 1–4 cf Faber: «A Christo Domino primo semen vocatur Luc. 8.[11] plures ob causas ut vidimus alias. Potissimum vero quia uti in semine virtulaiter continetur radix et fructus, sic in verbo Dei fides et opera. Ex auditu prodit fides, ex fide opera.»

Слово Божие 11. Taken from Faber, ibid., subsect. 2 «Grano sinapis»: «Idem grano sinapis. Matth. 13.[31]... Quia licet parvum et contem ptibile sit, maximam tamen vim et efficaciam habet. Denique sicut granum sinapis contritum et masticatum maiorem vim exserit: ita verbum Dei sedula consideratione ruminatum.»

Слово Божие 12. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Secundum D. Paulum. Gladio»: «Apostolus ad Hebr. c. 4.[12] gladio comparat Verbum Dei. Vivus est sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, etc ... Ratio, quia sicut gladius, ait C hrysost. ho. 8. c. 4. Matth, carnes praecidit; sic et sermo Dei concupiscentias carnales ... Quoties igitur tentatio se prodit, loties verbi Dei gladius, id est, sententia aliqua S. Scripturae contra earn producatur.»

Слово Божие 13. Taken from Faber, ibid., sect. 6 «Secundum D. Iacobum. Speculo». 11. 1–4 cf Faber: «S. Iacobus in sua Canonica с. 1.[James 1.23] comparat speculo: quia nimirum primo in eo tuetur seipsum homo, et videt qualis sit.» 11. 5–8 cf Faber: «Secundo sicut speculum res oppositas, quas videre desideramus, nobis repraesentat: ita verbum divinum ostendit nobis Dei voluntatem.» 11. 7–14 cf Faber «Quarto specula concava Soli opposita ignem concipiunt et accendunt: ita verbum Dei humili in corde inflammat voluntatem.»

Слово Божие 14. Taken from Faber, ibid., sect. 7 «Secundum Sapientem. Medicinae»: «Sap. 16.[W isd. 16.12] medicinae comparatur, quod omnia sanent.»

Слово Божие 15. Taken from Faber, ibid., No. 9 «Documenta ex Evangelio [viz. Luke 15.1–10]», sect. 3 «Vide perversum mundi ingenium »: «Disce, perversum mundi ingenium: vitupérât enim ea quae maxime laude digna sunt, ut Christum, quod peccatores recipiat ad veniam ... Itaque solem vitupérant quod radios suos ad nos transmittal: medicum quod aegrorum curam suscipiat.»

Слово Божие 18. This poem is the same as Слово Божие 2, and occurs only once in A and B. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Luke 14.1–11]», Thema (see above, Слово Божие 2).

Слово Божие 19. Taken from Faber, ibid.: «Vos ergo, auditores, illorum errore edocti, rectos et synceros ad concionem afferte anim os, paratos ad discendum, non ad arguendum.»

Слово царское. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 2 «Nimia solicitudo pro rebus fluxis ableganda», Thema: «Tantum enim principis verbum ad fidem servandam, valere debet, quantum valet privatorum iusiurandum,' ut dicebat Alphonsus Rex Aragonum.»

Слон 3. Taken from Faber, In Festo Purifications B.M.V., No. 1 «Cur Christus praesentan in templo, et Deipara purificari voluerit», sect. 6 «Ut doceremur studere puritati»: «Elephas certe singulis lunis novis in flumine se purificat, ut Pier, in hierogl. lib. 2. refert. Cur non item singulis mensibus unusquisque suam conscientiam?»

Служити Бог выну. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 7 «Emendationem vitae non esse differendam usque ad senectutem ». The poem expresses the theme of the sermon, and especially parts of sects. 6 and 7. 11. 1–2 cf Faber: «Audi Senecam lib. de brevit. vitae cap. 4. ’... Quam serum est, tunc vivere incipere cum desinendum est?"'

Слeпец. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 2 «Piscatio Evangelica quomodo fieri debeat», sect. 3 «Non piscentur noctu»: «Nec praesumant aliis ducatum praebere, qui coeci sunt, ne illos secum praecipitant.» This passage is also the source of Невeжда, and goes back to Matt. 15.14. Published in Pančenko and PLDR.

Слeпота. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 2 «Supplicia damnatorum capitalia», sect. 2 «Tenebrae tartareae»: «Tobias visu privatus et ab Angelo gaudere iussus: Gaudium tibi sit semper, respondit: Quale gaudium mihi erit, qui in tenebris sedeo, et lumen caeli non video? Tob. 5.[ 11–12]. Et si bonus iste vir non poterat gaudere, quamdiu coecus erat: quale gaudium illis esse poterit. qui per omnem aetemitatem in tenebris, et quidem tarn densis iacebunt?»

Слeпота 2. Taken from Voragine, cap. 120 «De collacione sancti Iohannis Baptiste»: «Dum Constantinopolim Fortune Iulianus sacrificaret, Am aris episcopus Calcedonie qui pre senectute lumen amiserat ad eum accedens ipsum sine Deo impium et apostatam appellauit. Cui Iulianus ait, Neque Galileus tuus potuit te curare. Et ille, De hoc gratias ago Deo meo, quia ideo lumine me priuauit ne te videam pietate nudatum» (fol. 240^V).

Слeпота сребролюбивых. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Laetare, No. 2. 11. 1–8 cf Meffreth: «Quinta coecitas est cupiditas. Et haec homines similes facit talpis, quae habent perpetuam coecitatem, & sunt semper in tenebris, vt dicit Isidorus lib. 12. & Aristot. lib. animalium. Omne inquit, animal generans sibi simile habet oculos, praeter talpam, quae non habet apparentes. Sed si quis incident corium subtiliter, inueniet intus vestigia latentium oculorum. Et putant aliqui, quod illud corrumpatur, quando incipit mori, & tunc incipit oculos habere.» 11. 9–14 cf Meffreth: «Sic cupidi dum hie viuunt, semper habent mentalem coecitatem, fodientes sicut talpa in terrenis» (Pars hyem., p. 302). The remainder of the poem appears to be Simeon’s invention.

Смерть. Published in Pančenko and PLDR.

Смерть 3. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 2 «Mors cur in mundo relicta». The poem summarises the whole sermon, as reflected in the section headings. 1. 1 cf sermon title. 1. 9 cf sect. 1 «Ut peccatum execremur». 1. 10 cf sect. 2 «Ut mundi vanitates aspernemus». 11. 11–12 cf sect. 4 «Ad depressionem potentum». 11. 13–18 cf sect. 5 «In solatium miserorum, pauperum, et Electorum ». 11. 19–20 cf sect. 6 «Ad exercitium Christi militum ». 11. 21–2 cf sect. 7 «Ad maiorem Dei gloriam».

Смерть 4. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 7 «Emendationem vitae non esse differendam usque ad senectutem», sect. 1 «Quia incertum an in senectam perventurus sis»: «Senes quasi matura poma ultra decidunt: iuvenes velut immatura vi abripiuntur.» Published in Pančenko and PLDR.

Смерть 6. Based on Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 7 «Non esse vane laetandum in mundo, sed plorandum potius», sect. 6 «Mors, iudicium et infemus»: «Minime laetare, planctum potius assume, quia a tergo mors et iudicium.» The image appears to be Simeon's own. Published in Pančenko and PLDR.

Смерть 9. Taken from Faber, In Festo Purificationis B.M.V., No. 5 «Senes instruuntur exemplo Simeonis», sect. 5 «Praeparent se ad mortem»: «Itaque si verum est quod scribit Plinius lib. 8. cap. 22. et vulgo creditur hominem a lupo prius visum, terrefieri, et voce ad praesens destitui: non item, si prior lupum videat: similis est mors lupo. Quoniam igitur norunl senes hunc sibi lupum semper insidiari, curent praemeditari illam et quasi omnibus momentis occursuram expectare: sic enim nihil eis nocere poterit.»

Смерть 10–11. Published in Pančenko and PLDR.

Смерть равнит. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 3 «Lilia agri quid nos doceant», sect. 1 «Docent non confidere in mundo:... 2. non in generis splendore»: 11. 1–10 cf Faber: «Inter flores campi unus altero eminentior et elegantior est, pari tamen conditione demetuntur omnes, et inter sese corruentes ita miscentur, ut non sit facile unum ab alieno discemere.» 11. 11–22 cf Faber: «Ita inter homines, dum vivunt magna sunt discrimina; unus altero form osior, robustior, nobilior, ditior et doctior est, attamen falx mortis omnia coaequat: unde mortuorum ossa iacent in coemeterio inter se confusa, ut nulla ratione discemi possit nobilis ab ignobili, etc.»

Смерти ждати. Based on Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 5 «De mortis via praemeditanda», sect. 1 «Vadis ad locum supplied»: «Die enim quaeso; num ii, qui in carcere constituti paulo post educendos se ad mortem sciunt. curam aliquam corporis aut mundi habent?»

Смерти память. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 7 «Non esse vane laetandum in mundo, sed plorandum potius», sect. 6 «Mors, iudicium et infemus»: «Hoc argumentum affert Ecclesiastes c. 11.[9] dicens: Laetare iuvenis in adolescentia tua, etc. et scito quod pro omnibus his adducet te Deus in iudicium. Vult dicere: Minim e laetare, planctum potius assume, quia a tergo mors et iudicium.»

Смерти память 2. Taken from Faber, ibid.: «Sed nimirum vere ait Didacus Stella in Lucam in id; qui habet aures audiendi audiat [Luke 8.8]; nos saepe aures habere ad audiendum, et oculos ad videndum, cum enim funus videmus iuxta nos transire et ferri ad coemeterium, non aliter id sentimus, ac si audissemus Romae in hospitali Sancti Spiritus aliquem esse mortuum; contra cum laetum aliquid recenseri audimus, id mox tam firmiter credimus et plaudimus ac si vidissemus.»

Смерть близкая. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha. No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 3 «Iter ad militiam, matrimonium, dignitatem»: «Tertio ad mortem perpetuo sibi imminentem. Ut enim navigantes a morte vix uno palmo absunt: ira et militantes.»

Смерть судит право. Taken from Meffreth, Dominica Infra Octavam Nativitatis. 11. 1–8 cf Meffreth: «Aequum est iudicium mortis. Personam non accipit, nec alicui pareil, sed aequaliter omnibus condiuidit; nec iuuenibus, nec senibus miseretur: ignorât nobiles, & potentes non veretur, pauperem & diuitem similiter perdet.» II. 13–26 cf Meffreth: «Et Prosper in suis sententijs hortatur quemlibet potentem huius mundi dicens; Respice teipsum, quia mortalis es: & quia terra es, & in terram ibis. Circumspice eos, qui ante te similib. fulsere splendoribus. Vbi sunt, quos ambiebant ciuium potentatus? Vbi sunt insuperabiles Imperatores? Vbi qui conuentus disponebant, & festa? Vbi equorum splendidi inuectores? Vbi exercituum duces? Vbi Satrapae & Tyranni? Vbi tota familia.» 11. 27–38 cf Meffreth: «Non omnia puluis? Non omnia fauillae? Non in paucis ossibus eorum vitae memoria est? Respice sepulcra, & vide quis seruus? quis Dominus? quis diues? quis pauper. Discerne si potes, vinctum a rege, fortem a debili, pulchrum a deformi.» 11. 39–48 cf Meffreth: «Ad pedes visus fuit draco magnus, per quern intelligitur mors, quae in pede percutit potentes huius mundi, & superbos, & eos deijeit, sicut figuratum est Dan. 2. vbi legitur quod Nabuchodonosor vidit statuam, cuius caput erat aureum, pectus & brachia argentea, corpus seu venter areus, crura ferrea, pedes autem habebat de luto [vv. 32–3]. Et sequitur ibidem: Quod lapis excisus est de monte sine manibus, & percussit in pede statuam, & eam comminuit & in puluerem redegit [v. 34]» (Pars hyem ., p. 79).

Смирение. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 5 «Commendatur Mansuetudo et Humilitas», sect. 2 «A sui pulchritudine»: «Aiebat S. Ludovicus Episcopus Tolosanus. Nihil tarn gratum Deo, quam si vitae merito magna humilitate simus infimi: cum tanto quis Deo sit pretiosior, quanto propter eum sibi est vilior.»

Смирение 3. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 1 «Quid requiratur a civitate, ut sit civitas Christi», sect. 1 «Christum libenter suscipiat». 11. 1–4 cf Faber: «Agnoscere culpam nostram debem us, sicut Lupum Trecasinae urbis Episcopum legim us, Attila civitatem obsidente interrogasse, quis hie esset, qui sic in se arma lacesseret.» 11. 5–10 cf Faber: «Cumque responsum esset, Attilam flagellum Dei esse, ingem iscens ait: Et ego lupus, vastator gregis Dei, dignus flagello eius. Portas ergo reserari iussit.» 11. 11–16 cf Faber: «Ingressi autem hostes recta urbem pertransierunt, nihil hostiliter molientes, imo quasi neminem oppidanorum videntes. Sur. torn. 4.»

Смирение 4. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 4 «De variis orandi ritibus», sect. 5 «Cur prostrato corpore oremus»: «Si enim Leo, generosum animal, prostratis parcit, speramus etiam Deum nobis reconciliandum, cum prostrati ipsum oramus, ut qui iam non pugnare volumus. sed gratiam imploramus.» Published in I.P. Eremin, «Poêtičeskij stil' Simeona Polockogo,» TODRL, VI (1948), p. 131.

Смирение 5. Taken from Faber, ibid., sect. 6 «Cur inclinemus caput»: «Inclinamus caput, et incurvamus corpus, oculosque in terram demittimus, uti Publicanus in hodierno Evangelio [viz. Luke 18.9–14], aliique... Rem terrenam [inquit Caesarius Episcopus Arelat. ho. 30.] ab homine terreno quaerimus, et prope usque ad terram nos humiliter inclinam us: et a Deo rem issionem peccatorum et aetemam requiem inquirentes, ne capita nostra inclinare dignamur."’

Смирение 6. Taken from Faber, ibid., No. 9 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Luke 18. 9–14]», sect. 1 «A Christo disce:... 3. primos saepe fieri Ultimos et contra»: «Bonus initio fuit Pharisaeus, cum bona opera fecit, sed quando ea per superbiam collutulavit, malus effectus est. Vicissim malus initio fuit Publicanus. cum mala patravit, sed quando ea per poenitentiam et humilitatem delevit, bonus tandem evasit. Recte ergo Optatus Milevit. 1. 2. adversus Donatistas ait: Meliora sunt peccata cum humilitate, quam innocentia cum superbia.»

Смирение 7. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 10 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Luke 5 .1–11]», sect. 6 «Cur ait Petrus: Exi ame Domine». 11. 1–10 cf Faber: «Quare Petrus ait: Exi a me, Domine? Respondetur, id dixisse ex humilitate, considerata Christi Domini potentia et magnitudine, sui ipsius vero vilitate et indignitate; se enim utpote peccatorem et vilem homuncionem indignum reputabat, qui Christum in navi sua haberet, tarn sibi praesentem... Nam hoc ipso, quo te humilias et indignum iudicas tanta Christi familiaritate, dignus ea efficeris, et Christus se ad te libentius demittit, qui non modo non exiit a Petro, id postulante, sed potius eum bono animo esse iussit, et socium sibi individuum assumpsit.» 11. 11–12 cf Faber: «B. Virgo nominabat se ancillam Domini, et Dominus earn elegit in matrem.» 11. 13–16 cf Faber: «Ioannes Baptista indignum se dicebat, qui solveret ei corrigiam calceamentorum; et Dominus elegit eum in suum Baptistam.» II. 17–20 cf Faber: «Indignum se reputabat publicanus, qui in penitiora templi intraret et oculos ad caelum attolleret, et Dominus praetulit eum Pharisaeo.» The reference in 11. 21–4 to the centurion (cf Matt. 8.8) appears to be Simeon's own addition.

Смирение 9. Taken from Faber, In Festo Annuntiationis B.V., No. 5 «Resolutio Virginis Mariae», sect. 1 «Ecce Ancilla Domini»: «Virgo nostra non convertit se ad ea quae in eius laudem ab A ngelo dicebantur (haec enim ut aliéna intuebatur) sed ad ea tantum, quae ex se habebat. Agnosce hie illam Noemi Ruth. l.[2 0 ] dicentem: Ne vocetis me Noemi, id est pulchram. Sed vocate me Mara id est, amaram. Sic etiam S. Gregorius cum ab aliis laudabatur, respondere solebat: Nolite me vocare Noemi id est, pulchrаm, sed vocate тага, id est amarum, quia amaritudine plenus sum . 1. 2. Ep. 63.1. 7. Epist. 125.1. 1. Epist. 6.»

Смирение 12. Taken from MSE (1653), «Humilitas», No. 11 «Humilitate senis se inter hoedos a sinistris ponendum computantis, daemon de obsesso fugamr». 11. 1–8 cf MSE: «Venerunt quidam aliquando in Thebaidam ad quendam senem, habentes secum unum, qui a daem onio vexabatur, ut curaretur ab illo sene. Senex vero cum diu rogaretur, dixit daemoni: Exi maledicte sathana de factura Domini Dei.» 11. 9–16 cf MSE: «Et respondit daemon seni: Exeo, sed interrogo te unum verbum, ut dicas mihi: Qui sunt hoedi, & qui sunt agni? Et dixit senex: Hoedi quidem tales sunt, qualis ego, agnos vero Deus seit. Et audiens daemon clamavit voce magna, dicens: Ecce propter humilitatem tuam exeo. Et exiit eadem hora. Ex lib. Doct. patrum, lib. de humilitate, num . 27» (p. 342).

Смирение 14. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 2 «Subiice te proximo. I. Nemini te praepone»: «Potius conare te omnibus postponere praesertim aequalibus, et iuxta Domini praeceptum novissim um ambi locum, comparans defectus tuos cum aliorum virtutibus.»

Смирение 15. Taken from Voragine, cap. 18 «De sancto Machario»: «Dum aliquando abbas Macharius a palude ad cellam suam praeteriret occurrit ei dyabolus cum falce messoria et volens eum cum falce percutere non potuit. Et dixit ei. Multam violentiam patior a te Machari, quare non possum praeualere aduersum te. Ecce enim quicquid tu facis ego facio. Jeiunas tu et ego penitus non comedo, vigilas tu, et ego nunquam dormio. Vnum et solummodo in quo me superas. Et dixit abbas quod est illud. Cui ille. Hum ilitas tua propter quam non praeualeo aduersum te» (fol. 43 ^r-v).

Смирения степени 6. Taken from Meffreth, Dominica Infra Octavam Nativitatis. II. 1–12 cf Meffreth: «In terra stat vna scala, per quam oportet hominem ascendere. Ista scala est vera hum ilitas, per quam coelum ascenditur... Haec scala plana habet sex gradus. Primus est subdere se maiori.» 11. 13–16 cf Meffreth: «Secundus gradus hum ilitatis est, non praeferre se aequali.» 11. 17–20 cf Meffreth: «Tertius gradus humilitatis est minorent non spernere, sed ei conform are.» 11. 21–4 cf Meffreth: «Quartus gradus humilitatis est se coram alijs vilem reputare.» 11. 25–8 cf Meffreth: «Quintus gradus hum ilitatis est se exilem in scientia aestimare.» 11. 29–32 cf Meffreth: «Sextus gradus humilitatis est infim a libentius operari» (Pars hyem ., pp. 80–1).

Смиренномудрие. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 3 «Senti de te humiliter. 1. Considéra lapsus tuos»: «Sic tu primo, considéra diligenter lapsus et relapsus tuos quotidianos, ineptias, inconstantiam, vanitatem, im becillitatem; sic enim pudebit te tui, sicut Iunoniam avem pudet deform itatis pedum suorum cum eam intuetur, et deprimit, quas prius am bitiose explicabat, plumas superbiae.» Published in Anthony Hippisley, «The Emblem in the Writings of Simeon Polockij,» The Slavic and East European Journal, XV (1971), p.177 and L.I. Sazonova, «Ot basni barokko к basne klassicizma,» in Razvitie barokko i zaroždenie klassicizma v Rossii XVII–načala XVIII v., ed. A.N. Robinson, Moscow, 1989, p. 140.

Смиряяйся воснесется. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 4 «Circumstantiae Ascensionis Christi», sect. 4 «Quorsum ascendit: 1. Super omnes caelos»: «Notum enim est tam alte ascendere aquam, quam profunde prius descendit, dixit aliquando Christus ipse exaltandum fore eum,qui in mensa novissimum occupât locum; auditurumque: Amice ascende superius [Luke 14.10]."

Соблазн. Taken from Faber, in Festo S. Nicolai, No. 4 «Quid debeant parentes Liberis», sect. 5 «Exempla bona»: «Imagines, id est, exempla bona, bonorum ut ea imitentur, malorum, ut ea fugiant. Ita faciebat Sara, quae Ismaelem eiecit e domo, quia ut advertit S. Hieronym us in tradit. Hebr. in Genes, effingendo luteas im agines Isaaco scandalum praebebat et occasionem idololatrandi, Gen. 21 [9–10].» Jerome, followed by Simeon, interprets a single word meaning 'to play' as proof, that Ishmael was teaching Isaac to make idols out of clay.

Собор. Taken from Faber, In Festo S. Thomae Apostoli, No. 7 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. John 20.19–31]», sect. 1 «A Thoma, quam malum sit ab Ecclesia separatum esse»: «A Thoma discimus, quam malum et periculosum sit ab Ecclesia separatum esse. Thomas enim quamdiu a coetu discipulorum abfuit, tamdiu incredulus mansit, et Christi aspectu atque alloquio caruit, ubi vero ad communionem discipulorum domum accessit, Christum vidit et agnovit.»

Совершенство. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 5 «Quomodo saecularis quisque perfectus esse queat ac debet». The poem summarises the whole sermon, as reflected in the section headings. 11. 1–4 cf Thema: «Et Dominus, postquam christianae perfectionis com pendium proposuisset in aureo illo sermone, habito in monte; subdit: Estote igitur perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est Matth. 5.[48].» II. 7–8 cf sect. 1 «Si Dei praecepta observet». 11. 9–10 cf sect. 2 «Si errores admissos mox in se puniat». 11. 11–12 cf sect. 3 «Si pugnet semper contra vitia». 11. 13–14 cf sect. 4 «Si semper proficere conetur». 11. 15–16 cf sect. 5 «Si studeat praeter praecepta, implere etiam aliqua non praecepta». 11. 17–18 cf sect. 6 «Si conetur vitare etiam venialia».

Совершенство 2. Taken from Faber, ibid., sect. 2 «Si errores admissos mox in se puniat»: «Sic integer et perfectus erit non tantum is, qui nullos unquam admittit errores (quales in mundo paucissimi fuerunt) sed etiam is, qui mox deprehendit in se errores, et deprehensos statim ad examen rapit, convictos deflet ac punit.»

Совершенство 3. Taken from Faber, ibid.: «Hieronymus ep. ad Ctesiphont. Haec una, inquit, praesentis vitae perfectio est ut te imperfectum agnoscas."

Совeсть. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 8 «Mysteria Evangelii [on the Gospel for the day, viz. Matt. 25.14–30]», sect. 3 «Quinam servi»: «Seneca in libro de moribus ait: Nullum conscium tuorum peccatorum magis timueris, quam temetipsum: alienum enim potes fugere, te nunquam.»

Совeсть 2. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 2 «Quatuor munia Spiritus Sancti», sect. 2 «Arguit mundum de peccatis, 1. Per conscientiae stimulum»: «Qui vero post peccata gravia latratum hunc non sentiunt, timere debent, ne a Spiritu S. omnino deserti, et in sensum reprobum traditi sint.» The phrase «latratum hunc» refers to the barking of the watchdog to which Faber compares man's conscience.

Совeсть 3. Taken from Faber, ibid.: «Facit autem hoc multis modis. Primo, per conscientiae stimulum...Cards autem iste excitatur ad hunc latratum a Spiritu Sancto. et signum est bonum.» For «canis» see note on previous poem.

Совeсть 4. Taken from Faber, ibid., No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 1 «Iter ad templum vel Sacramenti susceptionem»: «Pro quo nunc remansit vas aquae benedictae, qua dum ingressi templum, aspergimur, admonemur, ut peccatis renunciantes, puras ad Deum afferamus animas. Propterea etiam olim candidis induti vestibus, Ecclesiam ingrediebantur, ut docet S. C hrysost. horn. 25. in Matth.» Published in Pančenko and PLDR.

Совeсть 5. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 6 «Examinis conscientiae quotidie faciendi incitamenta et ratio», sect. 5 «Utilitas inde proveniens»: «Suavissimum pulvinar est bona conscientia, in qua Christus suaviter dorm ivit sub ipsa tempestate maris.»

Совeсть 6. Taken from Faber, ibid.: «Sane lectus est dulce fomentum, aegro vero est tormentum; sic et conscientia animo a vitiis libère et sano suavissimus est thalamus; iacenti vero in peccatis catasta et equuleus.» Published in Pančenko and PLDR.

Совeсть 7. Taken from Faber, In Festo S. Andreae. No. 1 «Variae Conscientiae», sect. 7 «Bona»: «Bias enim interrogatus, quaenam res in vita metu careret? respondit: Bona conscientia; apud M ax. Ser. 24.»

Совeсть 8. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Socrates rogatus, quinam tranquille viverent: Illi, inquit, qui nulliusabsurditatis sibi conscii."

Совeсть 9. Taken from Faber, In Festo S. Ioannis Evangelistae, No. 2 «Causae cur praecipuo amore dilectus sit a Christo Ioannes», sect. 1 «Ob naturae praestantis bonum»: «S. Chrysost. ait ho. 6. in Matth. Sicut in conspectu hominum gratiosa est facies pulchra, sic in oculis Dei speciosa est conscientia munda."

Совeсть 10. Published in Pančenko and PLDR.

Совeсть благая, радость правая. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 6 «Solidum ac iuge piorum gaudium in quo consistât», sect. 4 «In bona conscientia». The poem summarises this section without quoting it verbatim.

Совeсти истязание. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 6 «Examinis conscientiae quotidie faciendi incitam enta et ratio», Thema: «Examen conscientiae quotidie faciendum: quod in hodierno Evangelio [viz. Luke 5.1–11] per mysierium docent piscatores, dum peracta piscatione descendunt et lavant retia sua. Quid enim hoc monet aliud, quam ut peractis diei negotiis, descendam us ex saeculi negotiis et turba in cor nostrum, et rete conscientiae nostrae perpurgemus, faeces et sentes peccatorum excutiendo?»

Совeсти истязание 2. Taken from Faber, ibid., sect. 1 «Incitât exem plum praeclarorum virorum»: «Chrysostomus horn. 21. Psalm. 50. ait: 'Quando accubueris super stratum tuum et neminem infestum pateris, antequam veniat tibi somnus, profer in medium codicem, conscientiam tuam, et reminiscere peccata tua, si quid in verbo seu in facto vel in cogitatione peccasti.' Sic ille.»

Совeсти истязание 3. Taken from Faber, ibid ., sect. 5 «Utilitas inde proveniens»: «In navigii sentinam semper aliquid aquarum influit per latentes rimulas, quare nisi crebro exhauriatur, tandem demergat navem necesse est. Pari ratione quia semper aliquid pravi operis nobis subrepit, necesse est, ut animum crebro evacuemus.»

Совeсти истязание 4. Taken from Faber, ibid., sect. 6 «Facilitas et modus examinandi se»: 'Imitemur Moabithidem illam Ruth quae collegit in agro, (spinas) usque ad vesperam, et quae collegerat virga caedens et excutiens invenit hordei modios très, Ruth 2.[17]. Occupationes et négocia nostra spicilegium quoddam sunt. Spicas quidem bonorum operum et caelestium meritorum forsitan quaerere per diem intendimus: sed interim multas etiam paleas una cum illis colligimus, actus inquam steriles et vitiosos purgatorio, vel etiam tartareo igne dignos.»

Совeсти истязание 5. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Quare ad vesperam diei excutiendus est fasciculus nostrarum operationum et paleae a spicis seligen dae. Caedat unusquisque et excutiat semetipsum ac removeat paleam, quae maculat conscientiam et igni purgandam tradit animam. Sic fiet ut brevi tempore magnum virtutum acervum sibi comparet, habeatque unde aetemum vivat.»

Согласие. Taken from Faber, Dominica 1 Post Pascha, No. 1 «De triplici pace», sect. 2 «Pax cum proximo»: «Lapis Thyrreus integer, quam vis grandis, innatat aquis, comminutus mergitur, ut scribit Plinius 1. 2. c. 103. Ita quaevis communitas aut Respublica stabit dum consenserit: corruet, cum in partes et discordias secta fuerit.» Published in Eremin and PLDR.

Согласие 2. Published in Eremin and PLDR.

Содома. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 3 «Quae damna consequantur relapsos seu recidivos», sect. 5 «Ardent»: «Memores estote uxoris Loth, ait Dominus Luc. 17.[32] quae contra praeceptum Angeli retrospiciens mox in statuam versa est salis, ut condiret mentem nostram.»

Сокол. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, N o. 4 «Volatilia quid nos doceant», sect. 8 «Parochiani»: «Obedientiam erga pastorem. R espiciant hi falconem , qui cum ad nubes usque em issu s fuerit in ardeam, facili negotio ad aucupem revocatur, ut pugno eius insideat et pedicas sibi rursum indui permittat: m inim o inquam signo, vel sibilo aut pabulo proposito. Huius ergo exemplo, si quis per peccatum longius evolavit sectando praedam illicitam , honores, voluptates, lucra: cum audit sibilum pastoris su i, cum v id et propositum sibi Verbum Dei et S. Eucharistiae pabulum, non cunctetur, non comperendinet, sed illico ad pastorem suum eiusque obedientiam revertatur atque in Sacramento poenitentiae insérât manus suas in vincula salutis.» Published in Bylinin.

Сокрушение сердца [1]. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 9 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Luke 18. 9–14]», sect. 2 «A publicano disce:...4. actum contritionis»: «Hiс reperimus actum, inquam, contritionis quotidie a nobis eliciendum, quem ea voce expressit Publicanus: Deus, propitius esto mihi peccatori.» 11. 1–2 cf Faber: «His enim verbis indicat dolere se de peccatis ex motivo supernaturali.'' 11. 3–4 cf Faber: «Proponit etiam im plicite fugam peccatorum et mandatorum observationem.» 11. 5–8 cf Faber: «Spem denique in Deo ponit, et deprecatur veniam.» 11. 9–14 cf Faber: «Haec autem tria sunt, quae constituunt actum contritionis. Qui actus ita elicitus tam est potens, ut vel solus, antequam fiat confessio, sufficiat ad veniam peccatorum obtinendam et gratiam; ideoque quoniam non datur quotidie confiteri, saluberrimo consilio eliciendus est quotidie praesertim mane et vespere, priusquam eamus cubitum.»

Сокрушение сердца [2]. Taken from Meffreth, Dominica 1 Post Epiphaniae, No. 3. 11. 1–4 cf Meffreth: «Ad hoc autem, quod homo habeat contritionem, sex requiruntur, vt dicit Raymundus. Primum est, peccatorum recordatio.» 11. 5–6 cf Meffreth: «Tertium est vilitas peccatorum.» 11. 7–8 cf Meffreth: «Secundum est pudor, qui cogitationem comitatur.» 11. 9–14 cf Meffreth: «Quartum est timor futuri iudicij, et supplicium reproborum, quibus Dominus horribilis apparebit.» 11. 15–18 cf Meffreth: «Quintum est amissio patriae coelestis. Cum enim peccat homo, amittit coelestem patriam vel coronam .» 11. 19–26 cf Meffreth: «Sextum est spes veniae, gratiae, & gloriae. Veniae, qua peccata dimittuntur: Cratiae, qua bona operamur: & Gloriae, qua remunerabimur» (Pars hyem ., pp. 101–2).

Сокрушение сердца 2. Taken from Meffreth, ibid.: «Sane potest dici, quod sine confessione oris & satisfactione operis, & solutione poenae exterioris, peccata delentur per contritionem & humilitatem cordis. Ex quo enim quis proponit mente com puncta se confessurum, Deus dimittit, quia ibi est confessio cordis» (p. 102). Simeon’s warning in the second half of the poem does not appear to derive from Meffreth.

Сокрушение сердца 3. Taken from Meffreth, ibid. 11. 1–6 cf Meffreth: «Erat quidam iuuenis in studio, qui suggerente generis humani inim ico, talia quaedam peccata commiserat, quae obstante erubescentia nulli hominum confiteri poterat.» 11. 11–24 cf Meffreth: «Cogitans tamen, quae tormenta gehennae malis sint praeparata, & quae bonis abscondita sint gaudia, perennis vitae, timens etiam quotidie iudicium Dei super se, intus torquebatur ex remorsu conscientiae, & foris tabescebat in corpore. Quid plura? tandem miserante domino in adolescente timor ille seruilis verecundiam vicit, & charitatem in corde & anim o eius introduxit: veniensque ad sanctum Victorem, Priorem eiusdem conuentus vocauit. & quia confitendi gratia aduenisset, indicauit.» 11. 25–8 cf Meffreth: «Mira res; tantam in hora ilia pius Dominus cordi eius contulit contritionem, vt quotiens confessionem inciperet, totiens singultibus intercepta vox deficeret, in oculis lacrymae, suspiria in pectore, singultus erant in gutture.» 11. 29–41 cf Meffreth: «Haec vt Prior vidit, dicebat scholari: Vade; scribe peccata tua in schedula, deferque ad me. Consilium placuit iuueni: abijt, & scripsit: die altera redijt, & si posset confiteri iterum tentans, vt prius defecit: & cum nihil proficeret, schedulam Priori porrexit. Legit Prior: & obstupuit, dixitque iuueni: Non sufficio tibi consilium solus dare. Vis, ostendam Abbati? Et licentiauit eum.» Simeon does not say that Victor actually read the youth's written confession. 11. 42–6 cf Meffreth: «Venit itaque Prior ad Abbatem, & porrexit schedulam ad legendum, rem ei per ordinem exponens. Quid deinde gestum sit, audiant peccatores & consolentur desperati. Mox vt Abbas chartulam ad legendum aperuit totam eius scripturam dele tarn inuuenit... Et ait Abbas Priori: Quid legam in schedula ista? nihil in ea scriptum est.» 11. 47–50 this part of the dialogue is Simeon's invention. 11. 51–6 cf Meffreth: «Haec vt Prior audiuit, schedulam simul cum Abbate inspexit. dixitque ad ilium: Sciat pro certo patem itas vestra, supradictum iuuenem in hac schedula scripsisse peccata sua, & cum a me fuissent lecta, vobis etiam donaui legenda.» 11. 59–80 cf Meffreth: «Sed video, quod misericors Deus, qui maximam iuuenis contritionem attendit, culpam iam sufficienter punitam, iuste deleuit... & aduocantes scholarem ostenderunt schedulam, dicentes, eius peccata diuinitus esse deleta. Quam cum perspexisset, & ex signis plenius cognouisset, in tantum cor eius magnitudine gaudij est dilatatum, in quantum ex magnitudine peccati fuerat angustiatum: & nullam iniungentes satisfactionem, monuerunt, quatenus Deo de acceptis beneficijs gratias ageret, atque de caetera cautius cauerel. Ecce quod contritio cum voluntate confitendi delet peccata, vt declarauit Magister» (Pars hyem., p. 102).

Сокрытие. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 1 «Quinque talenta ad meritum exercenda et in Ecclesia dispensanda, dispensata a S. Nicolao, quinam defodiant», sect. 2 «Scientia»: «Dicitur Prov. 11.[26] Qui abscondit frumema, maledicetur in populis. Hoc vero talentum abscondunt, non solum qui docti cum sint, alios docere nolunt, sed etiam qui verbum Dei auditum, aliis cum possunt ac debent, non communicant.»

Солнце. Taken from Faber, Dominica 11 Post Pentecosten, No. 7 «Quomodo omnia in usum et bonum hominis creata sint», sect. 1 «Solis bénéficia. Dierum et noctium altem atio utilis»: «[Sol] terrae diam eter continet non semel, sed centies saxagies [sic] sexies numeratus.»

Солнце 2. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, N o. 8 «Variis ostentis nuntiata orbi N ativitas Christi», sect. 4 «Apud Hispanos»: «Etenim tunc (si D. Thomae credim us 3. p. q. 36. art.) vel aliquando ante sub initium Imperii Augusti (si Eusebii C hronico, Plin. lib. 2. c. 28. Orosio et aliis fidem habemus) ad designandum tamen C hristi adventum , très in Hispania so les apparuere, qui paulatim in unum coibant orbem ... Quod certe quid aliud designavit, nisi lucem venisse in terras, eam que triplici de substantia com positam , cam e, anima, divinitate: quae cum inter se distinctae sint, in unum tamen idem que conveniunt Suppositum Christi?»

Солнце 3. Taken from Faber, ibid.: «Vagantur noctu et praedantur ferae altera alteram, ut dicitur Psal. 103.[104.20–1] Posuisti tenebras et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae sylvae: Catuli leonum rugientes ut rapiant et quaerant a Deo escam sibi. Sole vero adventante quasi facta generali pace et trequa in specus suas congregantur, nec iam altera alteri nocet, unde subditur: Ortus est sol et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur [v. 22]. Nox praecessit veteris legis, dies autem appropinquavit gratiae: decet igitur ut qui olim alter alterum persequebamur, iam non persequamur, sed congregati in vinculo pacis frateme conversemur.»

Солнце 4. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 7 «Documenta Evangelii [viz. John 15.1–11]», sect. 2 «In Christo manendum»: «Sicut in aestate Sol nobis vicinus calore suo terram vivificat; et foecundat: in hyeme contra longe positus omnia obrigescere et emori facit: ita Christus gratia sua nobis inhabitans, vitam dat et mérita vitae aetemae.» This passage is also the source of Пребывание в Христe 2.

Солнце 5. Taken from Meffreth, Dominica 19 Post Trinitatis, No. 3. 11. 1–12 cf Meffreth: «Dicunt naturales, & videmus interdum per experientiam, quod solem & suum radium tria a nobis subtrahunt, vid elicet terra, nubes, & luna. De Primo videmus quod cum terra interponitur inter aspectum nostrum & solem, sicut contigit de nocte, tunc non videmus solem ... De Secundo dicit Dominus Ezech. 31.[32.7] solem nube tegam. De Tertio dicit auctor sphaerae materialis. Cum luna fuerit in cauda vel capite draconis, vel prope vel infra metas in coniunctione cum sole, tunc corpus lunare interponitur inter aspectum nostrum & corpus solare.» 11. 13–18 cf Meffreth: «Per solem intellige Christum, quia sicut sol radio intromisso in domum, quantumcunque prius videatur pura, ostendit eum habere pulueres, qui tamen non videntur, nisi in radio, vtpote in atomis, ita Christus déclarat domum conscientiae in quocunque homine... Sed istum verum solem iustitiae tria ab aliquibus subtrahunt.» 11. 19–22 cf Meffreth: «Primum est, terra mundialis cupiditatis, quia aliquorum sollicitudo & affectio ad terram dirigitur, & occidit eis sol in meridie. Amos 8.[9].» 11. 23–6 cf Meffreth: « Secundum est, nubes tem poralis vanitatis, quia aliqui propter dignitates & honores & huiusmodi, quae sunt quasi nubes ignitae, quae ponuntur inter oculos superborum, & ambitiosorum, & Christum verum solem, ipsum videre non possunt.» II. 26–32 cf Meffreth: «Tertium est, luna carnalis voluptatis: nam aliqui ita aestuant igne carnalis voluptatis, quod non possunt videre solem iucunditatis» (Pars aestiv., pp. 444–5).

Соломон. Taken from Faber, In Festo Purificationis B.M.V., No. 1 «Cur Christus praesentari in templo, et Deipara purificari voluerit», sect. 6 «Ut doceremur studere puritati». 11. 1–6 cf Faber: «Refert enim Gregorius Cedrenus de Salmone Reginam Saba inter alia tentasse solertiam Salomonis hoc modo: Formosos pueros et formosas puellas eodem vestitu et omatu instructos coram eo constituit petiitque, ut inter sexum intemosceret.» II. 7–16 cf Faber: «Rex omnes lavare faciem iussit, itaque discrimen sexus deprehendit, cum mares fortiter atque valide facies tergerent, foem ellae teneriter el timide.» 11. 17–22 cf Faber: «Viri esse debent qui caelum ingredi volunt, id est, laboribus assueti... Vis autem scire quinam veri sint? illi sunt, qui fortiter et constanter arripiunt poenitentiam.» Published in Pančenko and PLDR.

Сон. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 2 «Iter ad somnum». 11. 1–4 cf Faber: «Quo vadis, cum is vespere cubitum? Nonne ad fratrem mortis, ut dicebat Diogenes? Et quid si forte frater fratrem amplectatur, et tu mane non resurgas? Quam multis id evenit?» 11. 5–10 cf Faber: «Nonne in somno occisus Isboseth. 2. Reg. 4.[2Sam. 4.7] Holofernes, lud. с. 13 [Judith 13.10]? Sisara. lud. 4.[Judges 4.21]?» 11. 11–12 cf Faber: «In somno attonsus fuit Samson a Daliia et fortitudine spoliatus, Iud. 16.[Judges 16.19].»

Сосуд. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, N o. 8 «Documenta Evangelii [viz. Matt. 11.25–30]», sect. 3 «Sectari humilitatem»: «Humiles vasa vacua sunt, superbi vasa repleta. Scimus autem Elisaeum petiisse vacua vasa [2 Kings 4.3], quae impleret oleo. Sic Dydimus Alexandra Magno dixisse fertur: paratus est Deus ad dandam tibi sapientiam, sed non habes, ubi eam recipias.»

Союз. Taken from Faber, Dominica 9 Post Pentecosten, No. 6 «Quamobrem erepta nobis sit terra sancta», sect. 1 «Ob ducum defectum et dissidia»: «Nimirum uti Tyrrheus lapis quamvis grandis innatat, comminutus subsidit, Plinio teste 1. 36. cap. 17. Ita concordia retenta fuit terra sancta, discordia pessum iit.»

Спаси Бог. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 3 «Incitamenta ad gratitudinem», sect. 2 «Nihil ea facilius»: «Cum enim quidam S. Antonio Archiepiscopo Florentino donasset fiscellam pomis refertam, spe maioris remunerationis, suscepit blande Archiepiscopus, sed Deo gratias solum dicens, nihil aliud rependit. Abiens ergo qui donaverat, Archiepiscopo detrahere et ingratitudinem eius proclamare coepit. Accersitum eum iubet Episcopus, schedam cui inscriptum erat, Deogratias, ponere in trutinam, ex una parte et in alteram lancem poni fiscellam cum pomis. Mirum, schedula ilia ponderosior fuit et in imum delata est: fiscella in sublime rapta. Vinc. Magnard. in vita eius apud Sur. tom. 3.»

Сребреник. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 10 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Luke 10. 23–37, the parable of the Good Samaritan]», sect. 2 «Quis sensus parabulae allegoricus»: «Samaritanus quidem iter faciens venit secus eum. Iste est Christus Dominus, Samaritanus, quia custos... Duos denarios dedit stabulario, cum Petro eiusque successoribus dédit potestatem ligandi et solvendi: vel intelligentiam novi et veteris testamenti: vel Dei verbum et Sacramentum: vel duo ilia praecepta, dilectionis Dei et proximi.» Simeon does not mention the Apostolic succession.

Сребро. Taken from Meffreth, Dominica 1 Post Trinitatis, No. 2: «Si pertrahatur argentum super albissimum pergamenum relinquitur ab argento vna linea nigra in pergameno & tamen argentum est album & etiam pergamenum. Eodem modo licet anima sit innocens & munda, & argentum sit res in suo genere bona, quia omnis creatura Dei est bona bene ea vtentibus, tamen si fortiter imprimatur animae per amorem, relinquit lineam nigram peccati, cuius vlterius punctus est casus ad infemum» (Pars aestiv., p. 223).

Сребролюбец и злорасточитель. Taken from Faber, Dominica 8 Post Pentecosten, No. 2 «Prodigi taxantur», Thema: «Nihilo...melior videtur prodigus, qui sua perdit, quam avarus, qui aliéna rapit; pari ergo exilio muletandi. Avarum alias muletavimus, muletemus nunc et prodigum.»

Сребролюбие. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 4 «Avaritiae hydropisis vitanda», Thema: «D. Gregor. 1. 14. mor. c. 6. ’Hydropicus, inquit, quo amplius biberit, amplius sitit; et omnis avarus ex potu sitim multiplicat, quia cum ea quae appétit, adeptus fuerit, ad appetenda amplius et amplius anhelat.'»

Сребролюбие 2. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «Quo plus habet, eo plus cupit»: «Auctor serm. ad fratres in Eremo tom. 10. August, ser. 48. ait: Omnia in homine senescunt viria, sola avaritia iuvenescit.»

Сребролюбие 3. Taken from Faber, ibid.: «S. Augustin, lib. de salutar. docum. cap. 30. 'Avarus vir, inquit, inferno est similis: Infem us enim quantoscunque devoraverit, nunquam dicit: satis est; (Prov. 30. [16]) sic etsi omnes thesauri confluxerint in avarum, nunquam satiabitur."'

Сребролюбие 4. The poem is located in A among several deriving from this part of Faber, but it appears to be Simeon's own invention.

Сребролюбие 5. Taken from Faber, ibid.: «S. Ambrosius appellat avaros, pauperum sepulсhra ; quia ut sepulchrum dévorât et absum it cadavera: ita ipsi exossant pauperes.»

Сребролюбие 6. Taken from Faber, ibid.: «Hugo Card. Avarus; inquit, est cisterna dissipata, vêtus et rimosa, quae continere non valet aquas (1er. 2.[13]) quia nunquam aquis, id est, opibus, impleri potest». This is the same passage which Simeon used to create Лакомство 4.

Сребролюбие 7. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Sordidus est»: «Si enim infamiam contrahit nobilis, deiiciens se ad vilem meretriculam: quanto magis homo ad sum m a natus creaturaque nobilissim a m agno affectu prosequens pecuniam?»

Сребролюбие 8. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «Quo plus habet, eo plus cupit»: «Solinus in Polyhist. c. de Africa et alii qui de exercitu Catonis in Lybia scribunt, narrant militem a dipsade morsum ad mare insano impetu accurrisse, cumque magnam salsarum aquarum vim bibisset, repente extinctum esse. Ita nimirum avari eousque se ingurgitant opibus, donee tandem crepent.»

Сребролюбие 9. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Sordidus est»: «Custos in vinea erigit sibi umbraculum, ut custodial non suas, sed aliénas vites, ipse enim vix delibat uvas: tota vindem ia alteri cedit. Ita quoque avarus summa cura, vigilia, anxietate custodit thesaurum suum, sed aliis non sibi, siquidem vix audet eum delibare.»

Сребролюбие 10. Taken from Faber, ibid.: «'Custos ergo es, inquit D. Ambr. 1. de Naboth c. 14. non Dominus tuarum facultatum, qui aurum terrae infodis: minister utique eius, non arbiter."'

Сребролюбие 11. Taken from Faber, ibid., sect. 6 «Cum insatiabilis sit, Dei iram experitur»: «Diximus supra C. C aligulam Imper. supra aurum voluiari solitum. Et quamdiu in his divitiis Imperator vixit? non plus quant triennio et decern mensibus, interfectus a coniuratis anno aetatis 29. Baron, an. D . 43.»

Сребролюбие 12. Taken from Faber, In Festo Purificationis B.M.V., No. 5 «Senes instruuntur exemplo Simeonis», sect. 2 «Vitent avaritiam»: «Ciceronem etiam audiamus. Hiс in Catone Maiore ait: Avaritia senilis, quid sibi velit. non intelligo; potest enim quidquam esse absurdius; quam quo minus vitae restât, eo plus viatici quaerere? Similiter etiam Seneca de moribus monstro similem, ait, avaritiam senem, quia via déficiente viaticum adauget."

Сребролюбие 13. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 3 «Invitatoria ad iugum Diaboli trahendum dissuadentur», sect. 2 «Invitât per avaros»: «Avari... curruni, equitant, navigant, som num arcent, eviscerant se ut araneae, variaque retia tendumt ad capiendos nummos: et tamen nil nisi maiores curas et muscas capiunt: atque ita dum ipsi laqueos tendunt opibus, interim cadunt in laqueum diaboli.»

Сребролюбие 14. Taken from Meffreth, Dominica Oculi, No. 1. 11. 1–8 cf Meffreth: «Item auari similes sunt gryphonibus, qui vt dicit Isidorus lib. 14. ca. 3. custodiunt montes, in quibus sunt gemmae pretiosae, nec eas inde auferre permittunt. Propter hanc causam rarus est illuc hominum aggressus vel accessus. Nam viuos homines deglutiunt, & equitem armatum cum equo rapiunt, vt dicit Glossa super Deut. 14. Sed tamen de gemmis illis, quas sic custodiunt, ipsi per se nullam vtilitatem sumunt.» 11. 9–14 cf Meffreth: «Sic est de auaris quibusdam, qui thesauros ita cupide custodiunt, vt si quis eis vel modicum quid auferret, ipsum, si possent, viuum déglutirent. Ad tales auaros diuites, pauperes accedere non possum, quia turpiter eos repellunt» (Pars hyem ., p. 257). The rest of the poem appears to be Simeon's invention.

Сребролюбие 15. Taken from Faber, In Festo Purificationis B.M.V., No. 5 «Senes instruuntur exemplo Simeonis», sect. 2 «Vitent avaritiam»: «S. Hieronymus in serm. quodam ait: C um caetera vitia senescente homine senescant, sola avaritia iuvenescit.»

Сребролюбие 16. Taken from Marchantius, Candelabrum mysticum, Tractatus 4 «De Sacramento Eucharistiae», Lectio 10, Propositio «Ecce Panis Angelorum factus cibus Viaterum, vere panis Filiorum non mittendus canibus». 11. 1–2 cf Marchantius: «Tertio, per canes intelligi possunt auari.» 11. 2–8 cf Marchantius: «Sicul canis ad odorem cibi aut praedae discurrit, circuit, inquietus est, donee potiatur: ita homo auarus ad odorem lucri, non considerando, an iustum sit, an iniustum.» 11. 9–14 cf Marchantius: «Et sicut canis circa domos pistorum, aut circa pueros in manu panem gerentes frequens est: ita & ille circa sim plices habentes aliquid substantiae versatur, vt decipiat vel attrahat.» 11. 15–20 cf Marchantius: «Et sicut canes libenter cadaueribus pascuntur; ita quidam mortuorum am icorum substantiam iniuste inuolant. & eorum obligationibus, debitis, legatis, testamentis non satisfaciunt.» 11. 21–4 cf Marchantius: «Denique sicut canes viuunt ex rapto, ita quidam ex iniuste acquisito, & instar canum lambentium sanguinem, ipsi pauperum sanguinem sugere quoque videntur, aut eos excoriare, & penitus deuorare.» 11. 25–6 cf Marchantius: «Audiant ergo vocem Angeli Praeconis inclam antis similes, indigne ad Domini conuiuium accedentes: Foris canes [Rev. 22.15]» (pp. 120–1).

Сребролюбия казнь. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 3 «Invitatoria ad iugum Diaboli trahendum dissuadentur», sect. 2 «Invitât per avaros». 11. 1–8 cf Faber: «[Diabolus] clamat per avaros: Venite sapienter opprimamus eum, ne forte multiplicetur [Exod. 1.10]. Quod dicebat Pharao de populo Hebraeo, idque sedulo faciebat atterendo eum laboribus. Idem faciuni avari opprimendo pauperes. Sed quemadmodum illi res pessime successit: ita solet et istis: Nam propterea Pharao, eiusque populus decem gravissim is plagis infestatus, et a Deo castigatus, deinde ab Hebraeis spoliatus, ac denique in mari rubro submersus est, Exod. 14.[28].» 11. 9–10 cf Faber: «Habent curam, muscas perpetuo eos infestantes.» 11. 11–12 cf Faber: «Cyniphes, id est, conscientiae stimulos.» 11. 13–14 cf Faber: «Ranas, id est, aliorum detractiones.» 11. 15–16 cf Faber: «Tenebras. id est, metum iudicii.» 11.17–18 cf Faber: «Ulcéra, id est, peccata gravia.» 11. 19–20 cf Faber: «Sanguinem scilicet pauperum clamantem in caelum.» 11. 21–2 cf Faber: «Locustas, id est, fures.» 11.23–4 cf Faber: «Mortem primogenitorum, id est, perditos et prodigos liberos.» 11. 25–8 cf Faber: «Tandem ut Aegiptii bonis suis vasis scilicet aureis et argenteis spoliati sunt, et deinde in mari submersi: sic et avari spoliantur in morte amarissima omnibus suis bonis, et forte ab alienis et ingratis, mergunturque in interitum et perditionem [1Tim. 6.9], Apostolo testante.»

Средина добродeтелей мeсто. Taken from Faber, Dominica 1 Post Pascha, No. 2 «Christus cur toties in medio», Thema: «Porro saepius in medio Christus visus est: in medio duorum animalium, cam natus esset in Bethlehem, in medio Doctorum repertus in lerusalem, in medio Iudaeorum ad Iordanem, in medio discipulorum ad ultimam coenam et post resurrectionem, in medio mundi, et in medio latronum ad montem Calvariae.. Deniquerursuminmedio discipulorum post resurrectionem.» Simeon has drawn his own moral (11. 1–4) from these incidents.

Сродник. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 7 «De multiplici amicitia falsa», sect. 5 «Propinqui»: «[Propinqui] ut plurimum temporalia commoda nobis optant et procurant, salutem vero impediunt.»

Старость. Taken from Faber, In Festo Purificationis B.M.V., No. 5 «Senes instruuntur exemplo Simeonis», sect. 3 «Consilio aliis et exemplo praeluceant»: «S. Chrysostom, super Epist. ad Heb. serm. 7. ait: 'Canities tunc est venerabilis, quando ea gerit, quae canitiem decent: cum vero iuveniliter senex conversatur, plus iuvenibus ridiculus erit.'»

Старость 2. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Intellexit hoc Lacon, ille senex, qui rogatus cur barbam gestaret lam prolixam: ut, inquit, canos meos intuens. nihil committam illis indignum.» Published in Eremin and PLDR.

Старость 3. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Praeparent se ad mortem»: «Cogitent illam Domini vocem ad se pertinere: Videte regiones, quia albae sunt ad messem, loan. 4.[35]. Albi in capillis, incurvati quoque dorso; videant ut spicae sint refertae bonis operibus, quando venerit mors cum falce sua.» This passage is also the source of Сeдина.

Старым увeщение. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «Pietati liberius vacent»: «Formicas aiunt cum senuerint alas acquirere, et in eminentem locum evolare, ac deinceps laboribus liberam degere vitam, Vade ergo piger ad formicam [Prov. 6.6], et disce ultimam vitae tuae scenam, quam potes agere optime.»

Старым увeщение 2. Taken from Faber, ibid., immediately following: «Ferunt etiam oves avidius comedere ad vesperam, cum nox imminet: Ita etiam avidius pascere animassuas oratione et sacramentorum usu debent quo magis inclinatur aetas.»

Старым увeщение 3. Taken from Faber, ibid.. No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Luke 2.22–32]», sect. 2 «Discunt senes»: «[Senes] sint quasi religiosi inter saeculares, nuntium mittendo mundo, et dicando se totos cultui divino et orationi. Cur enim non spernant mundum a quo spernuntur ipsi? cur non deserant ilium, a quo deseruntur ipsi? Iam mundo saturati sunt, iam dolos et miserias eius experti: mirum ergo est, si adhuc diligere mundum possunt. Exeant de Sodoma cives suos perditura, nec respiciant retro ad praeteritas peccatorum illecebras et delicias.»

Стенати к небеси. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 7 «Non esse vane laetandum in mundo, sed plorandum potius», sect. 4 «Vallis lachrymarum ista». II. 1–8 cf Faber: «Rob. Holcot. in 1. Sap. 1. t. 44. refert in libro de nat, rerum scribi, avem paradisi quandam esse pulcherrimam et omnium реnе colorum, voce tam dulci et pia ut in hominibus devotionem excitet, quae si forte capta detineatur incessanter gem it, donee dimittatur.» 11. 9–20 cf Faber: «Ita anima nostra quia de paradiso est, et ad Dei laudem creata, hie detenta, mirum quomodo non gematsemper cum Apostolo: Quis me liberabit de corpore mortis huius? [Rom. 7.24] Et Davide: Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est [Ps. 120.5]."

Степени ко Богу. Taken from Meffreth, Dominica 3 Post Pascha, No. 1. Referring to Jacob's ladder Meffreth writes: «Ista scala moraliter, vt dicit Hollkot super lib. Sap. lectio. 130. est poenitentia quae stat in terra: quia in hac vita incipitur, sed attingit ad coelum, quia facit hominem in morte ad coelum appropinquare. Matth. 3.[2] Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum. Ista scala habet sex gradus, per quos ascendere conuuenit, videlicet, contritionem, confessionem, orationem, vigilias, ieiunia, & eleemosynas, quae sunt partes satisfactionis. Ista figurantur per sex gradus, quibus ascendebatur ad solium Salomonis. 2. Paralip.9.[2Chron. 9.19]» (Pars aestiv., pp. 81–2).

Стихии четыри. Вошло в «Вертоград» из ранее написанного; писцовые списки стихотворения имеются в рукописях с сочинениями Симеона Полоцкого: ГИМ. Син 731. Л. 6 (без заглавия): РГАДА. Ф. 381. № 389. Л. 123 (заглавие «Стихии» написано рукой С. Медведева); буква п перед текстом стихотворения означает, что стихотворение переписано отсюда в другую рукопись. Опубликовано: Панченко. ПЛДР.

Стихии Христа исповeдаху Бога. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 4 «Circumstantiae Ascensionis reliquae», sect. 4 «Quorsum ascendit: 1. Super omnes caelos». 11. 1–4 cf Faber: «S. Ber. serm. 2. de Ascens. ait: 'Cum se Dominum universorum, quae sunt in terra et in mari et in inferno probasset, non restabat nisi ut aeris et caelorum se esse Dominum argum ents similibus vel certe potioribus approbaret."' 11. 7–8 cf Faber; ’"Cognovit mare, quia solidum se praebuit sub pedibus eius, ita ut Apostoli eum putarent phantasma esse."' 11. 9–10 cf Faber:. '"Terra enim cognovit Dominum, quia ad vocem virtutis eius, cum clam asset magna voce, Lazare veni foras, mortuum reddidit."' 11. 11–12 cf Faber: «'Cognovit infernus, cuius ipse portas aereas et vectes ferreos confregit.'» The miracles of turning water into wine (11. 5–6, cf John 2.9) and calming the wind (11. 13–14, cf Luke 8.24) have been added by Simeon.

Стомах. Based on Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 9 «Concio seu Documenta Salvatoris nati», sect. 2 «Epannis». The passage in Faber is a general condemnation of greed and extravagance: «O quam damnat Christus eorum luxum et intemperantiam, qui frustra se natos putant, nisi omnis generis vestes pretiosas sibi comparent, nisi omnis generis rosis et floribus se coronent: quicquid avium volat, quicquid piscium natat, quicquid herbarum pululat, quicquid vini crescit, suis sepeliant ventribus.» Published in Pančenko and PLDR.

Стражие совести. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 6 «Examinis conscientiae quotidie faciendi incitamenta et ratio», sect. 4 «Nocturnae Daemonis insidiae». 11. 1–6 cf Faber: «De Salomonis lectulo dicitur Cant. 3.[7–8] Lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi, uniuscuiusque ensis super femur suum, propter timorés nocturnos.» 11. 7–16 cf Faber: «Ergo suum quisque lectulum muniat cum Salomone, conscientiae discussione, dolore de peccatis, proposito emendationis, veniae precatione, addita aliqua satisfactione, et divinae opis imploratione. Qui sex milites satis nos custodient contra timorés nocturnos.»

Странноприятие. Taken from Meffreth, Dominica Infra Octavas Ascensionis, No. 3. 11. 1–14 cf Meffreth: «Hortatur nos beatus Gregorius in homil. Euangelij quod legitur secunda die Paschae. Pensate fratres quanta hospitalitatis virtus sit, ad mensas vestras Christum suscipite, vt vos ab eo suscipi ad conuiuia aeterna valeatis. Praebete domum peregrino Christo, vt vos in iudicio non quasi peregrinos suscipiat, sed vt proprios ad regnum recipiat. Quod autem Christus in peregrino suscipitur, probat idem G regorius in hom ilia praedicta.» 11. 15–22 cf Meffreth: «Quod quidam Paterfam ilias multum fuit hospitalis, cum autem quadam die, cum peregrinos suscepisset, & aquam dedisset manibus eorum, ex humilitate vnus fuit inter eos, in cuius manu ex humilitate aquam fundere voluit, & cum reuersus vrceum accepisset, non eum inuenit.» 11. 23–29 cf Meffreth: «Cumque hoc factum apud se miraretur, eadem nocte Dominus ei per visionem dixit: Caeteris diebus me in membris meis recepisti, hesterno autem die etiam meipsum suscepisti» (Pars aestiv., p. 145).

Странноприятие 2. Taken from Meffreth, ibid. 11. 1–6 cf Meffreth: «Hospitalitas diligenter exercanda est propter quatuor emolumenta. Primo, quod disponit ad Dei recognitionem . Sicut patet de illis duobus discipulis euntibus in Emmaus, qui coegerunt dominum, vt cum eis in hospitium declinaret dicentes. Mane nobiscum Domine, quoniam aduesperascit, & inclinata est iam dies. Et factum est cum ederet cum eis, cognouerunt eum in fractione panis [Luke 24. 13–35].» 11. 7–10 cf Meffreth: «Secvndum emolumentum, quod confert temporalium multiplicationem. Sicut 3. Reg. 17. [1 Kings 17], de vidua, quae Heliam in hospitio suo suscepit, cui farina non defecit, nec lecitus olei diminutus est.» 11. 11–16 cf Meffreth: «Tertium emolumentum, quia excludit diuinam vltionem. Sicut patet Iosue 6. de Raab, de qua dicitur. Sola Raab meretrix viuat & vinuersa, quae cum ea in domo sunt [Josh. 6.25].» 11. 17–26 cf Meffreth: «Quarto, quod meretur Dei & angelorum susceptionem... Gene. 18 de Abraham, & 19. de Loth» (p. 148).

Страсть. Based on Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 5 «Damna peccata originalis», sect. 3 «Vulnerati sensus et appetitus»: «Denique affectuum omnium humanorum inobedientia: qui omnes desierunt post peccatum in hominis esse potestate, sed commoventur, non expectato rationis imperio, ipsi imperanti non obediunt, nec aliter iam ad rationis et voluntatis imperium se habent, quam membra paralitica ad voluntatem, hominis movere ea cupientis.» The image of wild horses (1. 6) is Simeon's.

Страсть 2. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 5 «Quomodo saecularis quisque perfectus esse queat ac debeat», sect. 3 «Si pugnet semper contra vitia»: «An non Ursinus Nursiae postquam presbyter factus uxorem misisset, et ne prope quidem ad se accedere permisisset per annos quadraginta, tandem animam agens (cum uxor aurem adm overet exploratura, num maritus adhuc spiraret) exclam avit: Recede mulier, nondum penitus extinctus est igniculus: tolle paleam, apud Greg. 1. 4. dial. c. 11.»

Страсти Христовы. Taken from Faber, In Festo S. Thomae Apostoli, No. 4 «Motiva Contritionis, desum p ta ex gravitate peccati, quatenus est contem ptus Dei», sect. 6 «Quia contemnit ut Redemptorem». 11. 2–12 cf Faber: «Tua, о gulose, gula Christum feile et aceto potavit. Tua, о superbe, am bitio Christum inter latrones suspendit. Tuus, о com ptule, vestium luxus Christum spineo serto coronavit. Tua. о luxuriоse, libido Christum clavis transfixit, flagellis concidit et toto corpore cruentavit. Tua, о maledice, maledicta et blasphemiae, Christi faciem, in quant desiderant Angeli prospicere, spuds onerarunt.»

Страсти сердца. Taken from Meffreth, Feria 4 Cinerum, No. 1: «Cor humanum habet quatuor passiones, seu affecdones, quae sunt dolor & gaudium, timor & spes. Ille igitur toto corde ad Deum conuertitur, qui de nullo dolet principafiter, nisi quod Deum offendit: de nullo gaudet, nisi quod Deum ad se conuerdt: nihil timet, nisi Dei iusddam; nihil sperat, nisi Dei gradam & gloriam: & dicat cum Psalm. 118.[ 119.10] In toto corde meo exquisiui te, ne repellas me» (Pars hyem ., p. 195).

Страсти умерщвляти. Taken from Faber In Festo Ascensionis Domini, No. 9 «Miracula credendum quomodo spiritualiter edenda», sect. 3 «Serpentes qui tollant»: «Sic quondam A lcam en es pyrata ceperat C aium C aesarem et suspendium ei minabatur iocando; sed dim isso Caesare, postea ipse ab eo captus et suspensus est, ubi vehem enter doluit idcirco tantum, quod suspensorem suum, cum potuisset non suspendent. Beatus igitur qui tenebit et allid et parvulos tuos (suggesdones tuas malas, о Babylon) adpetram. Ps. 136.[ 137.9].»

Страх 3. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 1 «Timor Domini quam merito in nobis esse debeat». The poem briefly sum marises the whole sermon, as reflected in its section headings. 11. 1–4 cf sect. 2 «Quia supra nos Deus:...3. omnia nostra inspiciens». 11. 5–6 cf sect. 2 «Quia infra nos infernus et purgatorium». 1. 7 cf sect. 3 «Quia retro nos peccata nostra praeterita». 1. 8 cf sect. 4 «Quia ante nos pericula futurorum peccatorum». 1. 9 cf sect. 5 «Quia intra nos peccata [for «natura"] corrupta». 1. 10 cf sect. 6 «Quia extra nos hostes plurimi».

Страх 4. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 7 «Non esse vane laetandum in mundo, sed plorandum potius», sect. 3 «Incerdtudo saluds»: «Tametsi enim aliquis sibi conscius non est, unde dmere debeat: dum tamen cogitât, Deum esse ilium Iudicem, qui multa videre potest, quae nos non videmus, quomodo securitatem sibi polliceri potest?»

Страх 5. Taken from Meffreth, Dominica 2 Post Pascha, No. 2: «Alius [sanctus vir] fuit Abbas Helias, qui ait, Très res timeo. Vna quando anima egressura est de corpore. Alia quando его occursurus Deo. Tertia quando de m e proferenda est sententia» (Pars aesdv., p. 69).

Страх Божий. Loosely based on Faber, Dominica Pentecostes, No. 6 «Varii timorеs pelluntur igne Charitads», sect. 1 «Timor Dei servilis», and alluding to Ps. 111.10: «The fear of the Lord is the beginning of wisdom.»

Страх Божий 3. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 7 «Fructus timoris Domini». The poem summarises the whole sermon, as reflected in the section headings. 11. 1–2 cf sect. 1 «Est inidum sapientiae». 1. 3 cf sect. 2 «Expellit peccatum». 1. 4 cf sect. 3 «Praeservat a peccads». 1. 5 cf sect. 4 «Confirmât in gratia». 1. 6 cf sect. 5 «Vincit dmorem humanum». 1. 7 cf sect. 6 «Dat plurima bona».

Страх Божий 4. Taken from Faber, ibid., Thema: «Libro 2. Esdrae c. 4.[Nehemiah 4] legim us, Hebraeos postquam rediissente Babylone in terram suam, ante omnia et summo studio ad hoc omnes incubuisse, ut murum Ierosolymae variis locis interruptum et perfractum repararent, quo nimirum tud contra insidias hosdum forent... Hunc in modum, auditores, si contra hosdum nostrorum insidias tud esse volumus, ante omnia conemur aedificare murum animae nostrae, qui est timor Domini.»

Страх Божий 5. Taken from Faber, ibid., sect. 2 «Expellit peccatum»: «Modum. explicat S. A ugust, tract. 9. in epist. S. Ioannis primam, per similitudinem setae et lini, seu aciculae et fili. Quemadmodum enim seta prius intrat quam linum, acus quam filum cum consuitur calceus et vestis; et linum aut filum non intraret, nisi praecederet sete vel acus: ita timor praecedit et inducit gratiam et charitatem in hominem.»

Страх Божий 6. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Praeservat a peccatis»: '"Sicut enim in domo, ait S. Chrysost. hom. 15. ad pop. Antioch, stante milite semper armato, non latro, non fur, non alius quis talium mala patrantium apparere propius audebit, sic et metu animas nostras detinente illiberalium nulla perturbationum facile nobis subrepit, etc.'»

Страх Божий 7. Taken from Faber, ibid., the passage immediately folowing: «S. Basilius orat. in 1. c. lib. Proverb, comparât eum [i.e. the fear of the Lord] clavis, quibus homo quasi crucifixus pungitur et retinetur, ne extendere queat manus pedesque ad res prohibitas et noxias.»

Страх Божий 8. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «Confirmât in gratia»: «Quemadmodum enim ignis in carbonibus, nisi cinere tegatur, brevi extingui solet; sub cinere fovetur: ita sanctitas et iustitia absque Dei timoré cito evanescit, cum illo conservatur.»

Страх Божий 9. Taken from Faber, ibid., sect. 6 «Dat plurima bona»: «[Timor Domini] dat denique multam sobolem, temporalem prosperitatem et vitam aeternam, uti patet vel in obstetricibus illis Aegyptiacis, quibus, cum timerent Deum , et nollent occidere infantes ludaeorum , prout facere iussae erant, aedificavit Deus domos, partim videlicet in terra, per numerosam prolem, partim etiam in caelo, Exod. l.[21 ].»

Страх Божий 10. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Praeservat a peccatis». 11. 1– 12 cf Faber: «[Timor Dei] denique est herba ilia, quae continet servos Dei, ut in mediis peccandi periculis illaesi pertranseant, quod quidam Pater Societatis respondit Regi Lusitaniae. Cum enim in eius aula quidam Coenobita sive serio sive ioco sparsisset, Patres Societatis herbam quamdam circum ferre, quae vim haberet perimendi libidines, eaque velut antidoto tuto posse versari inter mulieres gynecaei, eraumque Confessiones excipere: pervenit tandem fama ad aures Regis qui statim im m isit Ioannem de Cuniga ad Patres sciscitatum, quod herbae genus illud esset.» 11. 13–20 cf Faber: «'Fecit imperata Ioannes expositisque Philippi mandatis ab Araosio contendit, ut rem sibi totam, quam mox ad Principem exponeret, declararet. Hesit hie paulisper Araosius, et rem totam indicaturum se esse respondit; modo is earn Principi quemadmodum ab se acciperet, accurate fideliterque referret.'» 11. 21–40 cf Faber: «'Cum ille se reciperet facturum; Verissimum, inquit Araosius, est, quod de huius nostrae herbae potestate narratur, tantarum quippe virium est, ut non modo ad frangendas cupiditates libidinesque sit usui, verum etiam tutum quoddam ad continendam linguam, et conterendam animi elationem, et omnia vitia persananda praesidium: eadem que multas facultates et proprietates complectitur, ut equidem valde velim, et principi et toti Curiae notam ac familiärem. Porro nemo nescit varias a Deo virtutes inditas herbis quarum beneficio solus is potiatur, qui cognitis et inventis utatur."' 11. 29–30 cf Faber: '"Acuerunt haec cupiditatem Ioannis. qui ut sine mora sibi nomen ederet tarn salutaris herbae, nec se diutius properantem ad Principem cunctaretur, ac suspensum haberet, acrius institit.'» 11. 31–8 cf Faber: «'Cui Araosius: Haec, inquit herba patrio nostro, Castellanae, sermone, Timor Dei nuncupatur: is eas omnes, quas enum eravi, virtutes et multo plures continet; eoque quotquot de Societate sumus frequenter utimur, eius praesidio innoxii in mediis flammis: eo instructis ac bene munitis ubique gentium nobiscum bene agitur.' Daurolt. in Catech. hist. c. 2. t. 4. ex Annal. Soc. anno 1545.» The rest of the story appears to be Simeon's own invention.

Страх Божий 11. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Vincit timorem humanum»: «Quemadmodum enim virga Mosis devoravit virgas Magorum: ita timor Dei vincit, et quodammodo devorat timorem humanum.»

Страх на Суде. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 6 «Quomodo Christum prosequi et comitari in caelum quisque debeat'', sect. 6 «Timoré»: «Fratres Iosephi vehementer consternati sunt, quando viderunt Iosephum dominari in Aegypto, quia nimirum recordabantur sceleris sui, quod in eum patrarant, unde metuebant, ne a tarn potenti vindice plecterentur. Nos fratrem in caelo habemus, Christum omnium potentissimum: sed vae nobis si eum offenderimus, quia sic veniet [Acts 1.11], ad iudicium scilicet cum simili potentia et maiestate, sicuti ascendit ad caelum .»

Суббота. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 3 «Dierum festivorum profanatio reprehenditur», sect. 2 «Alii laborant in servilibus operibus»: «Regimbaldus Ecclesiae Rhemensis divexator, 'dum quodam Sabbato, inquit Flodoardus lib. 1. hist. Rhem. c. 20. colоnus ad opus quoddam peragendum congregatos haberet. praeciperetque presbytère, ne signa vespertinalia usque prope noctem pulsaret, operique im plendo insisteret: accidit, ut percuteretur percussore inviso. Qui dum requiriret, quis eum percussisset, omnesque se vidisse negarent, furiis agitants sensum amisit, graviterque vexants, spiritum exhalavit.'»

Суд. Taken from Faber, Dominica 2 Post Pascha, No. 3 «Principum et magistratum praecipuae virtutes», sect. 5 «Fortitudo»: «Narrat Herodotus 1. 3. Val. Maximus 1. 6. c. 3. Praesidem Sisamnem, qui pecunia corruptus, iniustam sententiam tulerat, interfectum fuisse a Cambyse, et toti corpori cutem detractam, quam Cambises instravit Tribunali, et postea filium Sisamnis Otanem in ea sede collocavit, ac iussit eum intuentem patris exuvias iuste iudicare, ne simili supplicio afficeretur.»

Суд 2. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 7 «Iter ad senectam et mortem»: «Consilium Sapieniis audiamus, Eccl. 18.[20] Ante iudicium interroga teipsum, et inconspectu Dei invenies propitiationem."

Суд 3. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 5 «Cur in die Ascensionis Christi fiat mentio Iudicii», sect. 2 «Ut fides secundi adventus eius confirmaretur»: «Sicut olim Hebraei, cum tardaret Moyses descendere e monte dicebant: Moysi huic viro, ignoramus quid acciderit [Exod. 32.1], et propterea inceperunt vitulum conflare, edere et bibere, et ludere... Ut enim Moyses tandem cum furore descendit et tabulas confregit ас punivit praevaricatores, sic faciet et Christus.»

Суд 4. Based on Meffreth, Feria 4 Post Iudica, No. 1. 11. 13–18 cf Meffreth: «Quatuor modis peruertitur iudicium humanum, vt dicit Greg. 2. q. 3. c. Timorе, dum metu alicuius potestatis loqui pertimescimus.» 11. 19–22 cf Meffreth: «Cupiditate, dum praem io animum alicuius corrumpimus.» 11. 23–6 cf Meffreth: «Odio, dum contra quem libet aduersarium molimur.» 11. 27–8 cf Meffreth: «Amore, dum amico vel proxim o contendim us praestare auxilium» (Pars hyem., p. 325).

Суд 6. Taken from Voragine, cap. 46 «De sancto Gregorio papa». 11. 1–12 cf Voragine: «Quodam tempore Traianus imperator Romanus ad quoddam bellum vehemeniissime festinabat, cui vidua quaedam flebiliter occurrit dicens, Obsecro vt sanguinem filii mei innocenter perempti vindicare digneres. Cunque Traianus si sanus reuerteretur vindicare se testaretur, vidua dixit. Et quis mihi hoc prestabit, si tu in prelio mortuus fueris.» 11. 13–26 cf Voragine: «Traianus dixit. Ille qui post me imperabit. Cui vidua, Et tibi quid proderit si alter mihi iusticiam fecerit. Traianus dixit, vtique nihil. Et vidua, Nonne, inquit, melius est tibi vt mihi iusticiam facias et pro hoc mercedem accipias, quam alteri hanc transmutas.» 11. 27–32 cf Voragine: «Tunc Traianus pietate commotus de equo descendit, et ibidem innocentis sanguinem vindicauit» (fol. 83v ). Published in Eremin and PLDR.

Суд Божий. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 3 «Unumquemque suis talentis contentum esse debere», sect. 2 «Bonis externis haereditariis»: «Neque de filiis Isai elegit Deus natu maiorem et statura digniorem, ut esset Rex in Israel, sed omnium minimum David ad pastoritiam abiectum, 1. Reg. 16.[1Sam. 16.7] quia ut ibi dicitur, homo videt ea, qui parеnt. Dominus autem intuetur cor."

Суд Страшный. Taken from Faber, ibid., No. 2 «Cur instituendum sit aliquando Iudicium universale», sect. 2 «Ex parte Christi: 1. Ut honor ei ablatus restituatur»: «Propterea iudicii huius locus erit Vallis Iosaphat prope Ierusalem et montem Olivarum (Ioel l.[Joel 3.2]) ut quo loco ipse inique captus, iudicatus et damnatus, nec non genu flex o ludicre adoratus erat, in eodem videant omnes, eum summo cum honore iudicem vivorum et mortuorum, et non iam ludicre, sed serio et cum tremore venerentur et adorent.»

Суд сна прежде. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 2 «Iter ad somnum». 11. 1–12 cf Faber: «Sicut canes antequam decumbant, prius aliquoties circumeundo stratum sibi accommodant: ita nos per conscientiae examen prius vesperi circumire debemus diem, quern transegimus, et si quid ibi asperum vel distortum invenerimus, per actum contritionis complanare, ut mollius cubemus, nullius conscientiae stimulis agitati.» 11. 12–18 cf Faber: «Oviculae procubiturae in genua prius se demittunt: ita nos per orationem praeviam pergere ad somnum decet.» Published in I.P. Eremin, «Poètičeskij stil' Simeona Polockogo,» TODRL. VI (1948), p. 136 and Pančenko.

Суда поминание. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 5 «Cur in die Ascensionis Christi fiat mentio Iudicii». The poem summarises the whole sermon, as reflected in the Thema and section headings. 11. 1–8 cf Thema: «Cur nimirum duo illi Angeli in albis apparuerint, Christo ad caelos ascendente. Sed nonne hodierna die quando ascendit Dominus, duo illi Angeli am icti vestibus albis, videntur nuntiasse tristitia et terribilia, diem videlicet iudicii?» 11. 9–10 cf sect. 1 «Ut sciamus Christum esse hominem ilium, qui peregre profectus»: «Primo, ut intelligamus Christum, qui modo ascendit, esse hominem ilium, qui partitus est talenta servis suis et peregre profectus est in regionem longinquam accipere sibi regnum.» 11. 11–12 cf sect. 2 «Ut fides secundi adventus eius confirmaretur». 11. 13–14 cf sect. 3 «Ut doceat qualis sit futurus secundus Christi adventus». 11. 15–16 cf sect. 4 «Ut doceat spei timorem miscendum». 11. 17–18 cf sect. 5 «Ad consolationem discipulorum».

Судбы. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 1 «Timor Domini quam merito in nobis esse debeat», sect. 3 «Quia retro nos peccata nostra praeterita»: «Quae putamus bene nos fecisse, saepe suos naevos habent et coram Deo mala sunt. Alia enim sunt iudicia Dei, alia hominum. Et plerumque in conspectu sordet aeterni ludicis, quod intentione fulget operands, ait S. Gregor."

Судбы Божия. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 1 «Omnia in mundo modica, etiam quae videntur magna», Thema, the opening words of the sermon: «Magna est, auditores, differentia inter Dei iudicia et hominum. Quia sicut exaltantur caeli aterra, inquit Deus per os Isaiae c. 55.[9] sic exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris. Quemadmodum ergo ea, quae nos in terris magna dicimus et reputamus, veluti montes magnos, regiones magnas, civitates magnas, etc. si ex concavo lunae aspicerentur, modica imo nulla apparerent; ita etiam contingit, ut bona ilia terrena, quae nos magni aestimamus, Deus parvi vel nihili aestimet.»

Судбы Божия 2. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 8 «Documenta Evangelii [on the Gospel for the day, viz. Matt. 11.25–30]», sect. 4 «Non temere scrutari Dei iudicia»: ’"Cur, ut ait S. Greg. 1. 25. mor. 13. stante Iudaico populo, dudum in infidelitate gentilitas iacuit, et cur ad fidem gentilitate surgente Iudaicum populum infidelitatis culpa prostravit, nemo discutiat, cur alius irahatur ex dono, alius repellatur ex merito, etc.'»

Судия. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 1 «Quinque talenta ad meritum exercenda et in Ecclesia dispensanda, dispensata a S. Nicolao, quinam defodiant», sect. 3 «Potestas Iurisdictionis»: «[Potestatem Iurisdictionis] probe exerceri et nequaquam abscondi praecipit Deus Ierem . 48.[Jer. 48.10] cum ait: Maledictus qui prohibet gladium suum a sanguine.» Published in Pančenko and PLDR.

Судия жестокий. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 6 «Quomodo Christum prosequi et comitari in caelum quisque debeat», sect. 6 «Timoré»: '"Qui placidus ascendit, terribilis redibit, ait Greg, ubi supra [i.e. in hom. super hodiernum Festum et Evangelium], et quidquid nobis cum mansuetudine praecepit, hoc a nobis cum districtione exiget.»

Сын благий. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 5 «Quid debeant liberi parentibus», sect. 2 «Obedientiam: 1. Parendo»: «Philippus Rom. Principum primus christianae fidei sectator filium suum eiusdem nom inis adeo sui reverentem sensit, ut in imperium se consentiente provectus filius gloriaretur se patrem habere, cui posset obedire non tantum ut filius, sed etiam ut Imperator. Quin et horum im mediati successoris, Decii scilicet Imperatoris filius, cum pater eum Regem nominare et diademate insignire vellet, renuit dicens: Vereor ne si Imperator fiam, dediscam esse filius. Malo non esse Imperator, sed humilis filius, quam Imperator et filius in devotus. Petr. Bless. Epist. 47.»

Сын, прежде отца умерший. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 4 «Causae cur tarn multi ante maturam aetatem moriantur"', sect. 1 «Ob peccata parentum»: «Aran mortuus est primus ante patrem suum Thare, naturali morte, ob patris idololatriam, ut testatur Epiphanius, Genes. 11.[28].»

Сын праведный отца почитает, богатств ради в сердце не стреляет. Taken from Faber, Dominica 2 Post Pascha, No. 7 «Signa Reprobationis», sect. 1 «Facilitas peccandi lethaliter». 11. 1–6 cf Faber: «Scribit Diod. Sic. 1. 2. de pâtre, qui unum tantum habebat filium, duos vero ab uxore adultéra suppositos.» 11. 7–24 cf Faber: «Hic cum moriens legitim um suum filium instituisset haeredem, qui tamen nesciebatur e tribus quis esset, iudex decrevit, ut qui iaculo cor patris propius attingeret, haeres esset.» 11. 25–34 cf Faber: «Ergo spurii duo admodum expedite sagittas eiaculati sunt, et patrem feriere, tertius vero nequaquam adigi poterat, ut patrem iaculo peteret, quod hoc sibi piaculo duceret.» 11. 35–40 cf Faber: «Unde collegit iudex, hunc esse verum filium, eique addixit haereditatem patris.» Published in Anthony Hippisley, The Poetic Style of Simeon Polotsky, Birmingham, 1985, pp. 69–70.

Сытость. Taken from Meffreth, Sabbato Quatuor Temporum, the opening words of the sermon: «Experientia docet, quia abundantia cibariorum accipitribus, est periculosa. Ex abundanti enim cibo insolescunt & pigrescunt, & ad manum Domini venire dedignantur. Per accipitres Moraliter intellige homines, quorum aliqui abundant in bonis fortunae, & illorum abundantia est illis periculosa... Sicut enim accipiter nimium satiatus, Dominum suum despicit & contem nit, sic homo nimium abundans diuitijs & cibarijs Deum despicit» (Pars hyem ., p. 232). Published in Pančenko and PLDR.

Сытость 2. Published in Pančenko and PLDR.

Седина. Taken from Faber, In Festo Purificationis B.M.V., No. 5 «Senes instruuntur exemplo Simeonis», sect. 5 «Praeparent se ad mortem»: «Cogitent illam Domini vocem ad se pertinere: Videte regiones, quia albae sunt ad messem, loan. 4. [35]. Albi in capillis, incurvati quoque dorso; videant ut spicae sint refertae bonis operibus, quando venerit mors cum falce sua.» This passage is also the source of Старость 3. Published in Pančenko and PLDR.

Седина от печали. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pentecosten, No. 5 «Irae propriae sedandae remedia», sect. 5 «Cogita irae damna»: «Expertus id inter alios Ludovicus Severus Bavariae Dux, qui cum falsa suspicione delusus occidisset coniugem suam Mariam Brabantinam, Danuwerdae commorantem, postea facti poenttens, tanto moerore correptus est, ut una nocte ex iuvene viginti septem annorum lotus incanuerit, quasi iam sepiuagenarius esset. Raderus in Bav. S. et pia tom. 2.»

Секира. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 7 «Cur tam humilia sym bola, Infantiam, pannos, praesepe elegerit sibi Christus», sect. 2 «Ob extirpandum peccatum»: «Hoc praedixit Ioannes Baptista, cum ait: lam securis ad radicem arborum posita est. Matt. 3.[ 10]. Christus nimirum, qui suo exemplo vitia mundi exscidit, et virtutes illi inseruit.»

Сеть 2. Taken from Meffreth, Dominica 1 In Quadragesima, No. 2: «Venator qui in deserto sine magno labore feras capere cupit, accedens in desertum, varia relia ponit, vt si fera vnum rete euaserit ad aliud veniens, in illud incidat: Sic est de venatore diabolo, qui existentibus in deserto poenitentiae, multa retia tentationis consueuit ponere. De quo dicit Chrysostomus super Matth. Inimicus noster diabolus retia super omnem terram expandit, vt qiucquid euaserit de retibus carnalis concupiscentiae, capiatur retibus inanis gloriae: capiatur a retibus gulae capiatur a retibus turpissimae auaritiae. Et qui taliter vincunt, illis Angeli ministrabunt» (Pars hyem ., p. 211).

Симония. Loosely based on MSE (1653), «Simonia», No. 3 «Simoniacus per miraculum deprehenditur»: «Hildebrandus pruis Prior Cluniacensis, post Papa, dum in minoribus constitutus, legatione fungeretur apud Lugdunum. A rchiepiscopum Ebroicensem de sim onia miraculose conuincit. Nam dum ille omnes suos accusatores corrumperet, & conuinci non posset, Legatus, vt gloria Patri & F ilio, & Spiritui sancto, diceret, imperauit. Ille autem gloria Patri & Filio expedite dicebat, Spiritui vero sancto dicere non poterat, quia in Spiritum sanctum peccauerat. mox vt depositus est, post confessionem Clare Spiritum sanctum nom inauit. Petrus Damianus ep ist. lib. 1. epist. 9" (p. 622).

Таение. Taken from Faber, In Festo S. loannis Evangelistae, No. 7 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. John 21.19–24]», sect. 3 «Discim us a Ioanne:... 2. Modeste de nobis loqui»: «Ursus aversis vestigiis, lepus saltu facto ingreditur cubile suum, ut lateant venatores, hunc in modum nos ut mérita virtutum adeoque animas nostras servemus a venatore diabolo, abscondere debemus, quae in nobis laude digna sunt.» Published in Bylinin, Pančenko and PLDR. Pančenko gives the title as Тление, and this error is repeated in PLDR.

Таин седмь. Taken from Faber, Feria 2 Pentecostes. No. 8 «Fidei et religionis Christianae excellentia, ostendens earn esse caelestem», sect. 7 «Habet Sacramenta, sacerdotium et sacrificium, qualia nulla religio», the passage immediately following the source of Благодать чрез тайны (see vol. I, p. 324). 11. 1–8 cf Faber: «Atque hic est communis omnium Sacramentorum effectus. Praeter hunc cuique particularis alius est et diversus pro diversitate necessitatum humanarum. Baptismus enim régénérât hominem in vitam spiritualem, et tollit originale peccatum.» 11. 9–10 cf Faber: «Confirmatio corroborât in fidei proposito.» 11. 11–12 cf Faber: «Eucharistia nutrit, et vires ad perseverandum praebet.» 11. 13–14 cf Faber: «Poenitentia spiritualibus medetur infirmitatibus, quae sunt peccata actualia.» 11. 15–16 cf Faber: «Extrema unctio tollit reliquias peccatorum, et iuvat hominem in mortis agone.» 11. 17–20 cf Faber: «Ordo et Matrimonium peculiarem praebent gratiam duobus in Ecclesia statibus Clericorum et coniugatorum, utpote magnis periculis expositorum.»

Таин седмь 2. Taken from Faber, Dominica 6 Post Pentecosten, No. 7 «Quam convenienter instituta sint septem Sacramenta», sect. 1 «Causa institutionis». 11. 5–8 cf Faber: «Itaque egebamus baptismo, per quem ab originale peccato ablueremur, et Ecclesiae Dei incorporaremur.» 11. 9–12 cf Faber: «Egebamus confirm atione, per quam in fide firmaremur et ita roboraremur, ubi ab ea ne avelli nos pateremur.» 11. 13–16 cf Faber: «Egebamus poenitentia, per quam in culpas aliquas lapsi resurgere possem us, et gratiam amissam recuperare.» 11. 17–20 cf Faber: «Egebamus Eucharistia, per quam sustentaremur et in coepto virtutum itinere confirm ati perseveraremus et cresceremus.» 11. 21–4 cf Faber: «Egebamus extrema unctione, qua Athletae christiani in ultimo et dificillimo illo agone munirentur contra insultus hostium invisibilium.» 11. 25–8 cf Faber: «Egebamus gratia alia quae habilitaret aliquos homines ad haec sacramenta aliis impertienda, adeoque sacramento ordinis.» 11. 29–32 cf Faber: «Egebamus gratia alia, quae coniuges indissolubiliter uniret et in statu illo periculoso adiuvaret ad sobolem legitime propagandam.» Simeon has reversed the order of the last two sacraments in Faber. The pillar is Simeon's own image.

Таин седмь 3. Taken from Marchantius, Candelabrum mysticum, Tractatus 1 «De septem Sacramentis», Lectio 1 «De auctore Sacramentorum», Propositio 3 «Sacramenta a Christo instituta, sunt septem num éro, Baptismus, Confirmatio, Poenitentia, Eucharistia, Extrema–Unctio, Ordo, Matrimonium». 11. 1–6 cf Marchantius: «Numerus septenarius in Scripturis solet esse mysticus. Vnde ab initio vsque ad finem mundi, septem aetates enumerantur, per quas filij Adae voluuntur ad aetemitatis saeculum interminabile.» 11. 7–20 cf Marchantius: «Prima aetas est, ab Adam vsque ad diluuium: Secunda a diluuio vsque ad Abraham: Tertia ab Abraham vsque ad Moysen: Quarta a Moyse vsque ad Dauid: Quinta a Dauide vsque ad captiuitatem Babylonicam: Sexta ab ilia captiuitate vsque ad Christum: Septim a a Christo vsque ad finem mundi. Sic multi enumerant, licet Augustinus paulo aliter, vt alibi dixi.» 11. 21–34 cf Marchantius: «Et per septem dies continuo homo voluitur, donee pertingat ad octauum aetem ae resurrectionis & beatitudinis: in quo non erit amplius reuolutio temporum, annorum, dierum, sed stabilis & permanens possessio sabbati & quietis aeternae. Ad hanc autem possessionem, deducitur per septem Spiritus dona, & per septme Virtutes, très Theologicas, & Quatuor Cardinales, ас per septem haec Sacramenta, etiam numéro aliquid mysticem designantia.» 11. 35–6 cf Marchantius: «Hinc diximus, haec esse septem sigilla quibus liber Agni, eiusque promissiones de gratia, remissione, sanctificatione, obsignantur.» 11. 37–8 cf Marchantius: «2. Esse septem columnas, quas excidit Sapientia, quibus domum suam superstruxit.» 11. 39–42 cf Marchantius: «3. Recte dixeris esse praefigurata per septem lotiones, quibus olim Naaman in Iordane a lepra mundatus.» 11. 43–6 cf Marchantius: «4. Dicamus esse septem tubas Iubilaei subuertentes muros Iericho: quia Apostolis haec Sacramenta per orbem annuntiantibus, Daemonis & peccati muri conciderunt iubilantibus populis ad fidem vocatis.» 11. 47–50 cf Marchantius: «5. Dicamus esse septem cornua Agni, quibus hostes eius ventilantur.» 11. 51–6 cf Marchantius: «6. Dicamus esse 7. Stellas in Ecclesia quasi coelo mystico relucentes. ad peccati tenebras fugandas, & amoris lucem in cordibus fiedlium diffundendam.» 11. 55–8 cf Marchantius: «7. Dicamus esse 7. lucernas, quas vidit Zacharias in Candelabra Tabernaculi effulgentes, oleo abundanter fluente nunquam déficientes, nunquam lum inis exortes» (p. 10).

Тайна. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 8 «Quid rependendum Christo pro beneficiis», sect. 1 «Beneficiorum memoria»: «Monuit eo loco [i.e. Tobit 12.7] Raphael: Opera Dei revelare et confiteri honorificum est.» Line 2 of the poem expresses Simeon’s own thought.

Таити братний грех. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 2 «Quomodo oporteat proximum diligere sicut seipsum», sect. 5 «Condescendat infirmiori»: «Inhonestiora fratrum tegenda sunt, sicut manu, obtegit nuditatem partium inhonestarum, ut etiamsi quis toto corpore nudus sit, haec tamen membra nudari non patiatur, ait Theophylactus.»

Талант. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 1 «Quinque talenta ad meritum exercenda et in Ecclesia dispensanda, dispensata a S. Nicolao, quinam defodiant», sect. 4 «Ingenium et ratio»: «Testatur hoc D. Gregorius horn, in Evang. 'Talentum in terra abscondere, inquit, est acceptum ingenium terrenis actibus im plicare, lucrum spirituale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare.» Published in Pančenko and PLDR.

Талант 2. Taken from Faber, ibid., No. 8 «Mysteria Evangelii [on the Gospel for the day, viz. Matt. 25 .14 –30]», sect. 2 «Quaenam ilia talenta?» 11. 1–4 cf Faber: «S. Gregor, hom. 9. in Evan, per quinque talenta donum quinque sensuum intelligit, istos vero defodiuntur in terra, qui eos ad voluptates tantum adhibent: qui visum quern ad discendas bonas artes, sacras literas, bonos mores adhibere possent, ad vana et illicita vertunt.» 11. 5–6 cf Faber: «Similiter aures quibus verbum Dei audire debebant, ad ludicra, scurrilia, turpia audienda applicant, etc.» Faber does not pursue the analogy beyond these two senses. Published in Pančenko and PLDR .

Талант 3. Taken from Faber, ibid.: «S. Chrysost. talentum ait significare docendi gratiam, et omnem facultatem, ac dona ad benefaciendum proximo: Sive auctoritate protegere sive pecuniis iuvare, sive doctrina admonere, sive alia quapiam re proximis prodesse queas, inquit.» Published in Pančenko and PLDR.

Татба. Taken from MSE (1653) «B. Maria Virgo», No. 43 «B. Maria custodem factione diaboli in furto deprehensum, & incarceratum, a carcere & infamia mirifice liberavit» (pp. 472–4). At 4 cols, the exemplum is rather too long to transcribe here.

Терпение. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 3 «Fructus dilection is inim icorum », sect. 2 «Amicum reddit»: «Amicum ex inimico facit, adeoque inim icum vincit absque caede et sanguine, medio suavissimo.»

Терпение 3. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 5 «Commendatur Mansuetudo et Humilitas», sect. 2 «A sui pulchritudine». 11. 1–12 cf Faber: «Cum humilibus ludit Deus sicut lusit Ioseph cum Beniamin, Genes. 44.[15] quern initio quasi furem premere ac vincire se velle simulavit; postea vero totum hoc ioco factum osiendit, eum que am plexans caeteris fratribus praetulit.» 11. 13–16 cf Faber: «Ita Deus humiles contemni, affligi, vexari sinit; sed si hoc patienter et humiliter ferant, blandietur eis, ac tanto magis exaltabit eos, quanto magis fuerint depressi.»

Терпение 5. Taken from Voragine, cap. 95 «De sancto Christoforo»: «Tunc vnus ex iudicibus in faciem eum percussit. Cui Cristoforus vultum disco operiens dixit, Nisi christianus essem meam protinus iniuriam vindicassem» (fol. 18 l v).

Титлы Христовы. Taken from Faber. In Festo Nativitatis Christi, No. 2 «Tituli Salvatoris nati», sect. 6 «Princeps pacis». 11. 1–6 sum marise the titles of Christ that form the section headings of the sermon: «Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis». 11. 7–18 cf Faber: «Hi sunt tituli honorum, Salvatori nato debiti, quos breviter complens S. Bernard, serm. 10. inter parvos, ait: Admirabilis est in Nativitate, consiliarius in praedicatione, Deus in operatione, fortis in passione. Pater futuri saeculi in resurrectione, princeps pacis in perpé tu a beatitudine."

Тма. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 2 «Supplicia damnatorum capitalia», sect. 2 «Tenebrae tartareae»: «Horribiles erant illae tenebrae, quibus Aegyptum puniverat Dominus, Exod. 10. [22–3]. Erant enim tam densae, ut palpari possent, Scriptura teste: nemo tunc movebat se loco suo, quasi omnes essent vinculis constricti, ut habetur Sap. c. 17.[Wisdom 17.2]. Nemo etiam audebat loqui prae pavore, comedere, аut e cubili surgere, sed per silentium fame cruciabantur, nulli vacantes sensui, nisi ut praesens malum vidèrent, ait Philo. multo horribiliores erunt tenebrae infernales; quia ibi castigat Deus Iudex, hic ut Pater.»

Томление. Based on Meffreth, Dominica 9 Post Trinitatis, No. 2: «Quarto accusât oppressorum egenorum angustia, qui clamant ad Deum pro vltione. Et hoc figuraium est Exodi 3. Vbi Pharao filios Israel oppressit, & clamorem ipsorum audiuit Dominus: quia dicitur ibidem, quod clamor filiorum Israel ascendit ab operibus ad Dominum [Exod. 2.23]. Sed inter omnes oppressiones clam antes ad Deum, maxime videntur clamare oppressiones & extortae exactiones, factae contra viduas & pupillos, quae sunt personae indigentes auxilio» (Pars aestiv., p. 326).

Торг. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Matt. 6.24–33]», sect. 1 «Fugiendus mammon»: «Novimus certe Dominum e templo eiecisse vendentes et ementes: cur nisi quia mammon, qui contractibus fere semper adest, coram Deo locum non habet?» This passage is also the source of the poem Нестерпимая, which precedes this poem in A.

Торжество. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 8 «Quis sit noster proximus», sect. 2 «Fortunati?»: «Mauritius Imp. Theodorum Legatum ad Caianum Bulgariae Regem misit, ut pacem ab eo peteret. Qui talem Regi historiam recensuit. 'Sesostres R ex Persarum a quatuor Regibus a se devictis, dum in rheda traheretur, unum illorum sedulo contem plari rotam vidit. Rogans igitur, quid spectaret: fortunae volubilitatem, audit, quomodo mox elevet, mox déprimât: excelsa humiliet, et hum ilia extollat. Quo audiio et ipse fortunae volubilitatem expendens, noluit deinceps a Regibus trahi.'» Published in Bylinin.

Тофеф. Taken from Faber, In Festo SS. Innocentium, No. 5 «De parentum in Liberos crudelitate», sect. 7 «Alii immolant eos idolo»: «Sed quid est quod parentes haec non agnoscant, et querelas liberorum de se non animadvertant? Nimirum id accidit eis, quod olim parentibus gentilium, qui Idolo Moloch filios suos in sacrificium offerebant, ut 4. Reg. 23. [2 K ings 23.10] habetur: sed ne gemitus et singultus filiorum a parentibus audirentur, tympanum interim pulsabatur, unde locus ille Tophet dictus a Toph, quod est tympanum, ut advertit ibi Lyranus.»

Трезвение. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 8 «Incentiva et remedia luxuriae», sect. 4 «Gula. Remedium: abstinentia»: «Amethystus, ut dicitur in lapidario c. 16. est lapis contrarius ebrietati, ideoque sobrietatis, typus: hie praeservare dicitur equum a cespitatione. Caro est equus fallax ad salutem, Ps. 32.[33.17] adeoque crebro cespitans, nec non lapsum proruens. Vis ergo ut non cespitet, adeoque cadet equus tuus? sobrietatem ama, et velut amethystum tecum semper gerito.»

Триумф, или торжество победное. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 2 «Triumphus ascendentis Christi», the whole sermon. 11. 1–14 cf Thema: «Mos erat apud Romanos, ut qui insignem aliquam victoriam de hoste reportasset, et non minus quam quinque m illia hostium una acie cecidisset, ex decreto Senatus Romani triumphum postea ageret, et ingenti cum pompa ас gloria Romam ingrederetur in remunerationem victoriae obtentae.» 11. 17–30 cf sect. 1 «Dilaudavit SS. Patres e limbo eductos»: «Triumphaturus convocabat milites suos et postquam eos dilaudasset, coronis et muneribus pro cuiusque merito donavit: alios aurea, alios argentea, a lios querna. etc. Si quis murum primus conscendisset, muri: si quis castellum expugnasset, castelli form a coronam gerebat: si navali praelio quid efecisset, rostris ornatam.» 11. 31–40 cf sect. 2 «Exceptus a nube splendida»: «Ascendit currum triumphalem splendidissimum, cui aliquando cervi, aliquando leones, aliquando equi albi iungebantur; et vehebatur per portam triumphalem.» 11. 41–4 cf sect. 3"A scendit cum iubilo»: «Praecedebant tubicines, canentes modos m usicos. vel classicum .» 11. 45–8 cf sect. 4 «Caelestibus cum deliciis»: «Ducebantur boves in sacrificio mactandi, vittis sertisque redimiti, inauratis cornibus.» 11. 49–58 cf sect. 5 «Duxit captivos secum»: «Gestabantur manubiae et spolia hostibus detracta, tituli item devictarum gentium et im agines captarum urbium, quibus mixta interdum animalia prius non visa aut mirabiles plantae ex hostium terris allatae. Quibus succedebant, qui ex hostibus capti erant, Duces vincti catenis.» 11. 59–60 cf sect. 6 «Currui praeferebantur coronae aureae»: «Currui praeferebantur coronae aureae, si quae nium phatori a provinciis per legationes fuerant oblatae.» 11. 61–8 cf sect. 7 «Cum purpura, diadem ate, et annulis»: «Sequebatur Imperator in curru triumphali, purpura fulgenti auro intexta. armillas in manibus gestans. corona laurea redimitus et ramum lauri in manu ferens.» 11. 69–72 cf sect. 8 «Coram pluribus spectatoribus»: «Spectatores, qui ex urbe et fere tota Italia advenerant, omnes applaudebant et fere in vestitu albo pompam spectabant.» 11. 73–6 cf sect. 9 «Porta Iubilaei aperta»: «Interim omnes aedes sacrae fuerunt apertae, et coronis ac suffitibus repletae.» 11. 77–82 cf sect. 10 «Ascendit ad caeli curiam»: «In Capitolium vehebatur, Romanorum Curiam splendidissim am, ubi praecepit hostes in triumphum ductos, vel iugulari vel perpetuo carceri mancipari. Et eo die penes ipsum im perium erat.» 11. 83–6 cf sect. 11 «Commendavit Ecclesiam Patri»: «In Capitolio Iovis gratias agebat, quod per manus eius rem Romanam bene gessisset, eam que ut servaret, foveret et protegeret rogabat, eique immolabat hostias et spolia dicabat.» 11. 87–92 cf sect. 12 «Epulum suis dédit»: «Epulum publicum inchoabat cum suis, ad quod invitabat primo Senatores, sed postea rogabat ut venire supersederent, nequis eo die, quo ipse triumphabat, maioris in eodem convivio esset imperii.» 11. 93 –6 cf sect. 13 «Dimisit Spiritum Sanctum»: «Pecunias plebi distribuebat.» Throughout the sermon Faber draws an analgoy with the Ascension, but Simeon has omitted this. Published in Eremin and PLDR.

Троица непостижима. Taken from Faber, Dominica Trinitatis, No. 10 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Matt. 28.18–20]» , sect. 5 «Cur non explicavit Christus mysterium Trinitatis». 11. 1–14 cf Faber: «Cum enim sanctus ille [Augustinus] librum de Trinitate componeret et ad litus maris prope Hipponem (cuius urbis Episcopus erat) deambularet meditabundus et 'solus incederet, puemlum mirae pulchritudinis ibi sedentem invenit, qui facta in terra fossa parvula (sicut pueri in plateis ludentes soient) cochleari argenteo aquam de mari hauriebat: et in illam parvam fossam effundebat.» 11. 15–22 cf Faber: «Quem ut B. Augustinus ita seriöse sedentem vidit, pedem mox pressit, et stetit, procédénsque inde, puerum salutat, et inquirit quid agat? et puer cum magno serio respondens: Volo inquit totum istud exhaurire mare, et isti fossae, si possum, infundere.» 11. 23–8 cf Faber: ' Quo responso, quasi puerili, vir sanctus in risum decentissimum concitatus, respondit: Et quomodo inquit, о bone puer, hoc poteris? Ingens est mare, et parvum cochlear quo hauris, fossa etiam parva in quam fundis.» 11. 29–40 cf Faber: «Et mox puer: Possibilius, inquit, mihi hoc est facere, quod intendo, quam te implere quod cogitas. Ad hoc B. Augustinus mirabiliter stupefactus, quid hoc esset interrogat. Et puer: cogitatu, ait, volvis et aestim as volumine brevi concludere, quid sit illud individuae Trinitatis inexplicabile Sacramentum. Et hoc quidem antequam possis, isti fossae parvulae potius totius maris undas inf undam. Haec dicens puer repente disparuit: В. vero Augustinus Christum in facta glorificans, quam verum puer dixerat, mox advertit.

Труба. Taken from Faber, In Festo Matthiae Aрostoli, No. 4 «Iugum Quadragesimae acceptandum», sect. 4 «Maius Studium audiendi verbum Dei». 11. 1–13 cf Faber: «Refert Herodotus 1. 1. Cyrum, cum Iones pacis conditiones, quas prius repudiarant, ab eo reposcerent, dixisse eis Apologum tibicinis, qui ad alliciendos pisces tibia cecinerat, sed cum nihil proficeret, sagenam in mare misit multosque ea conclusos ad terrant traxit, quos cum palpitantes videret: temperate, ait, iam a saltationibus, qui me canente saltare noluistis. 11. 17–30 cf Faber: «Hunc in modum Deus tempora quadragesimae per suos praedicatores quasi tibia nobis canit, ut nos ad se pelliceat: sed si illos audite nolumus, trahet aliquando et obruet nos sagena mortis, et fortasse tunc non audiet palpitantes et inducias petentes.» The image of killing and eating the fish (11. 14–16, 31–4) is Simeon's own addition. Published in I.P. Eremin, «Poètičeskij stil' Simeona Polockogo,» TODRL, VI (1948), pp. 133–4.

Труд. Published in Eremin, Pančenko, L.I. Sazonova, «Ot basni barokko к basne klassicizma,» in Razvitie barokko i zarozdenie klassicizma v Rossii XVII–naCala XVIII v., ed. A.N. Robinson, Moscow, 1989, p. 141 and PLDR.

Трудность. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 6 «Quomodo S. Andreas Christum secutus sit», Thema: «Nimis difficile est esse castum inter choreas, humilem inter honores, amare Deum inter divitias, audire vocem eius inter mundi tumultus, ipsi servire inter dignitates, mandata eius custodire inter mundi laqueos, ipsi adhaerere inter epulas, ipsum timere inter prosperitates.»

Трудность Писания аггел изъявил есть. Taken from MSE (1 6 5 3 ) «Humilitas», No. 12 «Humilitate sua senex, qui interrogare alium voluit, dubij sui solutionem ab Angelo percipere meruit, quam sepiuaginta hebdomadarum jejunio non merverat impetrare». 11. 1–10 cf MSE : «Narraverunt de quodam sene, qui perseveraverat jejunans septuaginta hebdomadas, semel in hebdomada reficiens. Hie autem postulabat a Deo de quodam sermone scripturarum sanctarum, & non revelavit Deus. Dixit ergo in semetipso: Ecce tantum laborem sumpsi, & nihil profeci. Vado ergo ad fratrem meum , & require ab eo.» 11. 9–20 cf MSE : «Qui cum egressus claudisset ostium suum, ut abiret, missus est ad eum Angelus Domini, dicens: Septuaginta hebdomadae quas iejunasti, non te fecerunt proximum Deo. Nunc ergo, quia ita humiliatus es, ut ad fratrem tuum pergeres, missus sum indicare tibi sermonem. Et aperiens ei de re eadem, quam quaerebat, indicavit ei, & mox discessit Angelus ab eo. Ex lib. Doct. patrum, lib. de humilitate, num. 33: (pp. 342–3).

Тщеславие. Taken from Faber, Dominica 11 Post Pentecosten, No. 9 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Mark 7.31–7]», sect. 1 «A Christo disce:... 3. humilitatem»: «Tertio humilitatem, quia miraculum et beneficium tam grande praecipit taceri, ad exemplum utique nostrum; nam in ipso vana gloria nullum habere locum potuit. Sic legimus Samsonem discerpisse leonem, et tamen id noluisse indicare patri et matri suae. Iud. 13.[Judges 14.6]. Nos contra tam etsi miraculum nullum facimus, nec leonem interficimus, ob levissima dona vel facta nostra superbimus, gloriamur et celebrari volumus.»

Тщеславие 2. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Ad instar gallinae, quae ubi ovum unum posuit, in corte huс illuc ambulai et sonora et strepera voce prodit, simulque perdit ovum suum. Sic enim honorem, quem quaerit ambitiosus, perdit.»

Тщеслваие 3. Taken from Faber, Dominica 8 Post Pentecosten, No. 4 «Qua ratione oporteat uti donis Dei», sect. 1 «Animi bonis...2. virtutibus»: «Dissipant haec bona (virtutes) qui eas vento vanae gloriae exponunt.» The feathers are Simeon's own image.

Тщета. Based on Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 8 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Matt. 6.24–33]'', sect. 1 «Fugiendus mammon». See the commentary on Прибыток, Нестерпимая, and Торг which are all located together with this poem in A.

Тело Христово. Taken from Faber, Dominica Trinitatis, No. 6 «Probatur existentia Christi realis in Eucharistia», Thema, the opening words of the sermon: «Legimus 4. R eg. 2.[2 Kings 2.11] Eliam cum iamiam a Deo tollendus esset, et Elisaeus eius discipulus deserere eum nollet, dum in turbine tolleretur, pallium ei suum dereliquisse: quo quidem Elisaeus mirabilia patravit. Nobis etiam, auditores, disced en s in caelum C hristus reliquit in solatium pallium hum anitatis suae in Eucharistia. Ita enim S. Chrysost. hom. 2. ad pop. А ntioch, ait: Helias melotem discipulo reliquit: Filius autem Dei ascendens nobis suam carnem dimisit, sed Helias quidem exutus, Christus autеm et eam nobis reliquit, et ipsam habens ascendit."

Тело Церкве. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 4 «Lepra peccati quam polluât Universum», sect. 3 «Polluit Ecclesiam»: «Apostolus ait 1. Cor. 12. Nos unum corpus in Christo [cf v. 12, not an exact quotation from the Vulgate], Huius corporis oculi sunt Praelati, os Concionatores, humeri Principes, brachia Nobiles, manus Divites, pectus Sacerdotes, venter Pauperes, pedes Plebs et Rustici aliique operarii.» Simeon has amended and extended the analogy.

Тело красное. Published in I.P. Eremin, «Poètičeskij stil» Simeona Polockogo,» TODRL. VI (1948), p. 142, Pančenko and PLDR.

Убийство. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protom artyris, No. 7 «Docum enta et Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Matt. 23.34–9]». sect. 5 «Fundere sanguinem innoxium , enorm e scelus»: «Macarius Mytilenensis Bacchi Sacerdos hospitem in tem plum seducens occidit: paulo post filii eius dum volunt patris sacrificia imitari, unus alterum occidit; audiens hoc mater, superstitem, versa in furiam, to n e occidit: pater id intelligens matrem etiam iugulavit, ideoque captus et crimen confessus ante publicum supplicium in tormentis expiravit.»

Убийство 2. Taken from Faber, ibid. 11. 1–22 cf Faber: «loan. Moschus in prato Spir. cap. 76. scribit navigium quoddam, intra quod admissa erat mulier parricida, im motum constitisse in mari diebus quindecim summo omnium navigantium stupore et dolore. Gubernator ad divinam ореm confugiens, audiit responsum, eiiciendam mulierem cui Mariae nomen. Accitam igitur rogavit, ut scelus suum panderet; illa peremisse se duos ftlios, ait, ut ad secundas nuptias transire posset, licet irrito conatu.» 11. 23–36 cf Faber: «Tunc Gubernator mulierem in scapham descendere iussit; moxque scapha quinquies in gyrum agitata, in imum cum muliere demersa est. Navigium postea magna celeritate ad destinatum locum appulit.»

Убийство родителей. Taken from Voragine, cap. 30 «De sancto Iuliano». 11. 1–8 cf Voragine: «Cum enim Iulianus praedictus iuuenis ac nobilis quadam die venacioni insisteret, et quendam ceruum repertum insequeretur subito ceruus versus eum diuino nutu se vertit, eique dixit. Tu me insequeris qui patris et matris tue occisor eris.» 11. 9–18 cf Voragine: «Quod ille audiens vehementer extimuit, et ne forte sibi contingeret quod a ceruo audierat, relictis omnibus clam discessit, et ad regionem valde remotam peruenit.» 11. 19–26 cf Voragine: «Ibique cuidam principi adhelit, et tarn strenue vbique et in bello et in palacio se habuit, quod princeps eum militem fecit, et quandam castellanam viduam in coniugem ei tradidit et castellum pro dote accepit.» 11. 27–36 cf Voragine: «Interea parentes Iuliani pro amissione filii Iuliani nimium dolentes vagabundi vbique pergebant et ftlium suum sollicite requirebant. Tandem ad castrum vbi Iulianus preerat deuenerunt. Tunc autem Iulianus a сastro casu recesserat. Quos cum vxor Iuliani vidisset, et qui nam essent inquisisset, et illi omnia que filio suo acciderant enarassent, intellexit quod viri sui parentes erant, vtpote quia hoc a viro suo forte frequenter audierat.» 11. 37–42 cf Voragine: «Ipsos igitur benigne suscepit, et pro amore viri sui lectum suum eis dimisit et ipsa sibi alibi lectulum collocauit. Facto autem mane castellana ad ecclesiam perrexit.» 11. 43–8 cf Voragine: «Et ecce Iulianus Mane veniens in thalamum quasi vxorem suam excitaturus intrauit. Et inueniens duos pariter dorm ientes vxorem cum adultero suspicatus suo silenter extracto gladio am bos pariter interemit.» 11. 49–58 cf Voragine: «Exiens autem domum, vidit vxorem eius ab ecclesia reuertentem et admirans interrogauit qui nam essen t illi qui in suo lecto dormirent. At illa ait, Parentes vestri sunt qui vos diutissime quesierunt et eos in vestro thalamo collocaui. Quod ille audiens реnе ex animis effectus amarissime flere cepit ac dicere, Heu miser quid faciam, quare dulcissimos meos parentes occidi. Ecce impletum est verbum cerui, quod dum vitare volui, miserrimus adimpleui.» 11. 59–72 cf Voragine: 'Iam valde soror dulcissima quare de cetera non quiescam, donee sciam, quod Deus penitentiam meam accepit. Cui ilia, Absit dulcissime frater vt te deseram et sine me abeas. Sed qui fui tecum particeps gaudii его particeps et doloris.» II. 75–82 cf Voragine: «Tunc in simul recedentes iuxta quoddam magnum flumen vbi multi periclitabantur, quoddam hospitale maximum statuerunt, vt ibi pentitentiam facerent et omnes qui vellent transire fluuium incessanter transueherent, et hospicio vniuersos pauperes reciperent.» 11. 83–94 cf Voragine: «Post multum vero temporis media nocte dum Iulianus sessus quiesceret, et gelu graue esset audiuit vocem se miserabiliter lamentantem, ac Iulianum vt se traduceret voce lugubri inuocantem. Quod ille audiens concitus surrexit et iam gelu deficientem hominem inueniens in domum suam portauit et ignem accendens ipsum calefacere studuit. Sed cum calefieri non posset, et ne ibi deficeret timeret, ipsum in lectum suum portauit, et diligenter coopérait. » Simeon has added the detail that Julian placed the poor man between him self and his wife in bed. 11. 95–106 cf Voragine: «Post paululum ille qui sic infirmus et quasi leprosus apparaerat splendidus scandit ad ethera et hospiti suo dixit, Iuliane Dominus misit me ad te mandans tibi quod tuam penitentiam acceptauit et ambo post modicum in Domino quiescetis. Sicque ille disparait, et Iulianus cum vxore sua post modicum plenus bonis operibus et elem osinis in Domino requieuit» (fol. 61^r-v).

Ублажение. Taken from Faber, Dominia 12 Post Pentecosten, No. 7 «De multiplici am icitia falsa», sect. 2 «Qui coram et in faciem laudant»: «Quidam eos amicos putant, a quibus in facie laudantur, vel audiunt sibi placentia. Sed non ita esse discim us ex Prov. 29. [27.14] Qui benedicit proхimo suo voce grandi de nocte consurgens, maledicenti proximus est, id est, qui te in faciem intem pestive laudat, potius vitupérât quam laudat, siquidem te velut stolidum aut sectatorem laudis traducit et confundit.» Published in Bylinin.

Ублажение 2. Taken from Faber, ibid.: «Solent isti saepe clam detrahere et illudere iis, quos in faciem laudant, et Iudae instar osculo velut amicum salutare.»

Углие огненное на главу. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 2 «Modi ulciscendi se chrsiiane», sect. 5 «Benefac». 11. 1–8 cf Faber: «Hanc vindictae rationem docet nos Apostolus ad Rom. 12.[20] Si esuriet, inquit, inimicus tuus, ciba ilium: se sitit potum da illi: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius. Quaeres qua ratione: Primo rubore suffundes faciem illius, ut tua beneficentia pudefactus, et charitate victus cedat, odium que in amorem convertat. Quomodo enim ille non pudefiat qui videt tarn liberalem atque ingenuum animum a se fuisse offensum, a quo pro iniuria tale recepit beneficium?» 11. 9–10 cf Faber: «Secundo, Charitatis igne eum inflammabis ad te redamandum.»

Уготовление себе ко смерти. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 5 «Ars bene moriendi». The poem summarises the whole sermon. 11. 5–6 cf sect. 1: «Memorare novissima tua, mortem, iudicium, gehennam.» 11. 7–8 cf sect. 2: «Dispone domui tuae et conde testamentum.» 11. 9–10 cf sect. 3: «Muni te contra hostem, et induere armis salutarium Sacramentorum, ne quid in te funesti reperiat, teque aliqua in parte vulnerare queat.» 11. 11–14: these are Simeon's own thoughts.

Уд целити. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 2 «Quomodo oporteat proximum diligere sicut seipsum», sect. 5 «Condescendat infirmiori»: «Non temere staiim abiiciendus proximus cum depravari incepit: sicut non statim deseritur aut amputatur membram, cum putere incipit.» Published in Bylinin.

Удаление Бога. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 4 «Quatuor deplorandi Christi discessus», sect. 3 «Cum hominem incorrigibilem deserit, ad modum recedentis solis»: «Secundo, recessus solis causa est multarum nivium, quae si nimiae sint, fruges enecant et suffocant. Sic cum recessit ab homine Deus, dat vel permittit ei affluentiam rerum temporalium vel prosperos successus, quibus ille permovetur ad liberius peccandum, et tandem suffocatur in spinis divitiarum.»

Удаление Бога 2. Taken from Faber, ibid.: «Tertio, [recessus solis] aufert tonitrua et fulgura, quae salutares afferunt pluvias, etsi sim ul terrorem afferre soient hominibus. Recessus Dei aufert minas, terrores et tribulationes, quibus castigati alioquin peccatores redire soient ad sanam mentem.»

Удаление Бога 3. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 3 «Quae damna consequantur relapsos seu recidivos», sect 2 «Arescent»: «Non mirum si in autumno arborum fructus et folia décidant, ipsaeque quasi aridae per hyemem maneant, quia sol ab eis longius recedit: ita nec mirum, si quis in sordibus est, sordescat adhuc, et magis magisque arescat, quia Christus sol longius recessit per specialem suum gratiae influxurn.»

Удаление от Бога. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 5 «Qua ratione christiani debeant esse pulli», sect. 3 «Adhaere». 11. 3–8 cf Faber: «Elogant autem se a Deo primo, qui Deum obliviscuntur, nec cogitant sibi praesentem: quod omnium malorum fons est.» 11. 9–12 cf Faber: «Deinde qui per peccatum grave longe a Deo recedunt. Qui similiter in praedam expositi sunt milvis tartareis, qui in aere circum volantes nunquam non insidiantur eis.»

Украшение. Taken from Mefffeth, Dominica 3 Post Pascha, No. 2. 11. 1–10 cf Meffreth: «Quidam sanctus vir, vt legitur in Vitas [sic] patrum, cum vidisset ornatum cuiusdam mulieris curiosum, flens dixit. Ignosce mihi omnipotens Deus, quia vnius diei ornatus huius meretricis superauit totius vitae meae industria ornamenta.» 11. 11–26 cf Meffreth: «Interrogantibus autem causam dixit flens, duae res me mouent. Vna, de illius perditione, Alia de mea remissione quia non habeo tantum Studium placendi Deo. quantum habet ilia ad placendum hominibus malis & diabolo» (Pars aestiv., p. 86).

Умовение рук. Taken from Faber, Dominica Pentecostes, No. 7 «Communicaturus sit columba», sect. 3 «Peccata omnia expiet per poenitentiam, eiiam venalia quantum fieri potest»: «S. Dionysius c. 7. de caelesti Hierarch, scribit iam tunc in Ecclesia usurpatam fuisse caerem oniam, qua Sacerdos celebraturus manus lavat, nec illas totas, sed extremos tantum digitos, ut moneantur communicaturi, non gravium tantum peccatorum sordes, sed minorum etiam defectuum pulveres excutere.»

Умовение ног. Taken from Faber, ibid., the passage immediately preceding: «Hane ob causam Christus suis discipulis ante Communionem pedes abluit, ut doceret quotidianas, quas contrahimus, sordes etiam tergendas esse, si fructuose communicare volumus.»

Упование. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 5 «Qua ratione christiani debeant esse pulli», sect. 6 «Quaere»: «S. Аugust... inquit. 'Admonendi sumus hoc exemplo ut quam vis credamus in Deum , faciam us tamen quae facienda sunt ab hominibus in praesidium salutis, ne praetermittentes ea Deum tentare videamur.'»

Упование 2. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 4 «Causae cur interdum non audiantur preces nostrae a Deo», sect. 1 «Defectus fiduciae». 11. 1–4 cf Faber: «Sane David saepius inclusus erat, et iamiam in manus Saulis venturus, quia tamen in Deo fidebat, et ad orationem confugiebat, semper incolum is evasit. Aliquando persequente ipsum Saule, intravit in speluncam Engaddi. 1. Reg. 24.[1Sam. 24.3].» 11. 5–12 cf Faber: «Et transiit certe illic Saul cum suo exercitu, nec deprehendit Davidem in interiore spelunca latitantem; qua de causa? subiungit David statim; Clamabo ad Deum altissimum, Deum, qui benefecit mihi. Ubi paraphrasis Chaldaica ita exponit: Orabo coram Deo altissimo et forti, qui accersivit araneam, ut perficeret in ore speluncae telam propter me.» 11. 15–16 cf Faber: «Confitebat certe non in umbra speluncae, sed in umbra Dei potius.»

Упование 3. Taken from MSE (1653), «Obedientia», No. 5 «Magna Pauli Simplicis fiducia» 11. 1–10 cf MSE: «Tantam autem sim plicitaüs eius fuisse apud Deum fiduciam traduntur, ut quodam tempore quidam rabiem patiens in modum canis laniaret omnem, qui ausus fuisset ad se accedere & productus fuisset ad eum, insistebat orationi ut daem onem qui eum urgebat, fugaret.» 11. 11–20 cf MSE : «Et cum mora fieret, nec celer sequeretur effectue, quasi infantum more indignatus dixisse fertur ad Dominum : Vere non manducabo hodie, si eum non curaveris, & continuo quasi delitioso Domino satisfactum est a Deo, & statim curatus est rabidus. Ex vitis Patrum in vita Paulis Simplicis" (p. 530).

Уповати в Бозе. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 9 «Docum enta [on the Gospel for the day. viz. Luke 18. 9–14]», sect. 1 «A Christo disce:... 2. non extolli de bonis, nec desperare de malis operibus». The poem expresses the subsection heading, which is also the source of He хвалитися.

Упокоение. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 9 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Matt. 11.25–30]», sect. 8 «Quomodo reficiuntur onerati». 11. 1–4 cf Faber: «Quomodo reficiuntur onerati, qui ad Christum veniunt? Resp. primos oneratos refici in eo, dum ablato ab eorum humeris iugo gravi et importabili veteris legis et servitutis Daemoniacae in gentilismo, imponitur eis iugum Legis Evangelicae leve et suave.» 11. 5–6 cf Faber: «Secundos in eo, dum a peccatorum onere et conscientiae carnificina expediti et liberati, spem salutis acquirunt, et iam in tuto extra laqueos Daemonis positos se vident.»

Утаение хреха. Taken from MSE (1653), «Confessio», No. 31 «De illo qui Dominicum corpus retinere non potuit nisi prius facta confessione». 11. 1–4 cf MSE: «Erat ibi iuuenis mundanae vanitati, & vt in ilia aetate homines soient, voluptati fraena relaxans... Cum que per aliquantum temporis ac suspicione apud vicinos, quosque teneretur, accidit, vt incurreret in tantam aegritudinem, quae de vita ejus homines cogeret desperare.» 11. 5–10 cf MSE : «Qui cum lecto decumberet, & jam, iamque morti proximus fieret, inuitatus est ad eum, more Ecclesiastico presbyter, vt ejus confessionem susciperet... Quod dum explesset, & rursus super praefato crimine a presbytero interrogaretur, mentitus est dicens se nullatenus reum esse... Presbyter... Dominicam ei communionem iam securus tradidit. Qua ore suscepta, glutiendi virtus aegro protinus ablatus est... Quod dum multoties conaretur, & frustrari semper suos conatus cerneret, coactus ipsa glutiendi im potentia, iuxta lectum quo decumbebat, illud expuendo proiecit.» Simeon states that the sick man deliberately held the Host in his mouth, whereas MSE makes it clear that he was deprived of the ability to swallow. 11. 11–20 cf MSE : «Cuius rei euentu valde territus, presbyterum, qui dicesserat, ad se revocari rogauit... Spiritu Dei agente compunctus, confessus est se male egisse, se Deo mentitum fuisse, verumque quod ante negauerat esse... Presbyter intuens, compassus confitenti, & moerore confecto, eum ut moris est absolvit, atque rursus Dominico corpore refecit. Quo suscepto cum tanta libertate glutivit, ut vere tunc appareret non casu, sed virtute divina, ne ante hoc suscipere posset, prohibitum fuisse. Post hanc igitur reatus confessionem, & corporis Christi perceptionem, paululum supervivens in pace quievit. Petrus Verier. Abbas Cluniacens. Miracul. cap. 3» (pp. 135–6).

Утреневати ко Богу. Taken from Meffreth, Dominica Infra Octavam Nativitatis: «Quid enim est aliud benedictio, nisi munerum datio, quam debet homo praeuenire Mane Deum exorando... Sicut enim filij Israel colligebant manna hora matutina, Exod. 16.[13–14] sic dulcedo diuinae consolationis quaerenda est mane: Quia Dominus mane visitât se quaerentes. lob. 16.[7.18] Visitas eum diluculo. & Isa. 26. [9] dicit Dominus: De mane vigilabo ad te» (Pars hyem., p. 80).

Ухищрение Ревекино. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 5 «Ars bene moriendi», sect. 3 «Muni te Sacramentis». 11. 1–8 cf Faber: «Quid igitur faciat miser? sequatur consilium Rebeccae, Gen. 27.[6] quae ut filio Iacob benedictionem a patre impetraret, induit eum vestibus Esau primogeniti fratris, valde bonis et odoriferis et pellibus circum dedit manus eius, ut per omnia fratrem primogenitum repraesentaret; eoque modo benedictionem ei impetravit.» 11. 9–14 cf Faber: «Quoniam igitur cum meritis nostris praecise coram Deo apparere non possumus, induamus mérita Christi, qui est primogenitus multorum fratrum, quod maxime facimus in SS. Communione; ibi enim Christi formes quodam modo efficimur. Christus autem eiusque meritorum odor non potest non placere Deo.»

Ухо. Taken from Faber, Dominica 11 Post Pentecosten, No. 9 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Mark 7.31–7]», sect. 3 «Asurdo et muto disce:... 2. Aperire aures»: «Secundo. [Aperire] aures: Has claudunt aliqui Deo, divinis inspirationibus ac vocaiionibus, nec non concionibus... Et quid aliud agunt isti, nisi quod claudant fenestras so li, ne ad eos mittat radios et calorem suum.» Simeon introduces a new image here.

Ухо 2. Taken from Faber, ibid., No. 10 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Mark 7.31–7]», sect. 4 «Cur in aures surdi immisit digitos?»: «Cur in aures surdi immisit [Christus] digitos suos? Respond... Secundo, ut doceret gratia Spiritus S. aperiendas esse aures hominum, ad doctrinam fidei et virtutum percipiendam. Digitum siquidem, Spiritus S. typum esse, aliunde scimus.»

Ухо Малхово исцели Христос. Taken from Meffreth, In Die Parasceves. 11.1–6 cf Meffreth: «Simon Petrus, qui erat ardentior caeteris, exemit gladium & percussit seruum principis, quia prius extendebat manum ad capiendum Christum, & abscidit auriculam eius dextram [Mark 14.47]... Sed Dominus increpauit ilium, scilicet Petrum, dicens. Sinite usque huс [Luke 22.51], id est... permittite eum ire usque huс ad me, scilicet Malchum, cui amputasti auriculam; & cum tetigisset eius auriculam sanabat eum [v. 51]. Et hoc fecit propter plura.» 11. 7–8 cf Meffreth: «Primo, propter astantium & videntium conuersionem.» 11. 9–10 cf Meffreth: «Secundo, propter discipulorum in fide diuinitatis confirmationem.» 11. 11–12 cf Meffreth: «Tertio, propter nostram instructionem, vt benefaciamus inim icis nostris.» 11. 13–14 cf Meffreth: «Quarto, propter suae potestatis ostensionem, scilicet ad ostendendum, quod non de necessitate captus esset, sed voluntarie.» 11. 15–16 cf Meffreth: «Quinto, hoc etiam ideo fecit, ne Iudaei causam haberent eum accusandi coram iudice, quod discipulus suus eum vulnerasset» (Pars hyem ., p. 372).

Учение. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 6 «Media ac modi quibus Deus vocat», sect. 2 «Per superiores, concionatores, confessarios, parentes»: «Novimus enim Angelum locutum aliquando per os asinae, Num. 22.[28– 30].»

Учение 2. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 3 «Cur elegerit Christus homines simplices, abiectos, pauperes in Apostolos», sect. 3 «Ut persuaderetur mundo doctrina Evangelica»: «Homines plus oculis quam auribus credunt: et longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla , inquit Seneca ad Lucilium.» The first half of Seneca's apophthegm is the source of Верение 2. Published in Pančenko and PLDR.

Учение 3. Published in Pančenko and PLDR.

Учение 5. Published in Pančenko and PLDR.

Учитель 3. Taken from Meffreth, Dominica 6 Post Trinitatis, No. 2: «Doctor enim in doctrina sua debet tria attendere scilicet vt instruat, placeat, & ad bene agendum moueat» (Pars aestiv., p. 293).

Учитися и учити. Published in Eremin and PLDR.

Учяй, а не творяй. Taken from Faber, Dominica 5 Post Pentecosten, No. 1 «Quomodo nostra iustitia superare debeat Pharisaicam», sect. 6 «Dicebat, et non faciebat»: «Iustitia Pharisaeorum erat, dicere et non facere. Dicunt et non faciunt, ait Dominus Matth. 23.[3]... Similes Campanae, quae ad templum vocat homines, ipsa vero non ingreditur.»

Фебра. Published in Pančenko and PLDR.

Философия. Published in Berkov. Eremin and PLDR .

Философия 2. Taken from Meffreth, Dominica 15 Post Trinitatis, No. 3. 11. 1–4 cf Meffreth: «Thales Milesius, vnus de septem sapientibus, qui primo philosophai! coeperunt, cum esset interrogatus, cur philosopharetur, & ad quid valeret philosophia, cum semper in aegestate degeret?» 11. 5–14 this dialogue is Simeon’s invention. 11. 15–20 cf Meffreth: «Ipse vero non denariorum cupidus, sed vt ostenderet quod de facili esset philosophos ditari, si circa talia curam gerant, videns per astronomiam, nascituram esse magnam copiam oliuarum, ab omnibus incolis regionis illius emit totum oleum in anno futuro. Mutuata ergo pecunia, & data arrhabona pro future oleo, & quia tunc nullus poterat vendere nisi ipse, quia ei erat magna copia olei, multam pecuniam est lucratus» (Pars aestiv., p. 399). The remaining dialogue in the poem is Simeon's invention. Published in Eremin and PLDR.

Ф илософия 3. Published in Eremin and PLDR .

Философия 4. Taken from Polyanthea, "Philosphia": " Diogenes, percontanti, quid lucri caperet ex philosophia: Ut nihil, inquit, aliud, certe hoc, quod omnem fortunam ferre paratus sum. Laert. I. 6» (p. 909). Published in Eremin and PLDR.

Философия 5. Taken from Polyanthea , ibid.: «A ristippus rogatus, quid fructus coepisset ex philosophiae studio? Quod cum quibuslibet, inquit, libere loqui possim. N ec enim metuebat potentes, пес fastidiebat humiles. L aert. lib. 2. cap. 8» (p. 909). Published in Eremin and PLDR.

Философия 6. Taken from Polyanthea , ibid.: "Aristippus, quidam multa debacchatus in philosophos, etiam hoc adjecit, quod conspiceret illos semper obsidere fores divitum, cui Aristippus: Et medici, inquit, aegrotantium domos fréquentant, nemo tamen aegrotus esse m allet, quam medicus. Seite retorsit convitium. Philosophi praedicant felicitatem quam uni sapienti vindicant: & tamen assidue versantur apud divites: Aliquid venantes ab aliis, unde colligebat, divites esse beatiores quam philosophos... Porro beatius est esse medicum , quam aegrotum. Laert. 1. 2. c. 8» (p. 910). Published in Eremin and PLDR.

Философия 7. Taken from Polyanthea , ibid.: "Pythagorae, Quemadmodum medicinae nullus est usus, nisi morbos a corporibus exterminet: Ita neque philosophiae, nisi animae vitia expellat. Apud Stob. ser. 80« (p. 911). Published in Buslaev, Berkov, Eremin and PLDR.

Философия 8. Taken from Polyanthea , ibid.: "Plutarchi. Ut apicula ex flosculis succum mellis colligit, cum alii non delectentur, nisi colore & odore: Sic philosophiae studiosus & ex poetis invenit, quod ad bene vivendum conducat, cum alii tantum voluptate deliniantur. In Mor. » (ibid.). Published in Buslaev, Berkov, Eremin and PLDR.

Хвалы презрение. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 3 «Senti de te humiliter... 2. Noli attendere ad laudes tuas»: «Cum S. Ioannis eleem osynarii effusam in pauperes liberalitatem laudarei quispiam pauperum ac suspiceret, in more habebat dicere: frater, nondum pro te sanguinem fudi sicut mandavit mihi Dominus."

Хвала себе самаго и хула. Published in Buslaev, Berkov, Pančenko and PLDR.

Хлеб в камень преложися. Published in Bylinin.

Хлебов пять. Taken from Meffreth, Dominica Laetare, No. 1: «Notandum primo, per hunc puerum [cf John 6.9] moraliter intelligi quemlibet praedicatorem, qui ad instar pueri debet esse purus & mundus... Iste quidem puer puritate vitae quinque panes debet habere, quibus debet sim plices reficere & fouere, & sunt hi, vt dicit Holkot lection. 97. Quid credendum? duodecim fidei articuli. Quid faciendum? decern praecepta. Quid cauendum? vitia septem. Quid timendum? infernt supplicia. Quid appetendum? paradisi gaudia» (Pars hyem., p. 287).

Храм. Based on Faber. In Festo S. Thomae Apostoli, No. 6 «Dispositio requisita ad S. Communionem», sect. 5 «Fiducia». 11. 1–8 cf Faber: «Sicut enim videmus Regem cum ad aliquem pagum divertit, non expectare donee rustici hospitium et commeatum illi praeparent, cum sciat ad hoc insufficientes esse: sed praemittere cubicularios, oeconomos, coquos et similes cum praeparamentis et commeatu, ut ipsi omnia pro maiestate praeparent. Sic absque dubio faciet Deus, si tamen bonam voluntatem habuerimus, et pro viribus quod in nobis est, eiusque opem imploraverimus.» The rest of the poem is Simeon’s own invention. Published in Bylinin.

Хранилище. Taken from Faber, Dominica 11 Post Pentecosten, No. 9 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. Mark 7.31–7]», sect. 1 «A Christo disce: 1. Indefessum benefaciendi Studium»: «Alexander M agnus rogatus, ubi thesauros suos haberet? am icos ostendens: In his scriniis, inquit, M axim, serm. 6.» Published in Bylinin.

Християнин. Based on Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. I «Paucitas electorum ostenditur», sect. 2 «Ex SS. Patribus»: «Ex S. Gregor, hom. 19. in Evang. ’.. Ecce enim vox omnium Christum clamat, sed vita omnium non clamat."'

Християнин 3. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 5 «Qua ratione omnes christiani sequi possint ac debeant Christum », sect. 3 «Moribus et conversatione». The poem summarises this section, as reflected in the first sentence: «In moribus et conversatione, si Christum imitemur et vestigia eius sequamur.»

Християнин 4. Taken from Faber. In Festo Ascensionis Domini, No. 6 «Quomodo Christum prosequi et comitari in caelum quisque debeat», sect. 7 «Vitae innocentia»: «Si ergo sequi ad caelum euntem volumus, sequi etiam praeeuntem in virtutibus debemus... Frustra dicimur christiani, si Christum non imitamur.»

Християнин 6. Based on Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 1 «Paucitas electorum ostenditur», sect. 2 «Ex SS. Patribus»: «Ex S. Gregor, hom. 19. in Evang. Ecce enim vox omnium Christum clamat, sed vita omnium non clamat.» The poem immediately follows Християнин in A and is based on the same passage.

Христос 3. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 3 «De triplici nativitate Christi», sect. 2 «Humana»: «Talis ea [nativitas] est, ut is. qui natus est, Deus et homo, una tamen sit persona non duae. Finitus et infinitus. parvulus et immensus, temporaneus et aeternus, creatus et increatus, passibilis et impassibilis, mortalis et immortalis. Quis audivit talia? Caeterum res ita gesta est in hac coniunctione, ut natura humana hypostasi sua destitueretur, et in personalitate divina subsisteret, quae personalitatem humanam supplebat eminenti quadam virtute.»

Христос 4. Taken from Faber, ibid.. No. 5 «Quomodo perfectiones divinae in Christi Incarnatione elucescant», sect. 7 «Providentia». 11. 1–10 cf Faber: «Per Christum ergo nobis in maxima egestate de omnibus rebus necessariis ad vitam aeternam providit.» 11. 11–14 cf Faber: «Egebamus Doctore, in maximis ignorantiae tenebris: Christus suis doctrinis nos illuminavit.» 11. 15–22 cf Faber: «Egebamus Ductore, qui nostram infirmiiatem corroboraret et exemplo suo praeiret in virtutibus: Christus id strenue praestitit.» 11. 23–8 cf Faber: «Egebamus medico, qui vulnera animarum nostrarum curaret; et hocfecit Christus Sacramentorum medicina.» 11. 29–36 cf Faber: «Egebamus liberatore, qui pro nobis solveret débita ilia, quibus solvendis non sufficiebamus: et ecce accepimus liberatorem.» 11. 37–44 cf Faber: «Egebamus excitatore, qui corda nostra caelesti amore accenderet. Et hoc fecit Christus, innumeris beneficiis ad amorem Dei corda nostra inflammavit.» 11. 45–50 cf Faber: «Egebamus perpetuo in caelo advocato, qui causam nostram ageret: et ipse est, qui semper in conspectu Patris stat et vulnera sua ei repraesentat.»

Христос 5. Taken from Faber, ibid.. No. 7 «Cur tarn humilia sym bola, Intantiam, pannos, praesepe elegerit sibi Christus», sect. 4 «Ob redimendum hominem». 11. 1–8 cf Faber: «Christus in ipsa sua infantia specimen exhibere voluit victoriosi illius certam inis, quod adultus aliquando subiugaturus et spoliaturus erat daemones, ut sic initio statim m undus cerneret qualis puer hic futurus esset. Nam in stabulo iacet infans quasi fari nesciat, cum tamen aeterna Dei sit sapientia: Sic passionis tempore, quasi stultus et loqui nescius ab Herode est derisus.» 11. 9–16 cf Faber: «Nascitur nudus in maxima paupertate, quia non erat ei locus in diversorio: sic nudus quoque in crucem actus est, nес habuit ubi caput reclinaret, et mortuus, alieno sepulchre illatus est.» 11. 17–18 cf Faber: «In lucem editus, fasciis a matre vincitur et colligatur: et sic postea in passione funibus constrictus, raptus est ad mortem.» 11. 19–24 cf Faber: «Infans in praesepio reclinatur inter bovem et asinum, loco horrido et foetido: sic in monte Calvariae horrido etiam ac foetido deiectus est in crucem, et in ea velut lecto angusto et immitissimo positus inter duos latrones.» 11. 25–6 cf Faber: «Vagiit in praesepio more omnium infantium: sic etiam in cruce cum clamore validо et lachrymis preces obtulit, teste Apostolo ad Hebr. 5.[7].» 11. 27–8 cf Faber: «Videmus igitur, quid haec Christi nascentis sym bola sibi velint?»

Христос и Иоанн. Taken from Voragine, cap. 80 «De natiuitaie Iohannis Baptiste»: «Ipse [Iohannes] testim onium perhibuit dicens, Me oportet minui ilium autem crescere [John 3.30]. Hoc significatum est secundum quod dicit Augustinus in eorum ortibus et in eorum mortibus... In eorum mortibus, quia corpus Christi in cruce fuit exaltatum, corpus vero Iohannis capite minoratum» (fol. 150).

Христос нищъ. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 9 «Concio seu Documenta Salvatoris nati», sect. 2 «E pannis». 11. 5–6 cf Faber: «Locus, in quo nascitur, domus non est, sed pecudum habitaculum.» 11. 7–8 cf Faber: «Cunae, in quibus iacet, lectus non est hominum , sed mensa bestiarum.» 11. 9–10 cf Faber:. «Plumae, in quibus iacet: non serviunt hominibus, sed pabulum sunt brutorum.» 11. 11–12 cf Faber: «Socii, cum quibus versatur, non homines sunt, sed iumenta.» 11. 13–16 cf Faber: «Aranearum telae pro tapetibus, foetores pro suffitibus serviunt nostro regi.»

Христос Господь щедр. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 6 «Ad spem quae erigant pusillanimes», sect. 3 «Ante nos alii simili onere pressi». 11. 1–2 cf Faber: «Audi Bernardum serm. 22. in Cantic. '... Currimus post te Domine Iesus, audientes quod non spernas pauperem, peccatorem non horreas.'» 11. 3 –4 cf Faber: '"Non horruisti confitentem Latronem."’ 11. 5–6 cf Faber: '"Non lachrymantem peccatricem,... non deprehensam in adulterio."' 11. 7–8 cf Faber: «'Non Chananaeam supplicantem .’» 11. 9–10 cf Faber: «'Non sedendem [for «sedentem"] in tetonio, non supplicantem Publicanum.'» 11. 11–12 cf Faber: «'Non negantem Discipulum, non persecutorem Discipulorum."' 11. 13–14 cf Faber: «'Non ipsos crucifixores tuos.'»

Христос Сын десницы. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 4 «Circumstantiae Ascensionis reliquae», sect. 4 «Quorsum ascendit:... 2. ad dexteram Patris»: «Itaque caelestis Pater vocavit hodie Christum Beniamin, id est, filium dexterae, quern prius Synagoga mater eius vocaret Benoni, id est, filium doloris Gen. 35.[18]. Filius ergo est dexterae, quia Patri charissimus... quia in summa gloria... quia in securo et aetem o beatitudinis statu... quia fortissimus noster auxiliator.»

Христос взыде на небо. Loosely based on Faber, ibid.. No. 7 «Via et ratio ad caelos ascendendi post Christum», Thema: «Magnus ille Propheta Elias, quando curru igneo raptus discessit ab Elisaeo discipulo suo, decidit ei pallium, sicut testatur Regum Historia 1. 4. c. 2.[2 K ings 2.11–13].»

Христос дверь. Taken from Faber, Feria 3 Pentecostes, No. 9 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. John 10.1–10]», sect. 2 «Quis ostium ? Christus». 11. 1–10 cf subsect. 2 «Christus est ostium Ecclesiae»: «Secundo ovilis, id est, Ecclesiae, in quant nemo nisi per Christi ftdem ingreditur et baptismum.» 11. 11–14 cf subsect. 3 «Ostium gratiae»: «Tertio, ostium est gratiae. Nemo enim ad Dei gratiam venit, nisi per Christi mérita.» 11. 15–18 cf subsect. 4 «Ostium gloriae»: «Quarto, ostium est gloriae caelestis: quicum que ad earn ingreditur, per Christi mérita ingreditur.»

Христос с нами. Taken from Faber, Dominica Trinitatis, No. 8 «Qua ratione Christus sit semper cum Ecclesia sua». The poem summarises the whole sermon, as reflected in the section headings. 11. 1–6 cf text for sermon: «Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummation em saeculi. Matth. 28.[20].» 11. 7–10 cf sect. 1 «Per conservationem»: «Semper est cum Ecclesia per conservationem, qua earn ita semper illibaiam conservât ut nunquam deficere possit.» 11. 11–12 cf sect. 2 «Per singulärem directionem». 11. 13–16 cf sect. 3 «Per protectionem specialem»: «Hanc sign ificat ilia seps (Isa. 5 .[2 ], Matth. 21.[33]) quam circumdedit vineae suae angelorum videlicet et Sanctorum custodia, quorum interventu Ecclesiae suae adest in afflictionibus et periculis praesertim bellicis.» 11. 17–18 cf sect. 4 «Per amorem et benevolentiam». 11. 19–22 cf sect. 5 «Per paternam correctionem». 11. 23–8 cf sect. 6 «Per realem suam praesentiam in Eucharistia».

Художество. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 5 «Ars bene moriendi». The poem is taken from the sermon title, and from the Thema: «Artem, inquam, omnium artium.» Published in Pančenko and PLDR.

Худородия память. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 4 «Humiliter de te loquere... 3. De te modeste, de aliis honorifice loquere»: «Ignobilitatem tuam libéré confitere. Sic Agathocles Rex Siciliae, figulo pâtre natus, cum factus esset Rex, abacum suum fictilibus vasis instruebat, teste Ausonio, vel saltern inter aurea etiam fictilia ponebat.» Published in Buslaev and Berkov.

Худородия память 2. Taken from Faber, In Festo S. Andreae, No. 3 «Cur elegerit Christus homines simplices, abiectos, pauperes in Apostolos», sect. 5 «Ut Apostoli et sequaces in humilitate continerentur»: «Notissimus etiam est hoc nomine Viligisus Archiepiscopus Moguntinus, qui idcirco rotam in suis aedibus pingi cum hac inscriptione voluit: Viligise memento qui sis et qui fueris: eamdemque in insignibus suis praetulit quod patre Rhedario natus esset, teste Nauclero.» Published in Gudzij.

Хула. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 3 «Dierum festivorum profanatio reprehenditur», sect. 6 «Alii nundinantur et lucra quaerunt»: «Thomas Cantipratensis 1. 2. Apum. c. 49. 'fuit in quadam villa Campaniae, inquit, ubi Iudaeus cum Chrisiiano sacra nocte Parasceves tesserarum ludo consedit. Cumque Iudaeus multam pecuniam perderet, et ex hoc im patientius turbaretur, tandem in Christum retorquens iniuriam, blasphemavit. Et mox cum ad iactandum hasardum tesseras collegisset, manus eius cum tesseris fit contracta. Qui reprobo furore succensus, cum ipsa manu contracta mensam lusoriam percutere niteretur, iterato in Christum, et matrem eius blasphemiam turpissimam evomens, statim eversis terribiliter oculis cecidit et expiravit. Christianus vero collusor illius pavore nimio in amentiam versus elanguit, et vitam miseram dira morte finivit.'»

Хула 2. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 3 «Blasphemiae gravitas», sect. 3 «Ratione offendentis»: «S. Polycarpus martyr cum iam in ignem mittendus urgeretur ut saltern execrare vellet Christum; respond»: 'Octoginta et sex annis servio ei et nihil me laesit unquam: quomodo possum maledicere et blasphemare Regem meum, qui salutem mihi dedit?' Euseb. lib. 4. hist. cap. 15.»

Хула 3. Taken from faber, ibid., the passage immediately following: «abbas poemen docuit iuvenem de blasphemia tentatum, ita respondere: Vellem quidem blasphemare; sed non habeo causam blasphemandi deum .» 11. 8–10 are Simeon's own addition.

Хула 4. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Invocavit, No. 1. 11. 1–16 cf Meffreth: «Quidam frater impugnabatur a spiritu blasphemiae & eruscebat dicere. Cumque frequenter ad Abbatem Poemenem venisset, vidit eum senex habentem cogitationes, dicit ei, Frater, ecce frequenter venis ad me habens cogitationes, & sic iterum remeas tristis tecum illas reportans. Diс ergo mihi fili, quid habes? Ait ille; In blasphemia impugnat me diabolus, & erubesco dicere.» 11. 17–30 cf Meffreth: «Mox, vt aperuit causam, leuior im pugnatio eius apparuit: Et dixit ei senex; Ne tristeris fili, quando enim haec cogitatio ad te venerit, diс: Ego causam non habeo, blasphemia tua sit super te о Sathana. Hanс enim causam anima non vult» (Pars hyem., p. 219).

Ответовати нужда. Taken from Faber, Dominica 8 Post Pentecosten, No. 11 «Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Luke 16.1–9]'', sect. 6 «Quomodo filii huius saeculi prudentiores sunt filiis lucis». 11. 1–10 cf Faber: «Plura saepe faciunt, atque excogitant ut tueantur sua scelera, ut defendant et propagent haeresin, etc. quam iusti ut tueantur virtutes, Catholici ut propugnent et dilatent veram Christi religionem. Videre enim est haereticos magis inquietos esse, minus sum ptibus parcere, plus laborum suscipere, ut evertant fidem Catholicam, quam nos ut evertamus haeresin.» The need to give an answer to the sons of the world appears to be Simeon's own idea.

Отмщение. Taken from Meffreth, In Diebus Rogationum, No. 1: «Sed diceret aliquis. Videtur quod ista oratio qua [Helias] petiuit ignem de coelo descendere, & istos comburere fuerit inexpediens, quia facta est in vltionem inimicorum. Quod est contra illud Matth. 5.[44] pro persequentibus vos orate, & calumniantibus, vt sitis filij patris vestri, qui in coelis est. Ad hoc dicendum est ex gloss, quod Helias cognouit per reuelationem diuinam, quod derisorie vocabant eum hominem Dei, & quod consentaneus erat regi in peccato idolatriae & punitione Heliae: & similiter illi, qui cum eo erant. Ex hoc ex sententia Dei erant puniendi» (Pars aestiv., p. 126).

Отпадение в грех. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 2 «Quam sit periculosum relabi in peccatum», sect. 2 «Propter ingratitudinem». 11. 1–6 cf Faber: «David ob adulterium punitus fuit morte unius filii. Relapsus deinde, quamvis ad minus peccatum, superbiae scilicet in numeratione populi commissae, peste multorum mаllium, 2. Reg. 12.[2Sam. 12.19] et 24.[15].» 11. 7–12 cf Faber: «Sic Achab ob iniuriam Naboth illatam, veniam consecutus est, sed ubi deinde Michaeam incarceravit, occisus in bello est, 3. Reg. 21.[1 Kings 21.13] et 22.[35].»

Отпадение в грех 2. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Propter insipientiam»: «Audi S. Chrysostomum. Homilia 15. ad populum Antiochenum: Avicula , inquit, semel capta laqueo mox elapsa, et cervus in rete decidens et effugiens, iisdem iterum difficile capientur. Nam cuique fit experientia cautelae magistra. Nos saepius iisdem capti in eadem cadimus. Sic ille."

Отпадение в грех 3. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Propter offensionem Dei»: «Facile relabi et saepius, est aliquod reprobationis: sicut saepe relabi in morbum, signum vicinae mortis.»

Отпадение в грех 4. Taken from Faber, ibid., No. 3 «Quae damna consequantur relapsos seu recidivos», sect. 3 «Colligentur». 11. 1–10 cf Faber: «Fur in carcere primo parum sedulo custoditur: ubi tamen elapsus est, et denuo in carcerem reductus, pluribus catenis ligatur et omnes viae evadendi ei praecluduntur.» 11. 11–26 cf Faber: «Similiter si tu semel e Daemonis captivitate fugeris, ridere eum poteris: sed si iterum redeas, ipse te ridebit, et si primo te negligenter custodivit, postea diligentius custodiet, si prius una catena te vinxit, postea duas vel très addet, omnes quoque occasiones evadendi auferet.» 11. 27–32 cf Faber: «Si confiteri volueris, varie te impediet, si conciones audire, alio mentem tuam avertet: si piorum societate et consiliis uti, alia tibi negotia facesset.» The remaining impediments to godly living (11. 33–42) are Simeon's own addition. The first part of this passage in Faber is the source of Измена 3.

Отпадение в грех 5. Taken from Faber, ibid., sect. 4 «In ignem mittentur»: «Audi quid dicat Deus populo Israelitico volenti reverti in Aegyptum Num . 14.[11] Usquequo detrahet mihi populus iste?»

Отрезание. Taken from Faber, ibid., No. 7 «Documenta Evangelii [viz. John 15.1–11]», sect. 4 «Malum a Christo separari». The poem is inspired by this section without quoting it. cf faber: «ait enim dominus: si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum; et in ignem m ittent, et ardet [john 15.6]." cf Преселение.

Отступници Церкве. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 6 «Iter ad haeresin»: «Quo vadis, cum ab Ecclesia Catholica fugis, et ad haereticos deflectis? Eo nimirum quo defiexit Agar, cum a domina sua fugeret Gen. 16. [6]. Cum enim duriusculum dominae im perium ferre nollet, profugit ab ea in desertum versus Aegyptum; ubi iuxta fontem aquae inventa est ab Angelo sibi dicente; Agar ancilla Sarai, un de venis, et quo vadis ? Et ilia: A facie Sarai dominae meae ego fugio. Cui Angelus: Revertere ad dominam tuam, et humiliare sub manu illius [Gen. 16.8–9]: Hunc in modum plurimi hoc tempore, quo Catholica religio haeresi puisa restituitur, fugiunt ab ingressu Ecclesiae.»

Отступство. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 7 «Neminem perturbari aut scandalizari debere, quod quandoque Iudas aliquis deserat Ecclesiam », sect. 4 «Quia non tarn ob fidei difficultatem, quam ob pravos mores». The poem appears to be based on Faber's remarks about the Lutheran Church: «nemo deficit a nobis ad Lutheranos, ut melius vacare possit orationi, ieiunio, castitati; nemo ut mundum contemnat, ut illecebras foem inarum fugiat, ut magis voluntatem suam abdicet et superiori subdat, etc. Sed contra, ut libertatem et apertam viam habeat, ad libidinem suam implendam.»

Отчаяние. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protom artyris, No. 6 «Obdurationis causae et remédia», sect 6 «Impudentia». 11. 1–10 cf Faber: «Terribile... exemplum refert Vener. Beda. 1. 5. hist. Anglic, cap. 15. quod hie referam. 'Novi, inquit ipse, fratrem, quem utinam non nossem ... positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac maioribus loci atque ad castigationem converti admonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanim iter ob necessitatem operum ipsius exteriorum: erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati, et caeteris vitae remissioris illecebris, magisque in officina sua die noctuque residere, quam ad psallendum atque orandum in Ecclesia.» 11. 11–28 cf Faber: «Percussus enim languore atque ad extrem a perductus, vocavit fratres, et multum moerens, ac damnato similis coepit narrare, quia videret inferos apertos et Satanam immersum in profundum tartari, Caipham quoque cum caeteris, qui occiderunt Dominum, iuxta eum flammis ultricibus traditum. In quorum vicinia, inquit, heu! misero mihi locum adspicio aeternae perditionis esse praeparatum.» 11. 29–32 cf Faber: « Audientes haec fratres, coeperunt diligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corpore poenitentiam ageret.» 11. 33–8 cf Faber: «Respondebat ille desperans: Non est mihi modo tempus vitam mutandi, cum ipse viderim, iudicium meum iam esse completum.» 11. 39–46 cf Faber: «Talia dicens sine viatico salutis obiit, et corpus eius in ultim is est monasterii locis humatum: neque aliquis pro eo vel Missas facere. vel Psalmos cantare, vel saltern orare praesumebat.’’

Отчаяние 2. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 6 «Ad spem quae erigant pusillanimes», sect. 6 «Intra nos desolatio erigens ad spem». 11. 1–12 cf Faber: «Narrat Plutarchus olim Virgines Milesias furore actas, solitas sibi mortem consciscere, cum nihil haberent causae, nisi Volo Mori. Dumque nec minis nec promissis ab hac re averti possent, Sapientem quendam concilium dedisse. ut quotquot se enecassent, publice nudae suspenderentur. Infamia haec Virgines a sui caede compescuit.» 11. 13–20 cf Faber: «Idem facit desperatus, quod fecereunt Virgines illae: nulla desperandi causam habet, nisi Volo Mori. Unde iure qui se necant sub patibulo inhumantur. Et quantum illorum vermis erit in inferno? quantus in iudicio cum eorum nuditas, turpitudo et insania toti orbi revelabitur? sed sero sapiunt Phryges. Sapiant igitur in tempore, ut gaudeant in aeternitate.» Published in Pančenko and PLDR.

Царие, или Кесари Рима ветхаго. Царие Рима новаго. Published in A.I. Beleckij, 'stichotvorenija simeona polockogo na temy iz vseobščej istorii', in sbornik statej v čest' V.P. Buzeskula: Sbornik istoriko-filologičeskogo obščestva pri imp. Char'kovskom un-te, vol. 21 (Char'kov, 1913–14), pp. 635–68.

Царь смиренный. Taken from Meffreth, Dominica 6 Post Trinitatis, No. 2: «Refert Helinandus in gestis Romanorum de Traiano, quod quodam tempore arguentibus eum am icis, eo quod ad infimos erat nim is affabilis, & vitra quam deceret Imperatoriam dignitatem, personas sim plices & priuatas honoraret. Respondit: Se veile esse talem Imperatorem personis priuatis, quales sibi Imperator esse priuaius optaret» (Pars aestiv., p. 293). Simeon has substituted Octavian for Trajan. Published in Bylinin.

Церкве противник. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten. No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 2 «Subiice te proximo... 2. Iudicium tuum ne alteri facile praefer». The poem expresses Faber's argument without quoting it exactly, e.g.: «S. August, ep. 118. ait: De eo quod tota per orbem fréquentât Ecclesia, disputare, an ita faciendum sit, insolentissimae insaniae est."

Церковь. Taken from Faber, Feria 2 Pentecostes, No. 8 «Fidei et religionis Christianae excellentia, ostendens earn esse caelestem», sect. 5 «Perducit ad sanctitatem»: «Nosocomium est Ecclesia omni medicinarum praestantissimarum apparatu instructissimum.»

Церковь 2. Taken from Faber, In Festo Ascensionis Domini, No. 1 «Christus ascendens A quilae comparatur», sect. 4 «Ob providentiam erga suos». 11. 1–6 cf Faber: «Teste enim Plinio 1. 10. cap. 3 et aliis, aquila firmat et munit nidum suum lapide Aetite contra venena, qui quasi praegnans alium intra se continet, nec quidquam igné deperdit. De qua re etiam Hieronymus in Isa. 65. ait: 'Inter caeteras animantes omnes aquilarum quidem Maximus in pullos est amor, quae in excelsis et inaccessis locis nidos collocant, ne coluber foetus violet. Amethystum (sic enim vocal Hieronymus) quoque inter pullos eius lapidem reperiri scribunt, quo omnia venena superentur, etc."’ 11. 7–12 cf Faber: «Recte nidum Christi, interpretamur Ecclesiam: 'Quemadmodum enim aquila, inquit S. Ambrosius 1. 2. de Salom. cap. 2. colona quasi mater nidi semper unius est, nec ad procreandam sobolem aliud quandoque cubile perquirit: ita Christus Dominus unam diligit Ecclesiam ut aquila nidum suum, quam aestu persecutionis, alarum suarum défendit umbraculo.' Sic Ambr. Hanc ergo firmavit Christus in Sede Apostolica velut Petra praegnante et continente intra se aliam, id est, alium et alium Petri successorem: ita ut contra earn praevalere nequenat omnes portae inferi et colubri haereseon.» For doctrinal reasons Simeon departs from Faber's interpretation of the image.

Церковь 3. Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 3 «Dierum festivorum profanatio reprehenditur», Thema. 11. 1–8 cf Faber: «Unum templum cultui divino erexit Salomon in Ierusalem: in contrarium duos lucos erexit mox Ieroboam, et in eis duos aureos vitulos, unum in Bethel, alterum in Dan, ad avertendum a divino cultu et templo Ierosolym itano populum; factumque ut Hebraei abirent potius ad vitulos, etiam usque Dan (qui erat terminus Iudaeae) quam ad templum Dei veri, 3. Reg. 12.[1 Kings 12.26–33].» 11. 9–16 cf Faber: «Simillima ratione erexit Christus templum, et in eo cultum divinum, festivis persolvendum diebus: in contrariurm diabolus eregit non unum, sed com plures lucos vitulosque aureos, choreas, comessationes, luxum, aleas pugilum spectacula, mercim onia, aliasque vanitates et illecebras peccatorum, fitque ut his potius quam divino cultui plerique omnes vacent.»

Церковь 5. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 1 «Paucitas electorum ostenditur», sect. 4 «Ex inductione»: «Sane Lud. Granat, in duce peccator. 1. 1. c. 26. ait: '... Extra controversiam est, quod sicut extra arcam Noe tempore diluvii nullus conservatus est. пес extra domum Raab in civitate Hierichuntina: ita nemo salvus fiat, qui extra domum Dei, quae est Ecclesia, deprehenditur.'»

Церковь 6. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 1 «Ratio ingrediendi templum», sect. 3 «Cum exclusione saecularium curarum»: «S. Nilus in diversis capitibus: Ecclesiam, inquit, ut caelum adi: et nihil in ea aut loquere, aut age, quod terram sapiat."

Церковь 7. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 7 «Nem inem periurban aut scandalizari debere, quod quandoque Iudas aliquis deserat Ecclesiam», sect. 2 «Quia non mirum si e multis bonis sit malus». 11. 1–8 cf Faber: «Praedixit hoc saepe Dominus; In eadem area scilicet, fore etiam paleas: In eadem nassa pisces bonos et malos: in eodem agro triticum et Zizania: inter ipsas Ecclestae virgines, alias prudentes, alias fatuas.» The rest of the poem is Simeon's own development of this imagery.

Церковь есть нива. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 3 «Lilia agri quid nos doceant», sect. 4 «Docent Ecclesiam exornare virtutum splendore». 11. 1–2 cf Faber: «Docent Ecclesiam exornare virtutum splendore et varietate, quemadmodum lilia seu flores exornant pratum, vel agrum.» II. 3–4 cf Faber: '"Aliter flos lilii, quia Candida vita carnis est de incorruptione virginitatis.'» 11. 5–6 cf Faber: '"Aliter flos rosae, quia mira est fragrantia, quae rutilât et redolet ex cruore martyrum."' 11. 7–8 cf Faber: «'Aliter flos violae, quia magna virtus humilium qui ex desiderio ultima loca tenentes per humilitatem se a terra in altum sublevant et caelestis regni purpuram in mente servant."’ 11. 9–10 cf Faber: «'Aliter o let flos uvae,... quia m agna est. Praedicatorum virtus et opinio, qui inebriant mentes audientium."' 11. 11–12 cf Faber: «'Aliter flos olivae quia suave est opus misericordiae, quae more olei fovet ac lucet."' These thoughts are attributed by Faber to «S. Gregorius homil. 6. in Ezech.'', and are given in a different order by Simeon.

В церковь входити како. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. I «Ratio ingrediendi templum». The poem summarises most of the sermon, as reflected in the title and section headings. 11. 5–6 cf sect. 1 «Ingrediendum cum timoré». 11. 7–8 cf sect. 2 «Corde contrito». 11. 9–10 cf sect. 4 «Cum humilitate». II. 11–13 cf sect. 7 «Cum bona intentione.» 11. 14–16 cf sect. 6 «Cum eleem osynae erogatione.»

В церковь входити како 2. This poem is located in A together with the other three poems under this title. They are all taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 1 «Ratio ingrediendi templum», but this one appears to be Simeon's own conceit.

В церковь входити како 3. Taken from Faber, ibid., sect. 3 «Cum exclusione saecularium curarum»: «Laurentius Beyerlinck in apophtheg. Christ. V. Oratio, refert eum dixisse limini: Caeteras meas curas tibi committo: doneс hac me cura liberaverim. Quod videtur didicisse vir sanctus ab Abrahamo (Gen. 22.) qui immolaturus iuxta praeceptum Domini filium, in monte Moria, ubi postea Salomon aedificavit templum lerosolymis (ut refert Cornel, a Lap. [in 1. ad Timoth. c. 2.]) dixit servis: expectate hiс cum asino, ego et puer illuc usque properantes postquam adoraverimus, revertemur ad vos [v. 5]. Relinquamus igitur foris asinum curarum saecularium, in templo oraturi; quia nec asinus, nec illae curae pertinent ad templum.»

В церковь входити како 4. Taken from Faber, ibid., the passage immediately following: «Hoc etiam sensu dictum intelligere possumus Moysi ingressuro ad locum sanctum: solve calceamentum de pedibus tuis: locus enim in quo stas, terra sancta est. Exod. 3.[5]. Calceamentum sordidas et mundanas curas ас cogitationes notât.»

В церковь хождение. Taken from MSE (1653), «Invidia», No. 10 «Beata Maria Virgo sibi devotum, & sacrificium missae libenter audientem a fornacis incendio praeservavit, & in calumniatorem invidum malum omne convertit». 11. 1–6 cf MSE: «Adeptus ergo filius patris dignitatem, memor testamenti accepit a patre omnia devote studuit observare. Propter ergo amabilem & castam conversationem ejus amatur ab omnibus.» 11. 7–8 cf MSE : «Sed quia invidia ex bonis alterius torqueri solet accusatur a quodam servo apud regem de suspecto amore cum regina.» 11. 9–16 cf MSE: «Accessit igitur herum ille impius ad regem dicens: Probasti Domine, me verum dicere, & cauto scrutinio illud probasti. Ut ergo sine tumultu populi pereat, quia diligitur ab omnibus quasi bonus, consilium meum est, ut sero venientibus dicas eis, qui coquunt lateres aut calcem, ut primum, quem crasüna ad eos miseris, praecipitent in fornacem ignis. Placet regi consilium, jubet (ut audivit) ab impio faciendum.» 11. 17–26 cf MSE: «Mane ergo facto dixit rex innocenti illi militi. Perge ad fornacem calcis aut lateris, & dices magistris: Cito implebitis mandatum heri acceptum a rege, qui statim abiens audivit pulsum cam panulae in Ecclesia parva in medio viae, declinavit ad earn volens audire missam, vel orare secundum consilium patris sui. Fusa igitur ad beatam virginem oratione, commendans ei animam cum corpore, mox Dei nutu ibi dormitare coep it quasi ad horam dulciter satis.» 11. 27–36 cf MSE: «Accusator autem ejus tunc ait regi: Vis ut vadam videre quid factum est, ut laetum tibi referam nuncium mortem scilicet adulteri? Annuente itaque rege, anhelo cursu eques pervenit ad fornacem dicens: Perfectistisne adhuc mandatum? Qui astantes juxta eum, dixerunt: Non. Minime tamen moram faciemus. Arrepioque illo praecipitarunt in ignem.» 11. 41–4 cf MSE: «Tunc rex valde exhilaraius, exposuit ei per omnia ordinem de invidia, & consilio mortis, dilexit eum ex hoc super omnem familiam suam. Martinus Polonus in promptuario exemplorum cap. 18. Bernardinus de busto 2. parte Rosarij ser. 13. part. 3. lit. H. loannes Herolt. seu Discipulus ser. 48 de sanctis circa finem. Chronicum FF. Capucinorum idiomate Lusitanico, & Lud. Cranatensis 2 parte catech. cap. 27. § 10» (pp. 407–8).

Цепь. Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 6 «Obdurationis causae et remedia», sect. 5 «Consuetudo prava»: «Audi Augustinum, de hoc lamentantem 1. 8. Confess, c. 5. 'Veile meum tenebat inim icus, et inde mihi catenam fecerat et constrinxerat me. Quippe ex voluntate perversa facta est libido, et dum servitur libidini, facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est nécessitas; quibus quasi ansulis quibusdam sibim et innexis (unde catenam appellavi) tenebat me obstrictum dura servitus, etc."’

Целование архаггелское. Taken from MSE (1653) «Salutatio Angelica», No. 6 «Beata virgo Maria impudicum juvenem salutationem Angelicam frequentantem per delicatum cibum in foedis vasculis oblatum emendauit». 11. 1–18 cf MSE: «Quidam turpissim ae vitae Dominam nostram non desinebat frequentissime collaudare, & quadam vice cum ipse multum famesceret ambulans per terrae vastam solitudinem, apparuit ei Domina nostra cum sp eciosis puellis cibum afferens quamplurimum delicatum in scutellis turpibus & im mundis, & ait ei: Comede.» 11. 19–32 cf MSE: «Tunc respondit & dixit: Cibus bonus est, & pulcher, sed non possum ipsum comedere propter immunditiam scutellarum. Tunc ait ei Domina nostra: Laudes, quas mihi dicis, bonae sunt & pulchrae, sed cor tuum immundum est, & ideo tuis laudibus non delector. Postmodum vero per poenitentiam se mundauit. Collector speculi. Idem récitât Albertus Castellanus ord. Praed, in libro de miraculis Rosarij beatae Mariae virginis» (p. 616).

Чада. Taken from Meffreth, Dominica 12 Post Trinitatis, No. 3: «Sexto quaerunt alij, quare Deus pauperibus interdum dat multos pueros, & diuitibus saepe nullos. Ad hoc dicitur, quo ad pauperes facit hoc Deus in signum dilectionis, & qui dat iumentis escam ipsorum [Ps. 146.7], etiam pascit pueros eorum... Sed quod diuitibus interdum dat nullos, vt regibus vel principibus, & c. hoc ideo facit ne a subditis amplius extorqueant, habita multitudine puerorum» (Pars aestiv., p. 367).

Чадом богатств не отдаяти. Taken from Faber, In Feriis Rogationum, No. 8 «Quinam illi parentes, qui porrigant liberis suis lapidem, serpentem, scorpionem», sect. 3 «Pro ovo scorpionem dant:... 2. qui ad placitum eis omnia concedunt». 11. 1–50 cf Faber: «Pater quidam locuples, ait loan. Paulus in Iocoseriis, filias honestissime elocarat, persuadent illae misero seni uti vivus iis opibus sibi liberos devinciret, quas mortem ipsius avide expectantes post obitum haereditate conseculturae essent, id unum sancte pollicitae de alim entis se patri prospecturas.» 11. 51–62 cf Faber: «Et primo quidem anno benigne et liberaliter ab illis tractatus est. Verum cum praeter spem ipsarum diutius viveret, senis pertaesae, pietatis et pactorum immemores durius ilium tractare coeperunt.» 11. 63–76 cf Faber: «Ille imprudentiam suam astu emendare volens, cistam saxis et arena plenam cubiculo suo clam inferri curat, eam que nocte aperiens nummum aureum unum aut alterum, quos solos ex tantis divitiis retinuerat, repetitis casibus mensae incidentes continua supputatione, voce submissa, sic tamen ut a genero facile audiri posset, ad immensam pecuniae summam produxit, et tandem capsam firm issime clausit.» 11. 77–84 cf Faber: «Filiae mane causam nocturni strepitus, consciis maritis, avide exquirunt. Et pater, remotis arbitris: Thesauri mei rationes mecum inire coepi, filiae, ut quam quaeque vestrum de me optime mérita fuerit tam quoque post obitum meum, cum vivo me aequales haereditate fueritis, digna feratis praemia.» 11. 85–104 cf Faber: «Ea spe lactatae aemulatione mutua omni officiorum genere patrem prosequi coepere. Eo mortuo aperta cista, plenam saxis et arena reperere, cum ligneo fuste, cui lingua Britannica haec insculpta erant: Quod pietas non potuit, extorsit avaritia. Nolite, о patres, comm ittere ut dum indulgentia vestra avaritiae liberorum satisfacere cupitis, im pietatis maioris occasionem detis. Exemplo meo prudentiores redditi valete, stulti fustuario poenas luite.» Published in Eremin and PLDR.

Чадопитание. Taken from Meffreth, Dominica Infra Octavas Ascensionis, No. 1: «Duplices sunt parentes boni & mali. Boni significantur per colum bas, quia sicut columbae per se pura grana legunt, & pullis suis deferunt nutrimentum, sic boni parentes & homines labore manuum suarum quaerunt necessaria vitae, pura & iusta, quibus nutriunt pueros suos... Sed per Ciconiam , quae im mundis vescitur, & haec immunda quasi gratam escam pullis suis defert, significantur mali parentes, qui immundis cibarijs, vt per rapinam, furtum vel vsuram acquisitis vtuntur, & filijs suis illa deferunt & relinquunt, quae vertuntur eis in venenum aspidum insanabile, aeternae videlicet maledictionis» (Pars aestiv., pp. 137–8).

Чародей. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 5 «Iter ad magos et veridicos»: «Quo vadis, cum ad magos, ariolos, et magicas superstitiones pro remedio vel consilio adis? nonne ad ipsummet Daemonem, hostem tuum infensissimum?» Published in Berkov and Majkov.

Чародейство. Published in Bylinin, Eremin and PLDR.

Час смерти. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 1 «Paucitas electorum ostenditur», sect. 5 «Ex ratione»: «Unicam habemus animam, quam si semel perdimus, perdidimus in aeternum: si salvamus semel, salvavimus aeternum.» These are the closing words of the sermon.

Частость. Published in Eremin, PLDR and I.P. Eremin, «Poétičeskij stil' Simeona Polockogo,» TODRL , VI (1948), p. 131.

Человек. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 1 «Timor Domini quam merito in nobis esse debeat», sect. 5 «Quia intra nos peccata [for «natura"] corrupta»: «Sumus quasi castellum, quod undique portas habet, per quas occupari potest, quinque videlicet sensus: et intra nosm etipsos habemus milites praesidiarios, qui cum hostibus colludunt et perpetuo de traditione castelli tractant, concupiscentias nimirum. Quare uti Castellanus eiusm odi in perpetuo est timoré, ita et nos esse debemus.» Published in Berkov, Pančenko and PLDR.

Человек 2–3. Published in Pančenko and PLDR.

Человек устроен в небо. Taken from Faber, In Festo S. Georgii, No. 3 «Quae damna consequantur relapsos seu recidivos», sect. 4 «In ignem mittentur». 11. 1–8 cf Faber: «Vitis natura quidem sua ad fructum ferendum facta est, uti et omne lignum frugiferum, nequaquam vero ad ignem, uti ligna infrugifera: si tamen fructum nullum ferant, ignem fovere debent, ut saltern consumptione prosint, quae sua prodesse conservatione noluerunt.» 11. 9–16 cf Faber: «Ita etiam licet homo a Deo pro coelo factus sit, ut sit eius civis, non pro inferno ut eius ignem foveat: qui tamen ad primum ineptus est, ad secundum applicandus est, ut in eo fulgeat Dei iusiiiia, in quo misericordia locum non invenit.»

Честь. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 2 «Quibusnam prae caeteris grati esse debeamus», sect. 7 «Praeceptoribus»: «Praeceptoribus discipuli: quoniam ab illis homines primum fiunt cum bonis literis et moribus ab iisdem efformantur, parentes dant esse liberis, magistri dant bene esse.»

Честь 4. Taken from Faber, In Festo S. Thomae Apostoli, No. 4 «Motiva Contritionis, desumpta ex gravitate peccati, quatenus est contemptus Dei», sect. 2 «Quia contemnit ut finem ultimum»: «Quid agit itaque peccator? solus ille titulum hunc [i.e. «alpha et omega"] et ius ad istam gloriam Deo surripit et vilissimae creaturae tribuit.»

Честь 5. Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 1 «Timor Domini quam merito in nobis esse debeat», sect. 3 «Quia retro nos peccata nostra praeterita»: «Qui magnum creditorem habet quem vix solvere potest timet illi obviare, eum alloqui: Deum ergo non timebimus, cui tanta debemus?»

Честь 6–7. Published in Eremin and PLDR; 6–8 Published in Berkov.

Честь 11. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 1 «Omnia in mundo modica, etiam quae videntur magna», sect. 2 «Modicum est nobilitas, honor, dignitas»: «Clamat mundus magnum bonum esse, generis nobilitatem, honorem et dignitatem. Hanc admirabantur quasi divinum aliquid in Herode Agrippa Rege Tyrii et Sidonii, Act. 12.[21]. Cum enim ille statute die, vestibus regio cultu (videlicet purpura, corona aurea, sceptro, et ut scribit Iosephus 1. 19. antiq. c. 8 veste ex argente, mirabili arte contexta, quae radiis solis percussa mirandum emittebat splendorem) sederet pro tribunali et concionaretur ad illos, acclamabant: Dei voces et non hominis [v. 22]. Sed quam modicus fuerit hiс honor, ibidem mox ostensum est confestim enim percussit herodem angelus domini, eo quod non dedisset honorem Deo (quod scilicet divinos honores sibi tribui passus esset) et consumptus a vermibus expiravit [v. 23]."

Честь епископом должна. Taken from Voragine, cap. 161 «De sancto Martino episcopo»: «Martinus quodam tempore Valentinianum imperatorem pro quadam necessitate adiit, sed ille sciens eum velle petere quod ipse nolebat dare fores palacii sibi claudi fecit... Quem cum venientem videret iratus quia fuisset admissus ei assurgere noluit, donee sellam regiam ignis operiret et ipsum imperatorem a parte posteriori ignis succenderet. Tunc sancto Martino iratus assurgens virtutem diuinam se sensisse confessus est, multumque ipsum complectens sibi omnia antequam rogaret concessit, multaque munera obtulit» (fol. 319).

Честь родителей. Taken from Faber, Dominica 14 Post Pentecosten, No. 4 «Volatilia quid nos doceant», sect. 2 «Subditi»: «Quid discunt subditi? honorem et amorem erga Principes suos. Docent hoc caeterae apes, quae in conspectu sui régis aculeos subm ittunt, quasi fasces (prisco Rom. more) veluti ilium honorantes agnoscentesque se ei cedere digniorem locum.»

Честная. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 6 «Quomodo per gratiam Mediatoris sanentur vulnera peccati originalis», sect. 2 «Remedium voluntatis»: «Sapienter enim Plato dixit: Sapientes primo loco collocant animum, secundo corpus, tertio pecuniam: ita in rep. primus locus detur virtuti, secundus viribus corporis, tertius pecuniae.«Published in Pančenko and PLD R.

Четыридесятница. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 4 «Iugum Quadragesimae acceptandum», sect. 4 «Maius Studium audiendi verbum Dei»: «Audiamus A ugustinum in capite ieiunii quadrag. sic concionantem sem i. 57. de tempore: ’Sicut tempore messium vel vindemiarum: unde caro nostra possit sustentari, colligitur, ita in diebus quadragesimae, quasi in spiritali [sic] vindemiarum vel messium tempore, unde anima nostra in aeternum possit vivere, congregetur. Quia sicut negligens quisque si opportuno tempore nihil collegerit, per totum anni spatium fame torquebitur: ita qui hoc tempore. Spirituale triticum et caeleste mustum, ieiunando, legendo, orando in horreis animae suae providere et congregare neglexerit, in aeternum durissimam sitim et crudelem inopiam sustinebit.' Haec August.»

Четыридесятница 2. Taken from Faber, ibid., sect. 5 «Fuga peccatorum maior». 11. 1–16 cf Faber: '"Quid enim prodest, ait S. Aug. ser. 1. D om . 1. Quadrag. vacuare corpus ab escis, et animam replere peccatis? Quid enim prodest, pallidum esse ieiuniis, si odio et invidia livescas? Quid enim prodest abstinere a carnibus ad edendum creatis, et m alignis obtrectationibus fratrum membra lacerare? Quid prodest, si abstineamus ab his, quae aliquando licent et faciamus ilia, quae nunquam licent?' Sic A ugust.»

Чистота 2. Taken from Meffreth, Dominica 15 Post Trinitatis, No. 3. 11. 1–12 cf Meffreth: «Moraliter autem secundum Nicolaum de Lyra, per lilia vere castos intellige... Haec lilia spiritualia vestit Deus folijs sex candidis. Primum est sobrietas, sed hoc folium laceratur a quibusdam excessu ciborum & potuum. Quia & Loth inebriatus, incestum cum filiabus perpetrauit. Gen. 19.[35–6].n 11. 13–22 cf Meffreth: «Secundum folium est laboriositas, quia decet castos homines, vt sint in labore licito. Iuxta illud Hieronymi ad Rusticum monachum, de consecrat. distinct. 5. Facito aliquid operis, vt semper diabolus inueniat te occupatum. Sed hoc folium lacérant ociosi, quia haec fuit iniquitas Sodomae, saturitas partis & otium . Ezech. 16.[49].» 11. 23–8 cf Meffreth: «Tertium folium est vestis asperitas, quae ornat castitatem, quam econtra lacerat vestis pulchra atque mollis... Quod patet Numeri 25.[1] de filijs Israel qui fornicati sunt cum mulieribus Moabitarum bene vestitis.» 11. 29–34 cf Meffreth: «Quartum folium est custodia sensuum praecipue illorum qui nobis remote ostendunt, vt visus vel auditus. Quia curiositas videndi, lacerat castitatem, vt patet in Dyna filia Iacob quae egressa vt videret mulieres illius regionis, corrupta est a Sichen filio Emor Genes. 3 4 .[l–2]. Similiter Dauid per centum passus videns Bethsabee, adulterium commisit cumea. 2. Regum 11.[2Sam. 11.2–4].» 11. 35–40 cf Meffreth: «Quintum est modestia sermonis quae multum ornat hominem castum. Sed turpitudo sermonis & garrulitas lacérant, scilicet castitatem ... Et В. Hieronymus sic inquit. Sermo virginis sit prudens, modestus, rarus, nec tam eloquentia preciosus, quam pudore.» 11. 41–6 cf Meffreth: «Sextum est fuga occasionum peccandi. Nam nimia domesticitas lacerat castitatem, & opportunitas peccandi est via ad luxuriant, vt patet in Thamar corrupta ab Amon fratre suo [2Sam. 13.14]» (Pars aestiv., p. 400).

Чистота 5. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Oculi: «Puritas decet [sacerdotes] quinque de causis... Quarto, quia habent purgare alios, ideo oportet eos esse mundos, iuxta illud Gregorij in Registro. & ponitur 1. q. 1. Necesse est, vt munda sit manus, quae diluere sordes curat, ne tacta quaeque deterius inquinet, si sordida sequens lutum tenet» (Pars hyem ., p. 267).

Чищение сердца. Based on Meffreth, Feria 4 Post Laetare. 11. 1–8 the image of the field appears to be Simeon's. 11. 9–12 cf Meffreth: «Sunt autem multa quae valent ad munditiam efficiendam. Primum. Aqua sapientiae salutaris. multum valeat ad munditiam: videlicet quod homo libenter audiat verbum Dei, vel quod libenter studiat in Scriptura sacra.» 11. 13–14 cf Meffreth: «Secundo, scilicet sapientiae studio, quae etiam valet ad mundiciam, patet quia tollit otium, quod est occasio immundiciae.» 11. 15–16 cf Meffreth: «Secundum, quod efficit mundiciam, est contritio.» 11. 17–18 cf Meffreth: «Tertium est confessio.» 11. 19–20 cf Meffreth: «Quartum quod efficit mundiciam est vitae austeritas.» 11. 21–2 cf Meffreth: «Sextum est oratio.» 11. 23–4 cf Meffreth: «Septimum est correctio.» 11. 25–6 cf Meffreth: «Quintum est eleemosynarium largitio.» 11. 27–8 cf Meffreth: «Octavum est tribulatioю.» (Pars hyem., pp. 297–9).

Чтение. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 6 «Media ac modi quibus Deus vocat», sect. 1 «Vocat per Scripturas SS. et libros pios». The poem distills the following passage: «’Sane uti in paradiso, inter vernantes arborum florumque surculos, aut rutilantes malorum facies, necesse est praetereuntem, vel odore saltern et colore refici, utque qui in sole, licet animi causa, deambulat, calescere tamen, et rubedine imbui videmus; ita divinas literas religiose assidueque legentium, audientium, discentium mentes, sensus, consilia, vota, moresque veluti quodam divinitatis colore tingi, sanctisque affectibus accendi necesse est,' inquit Corn, a Lap. in Prooem. in Pent.» Published in Berkov, Pančenko and PLDR.

Чудо. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 2 «Tituli Salvatoris nati», sect. 1 «Admirabilis»: «Quae maiora miracula vidit unquam orbis? Vidit olim solem stare tempore Iosue, retrogredi tempore Ezechiae: nunc videt Deum seipsum exinanientem et ad terram retroeuntem.»

Чювство. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 7 «Cur tarn humilia symbola, Infantiam, pannos, praesepe elegerit sibi Christus», sect. 3 «Ob docendum mundum»: «Infirmus qui gustum habet corruptum et infectum malis humoribus, non recte iudicat de saporibus; ita ut non raro dulce iudicet amarum et amarum dulce: ita is qui gustum animae suae malis peccatorum et affectuum sensualium humoribus (honorum, opum, voluptatum) habet corruptum, rerum spiriiualium saporem degustare nequit.»

Чювства 5. Вошло в «Вертоград» из ранее написанного; писцовый список стихотворения с заглавием «Чювстсва», написанным рукой Симеона, имеется в рукописи, содержащей сочинения Симеона Полоцкого: РГАДА. ф. 381, № 389. Л. 128; буква п на боковом поле означает, что стихотворение переписано отсюда в другую рукопись.

Щадение. Taken from Faber, In Festo S. Nicolai, No. 1 «Quinque talenta ad meritum exercenda et in Ecclesia dispensanda, dispensata a S. Nicolao, quinam defodiant», sect. 3 «Potestas lurisdictionis»: «Nocet enim bonis, qui pareil malis.»

Щастие. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 4 «Quatuor deplorandi Christi discessus», sect. 3 «Cum hominem incorrigibilem deserit, ad modum recedentis solis»: «Sicut enim recessit [Deus] a Samsone, auferendo ei vires ipsi non débitas, et permittendo eum manibus Philistaeorum, quia nimirum saepius passus est sibi imponi a Dalila: ita iuste deserit hominem, qui amori mundi nimium adhaerens, saepius deceptus et ad lapsum pertractus, non resipiscit nec sibi cavet.»

Щастию не верити. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 4 «Quam modicum sit gaudium malorum in saeculo», Thema. 11. 1–8 cf Faber: «Scribit Herodotus, Solonem unum ex septem Graecorum sapientibus aliquando habito cum Croeso Lydiae rege colloquio, eum sedulo admonuisse fugacitatis et inconstantiae, quae est in bonis temporalibus, et statu prosperitatis: uti proinde non nimium confideret in opibus ac potentia sua.» 11. 13–24 cf Faber: «Hoc tamen documentum cum surda aure bibisset Croesus, tandem bello victus et captus a Cyro Persarum rege rogo est im positus, igne absumendus.» 11. 25–34 cf Faber: «Ibi turn Croesus Solonis sui meminisse et exclamare: О Solon, Solon. Quam vocem cum audisset Cyrus, causam sciscitatus est.» 11. 35–40 cf Faber: «Retulit ergo Croesus, quae sibi aliquando documenta dedisset Solon, quae quidem tunc contem psisset, nunc vero nimium vera et fid elia fuisse agnoscere, de inconstantia v id elicet et celeri fuga humanae prosperitatis, potentiae et opum.» 11. 41–4 cf Faber: «Quo audito permotus etiam ipse Cyrus, considerans quod et ipsum hic sermo tangeret, Croesum liberavit.» Published in Eremin and PLDR.

Юноша 1–4. Published in Pančenko and PLDR .

Юноша 2. Published in Berkov.

Облешися. Taken from Faber, Dominica 19 Post Pentecosten, No. 5 «Excusationes peccatorum variae retunduntur», sect. 5 «[Alii reiiciunt culpam] in m alam consuetudinem »: «Nisi exuas veterem hominem , Christum induere non potes.»

Обличение. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 3 «Delinquentes corrigendi», sect. 1 «Iubet lex charitatis: 1. Naturali ex praecepto»: «Orentus Abbas montis Sina, cum aliquando inverso sago, ita ut de foris totus villosus appareret, Ecclesiam intrasset, et ob id a fratribus rideretur, ait: Vos evertistis Sina, et nemo quidquam vobis dicit. At ego, quod sagum in verterim, dicitis. Quare convertis sagum tuum? Ite, corrigite, quod evertistis, et ego corrigam, quod everti. Prat. spir. c. 126.»

Обличение 2. Taken from Faber, ibid.. No. 4 «Correctionem aequo animo accepta[nda]m esse», sect. 3 «Quia gloriam potius quam ignom iniam nobis parit»: «Breviter ac sapienter D. Anselmus dicere solebat: Ubi non est correptio, ibi est corruptio."

Обличение 3. Based on Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 3 «Defectus orationis Pharisaei», sect. 3 «Comparando se publicano» (cf Luke 18.11), but without quoting the passage. Line 3 cf Luke 4.23.

Обличение 4. Taken from Faber, ibid., No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 5 «Extra, in conversatione prae te fer modestiam ... 3 Titulos tibi indebitos ne admittas». 11. 1–10 cf Faber: «Canutus Anglorum Rex adulatoribus suis dicentibus, quod omnia eius imperio ad nutum parèrent, sedem suam ad littus maris posuit, ibique mari praecepit, ne contra se excurreret, et regiam vestem contaminaret.» 11. 11–20 cf Faber: «Sed mari iussa spernente: En, inquit, quam ego omnibus imperio? Quin sciant omnes, qui terram incolunt, vanam et falsam esse Regum potentiam; atque unum eo nomine dignum, qui vere imperium inhibet caelo, terrae, mari, apud Tymp. in spec. Magistr. fig. 78.»

Обличение 5. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pentecosten, No. 3 «Murmurationes dissuadentur», sect. 1 «Murmur contra proximos: 1. Ex Philautia»: «Inprimis murmuratores isti, fatuos se ostendunt et virtutibus vacuos. Fatuos quidem, quia si quis in eorum veste ostenderet eis sordes aut maculam: haud dubie non murmurarent, nec vicissim quaererent in eius veste maculam, sed mox eluerent propriam; vitium vero sibi obiectum adeoque eiiam ostensum esse aegre ferunt, nec eluere curant, sed simili aspergunt arguentem.» This passage immeditaely precedes and governs the grammar of the passage which is the source of Роптание 3.

Обличение 6. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 7 «De multiplici amicitia falsa», sect. 1 «Amici falsi sunt qui omnia approbant»: «David correctorem suum Nathan in magno semper honore habuit et coluit. Theodosius Imp. Ambrosium, a quo saepius etiam publice corrigebatur, prae omnibus coluit, et quasi unicum Episcopum suum agnovit.»

Обличение гордости. Taken from Faber, Dominica 3 Post Pascha, No. 4 «Quam modicum sit gaudium malorum in saeculo», sect. 1 «Modicum est in seipso spectatum»: «Philippus Rex Menecraten medicum arrogantissimum, qui Iovis sibi cognomen usurpabat, ad coenam vocatum et medio in trichnio, editiore loco posuit, et ante eum, dum caeteris convivis fercula varia apponerentur, thura solum et libamina, qualia in sacris soient, adoleri praecepit. Videns igitur medicus se rideri, dum nihil inferretur, quod esuriem placaret, e convivio cum suis se proripuit indignabundus. Aelian. 1. 12. c. 51.» Published in Bylinin.

Обличитель. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 3 «Delinquentes corrigendi», sect. 3 «Suadet ingens fructus: 1. Lucraris fratrem tuum»: «Prov. 28.[23] Qui corripit hominem, gratiam postea inveniet apud eum magis quam ille, qui per linguae blandimenta decipit.»

Обличители любити. Taken from Faber, ibid., No. 4 «Correctionem aequo animo accepta[nda]m esse», sect. 2 «Quia salutaris»: «Cum enim quidam ab amico reprehensore sese abalienasset, Cato ei dixit. 'Noli indignari amico: apem enim propter aculeum non odisti, sed foves et tueris propter fructum. Cur igitur amici obiurgationem fers adeo inique, quam propter benevolentiam plurimam amare debes?' Maximus serm. 6.»

Обращение. Taken from Faber, ibid.. No. 6 «Quomodo per gratiam Mediatoris sanentur vulnera peccati originalis», sect. 2 «Remedium voluntatis»: «[On the conversion of Moses] Aethiops mutavit pellem, pardus maculosos colores suos [cf Jer. 13.23].» Published in Anthony Hippisley, The Poetic Style of Simeon Polotsky , Birmingham, 1985, pp. 44.

Обновление. Published in L.I. Sazonova, «Ot basni barokko к basne klassicizma,» in Razvitie barokko i zaroždenie klassicizma v Rossii XVII–načala XVIII v., ed. A.N. Robinson, Moscow, 1989, p. 140–1.

Обрезание духовное. Taken from Faber, In Festo Circum cisionis, No. 4 «De spirituali totius hominis circumcisione». The poem summarises the whole sermon, as follows: 11. 1–12 cf Thema: «Causa inter alias una erat, cur instituta a Deo circum cisio fuerit, ut videlicet intelligeremus hominibus adeo depravatis necessarian) esse circum cisionem spiritualem... Id enim praecepit Apostolus ad Col. 3.[5] dicens: Mortificate membra vestra, quaesunt super terram.» 11. 19–34 cf sect. 2 «Oculi». All the exmaples in this part of the poem are Simeon's own, except the reference to Job (11. 31–2): «Proinde lob sciens oculorum vagorum pericula, eos circum cidit, cum ait: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine [Job 31.1].» 11. 35–44 cf sect. 3 «Nares»: «Nares oblongiores sunt suspiciones et iudicia temeraria, quae omnia subodorantur, rimaniur et diiudicare non verentur etiam longe dissita et occulta.» 11. 45–50 cf sect. 4 «Os»: «Os oblongius habent adinstar equorum et boum, qui nulla temperantiae lege utuntur, nec certis et usitatis diei horis prandent et coenant.» 11. 51–6 cf sect. 5 «Lingua seu loquacitas»: «Labia et linguam incircum cisam habent. Loquarculi, qui earn non custodiunt, sed undique liberam dimittunt ad suam et aliorum perniciem, instar mordacis alicuius canis, qui catena non alligatur sed vagari sinitur.» 11. 57–62 cf sect. 6 «Aures seu curiositas»: «Aures incircumcisas habent et longas nimis curiosuli illi, qui inutilia, noxia et nova semper, et aliorum gesta satagunt audire.» 11. 63–70 cf sect. 7 «Collum seu bibacitas»: «Collum nimis longum aut crassum quinam alii habent nisi peccatores, qui magnis delectantur haustibus?» 11. 71–4 cf sect. 8 «Digiti seu rapacitas»: «Digitos longiores, et incircum cisos habent non fures tantum, ut dicere solemus, sed etiam, qui festinant ditari.» 11. 75–80 cf sect. 10 «Cor seu cogitationes malae»: «Corde incircum ciso sunt, qui malas cogitationes ab eo non extirpant.» 11. 81–6 cf sect. 11 «Venter seu gula»: «Ventrem incircum cisum an non illi habent, qui nihil illi detrahere volunt quantumvis angusto tempore, et rerum penuria instante?» 11. 87–92: this section has no equivalent in Faber. 11. 93–100 cf sect. 12 «Pedes seu superbia»: «Pedes incircum cisos habent superbi, qui pedibus suis composite gradu ambulant, ut dicitur Isai. 3.[16].» 11. 107–16 cf sect. 1 «Circumcidendi capilli, hoc est, opes»: «Capilli incircum cisi et longiores sunt opes et divitiae superfluae, cum tenacius retinentur et amaniur... Quemadmodum Ioseph non prius adductus est in conspectum regis Pharaonis, quant longi et horridi eius capilli detonsi essent, Genes. 41.[I4]... Quemadmodum capillis Absalon, quia eos longiores aluit, ad extremum in quercu illaqueatus est et suspensus, 2 Reg. 22.[2Sam. 18.9].» 11. 117–22 cf sect. 9 «Ungues seu iracundia»: «Ungues longiores, et incircum cisos, habent passionati et iracundi, qui levi verbo irritantur et ungues exserunt in proximos suos.»

Обретенное отдаяти. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Invocavit, No. 1: «Septimi [qui faciunt contra praeceptum Non furtum facies] sunt, qui res inueniunt aliénas, & non restituunt, de quibus dicit Hieronymus 14. q. 5. c. Multi sine peccato putant esse, si alienum quid inuenerint & tenent, & dicunt; Deus mihi dedit cui habeo reddere: discant ergo, hoc peccatum simile esse rapinae, si quis inuenta non reddit... Si vero eum [qui amiserit] non inuenit, cum consilio & auctoritate sui confessoris retineat si pauper est, & oret pro illo cuius fuit. Si autem non est pauper, turn eroget pauperibus» (Pars hyem ., p. 221).

Обстояние града. Taken from Meffreth, Dominica 20 Post Trinitatis, No. 2. 11. 1–8 cf Meffreth: «Fertur de quadam ciuitate, quae bellis plurimis lacessita, misit ad quendam principem pro succursu habendo, vt animus eius citius inclinaretur, exponunt sibi fortitudinem ciuitatis in turribus fossatis.» 11. 9–16 cf Meffreth: «Quibus ille remisit. Estne, inquit, ciuitas vestra superius cooperta, ita quod ira Dei super illam descendere nesciat? Quod si ita est, libenter veniam ad vos, & defendant. Sin autem propter peccata vestra, indignationem diuinam incurristis; contra viam Dei, pugnare non audeo» (Pars aestiv., p. 460).

Объятие. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 5 «Quomodo perfectiones divinae in Christi Incam atione elucescant», sect. 2 «Charitas»: «Cum enim hominis corpusculum, quando anima ei infunditur, secundum Macrobium, non sit maius, quam apis: secundum Aristotelem , lib. 7. histor. animal, quam formicae: nec sit dubium, Christum similem habuisse cum caeteris hominibus nascendi conditionem; certum nunc est, Deum minim o corpusculo claudi non tantum potuisse, sed revera clausum fuisse.»

Обет. Taken from Faber. Dominica 8 Post Pentecosten, No. 3 «Bona Dei quinam dissipent», sect. 3 «Bona fortunae: 3. divitiae»: «Recte enim dixit Agesilaus: si iustum est, quod petis, promisi, sin minus non promisi."

Окуп. Taken from Faber, In Festo Nativitatis Christi, No. 4 «Praecipui fines, ob quos Verbum саго factum», sect. 1 «Redemptio». 11. 3–8 cf Faber: «Sciendum enim , hominem per se quidem cadere posse, non autem per se resurgere: turn quia homo in peccato constitutus, quicquid agat, Deo gratum, et pro peccato eius satisfactorium esse non potest, quia ab inim ico Dei proficiscitur, turn quia peccati malitia infinita est (offendit enim infinitum et sum mum bonum) quicquid enim boni operatur homo, finitum est.» The rest of the poem summarises this section of the sermon.

Омовение. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pascha, No. 3 «Itinera aliquot bene praecogitanda», sect. 1 «Iter ad templum vel Sacramenti susceptionem»: «Deinde ob reverantiam Sacramenti, si enim illotis manibus non facile mensae assidemus, ut cibum naturae debitum sumamus, quanto magis cum ad mensam Dei assidemus, et cibum divinum ас caelestem, vel aliud Sacramentum percipimus?»

Опасение. Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 4 «Conectionem aequo animo accepta[nda]m esse», sect. 2 «Quia salutaris», the passage immediately preceding the source of Врачь: «S. Chrysostomus cum ab amicis quibusdam monitus esset de prolixitate concionum, in hom, de ferend, reprehens, tom. 2, respondit se valde illis obstrictum esse ob earn admonitionem. 'Nam si inquit, vestem habeas dissutam aut sordidam et faciem maculatam, magnum tibi praestat beneficium qui, eius rei monet, gratiasque propterea illi agis. Quanto igitur magis rationi erit consentaneum gratias ei agere, qui de animae maculis monet, ut eas abstergas."'

Оплазивость. Taken from Faber, Dominica 10 Post Pentecosten, No. 7 «Quae sint partes viri humilis», sect. 1 «Subiice te Deo. 1. Fidem adhibe»: «[Dei] arcana ne rimeris, aut curiose disquiras, sed sufficiat tibi a longe ea aspicere, et nosse quod revelata sint: ut articuli fîdei, et quod Deo omnia sint possibilia. Cur enim tot millia Bethsamitarum punita sunt a Deo morte subita, nisi quia ne prope et curiose inspexerunt arcam Dei? 1. Reg. 6.[1Sam. 6.19].»

Оплазивость 2. Taken from Faber, In Festo S. Ioannis Evangelistae, No. 4 «De quintuplici genere curiosorum», sect. 1 «Quidam ea, quae supra se contemplantur»: «Merito illusit ancilia quaedam Thaleti sydera contemplanti, et interim in foveam cadenti, dicens, merito id illi accidisse, qui cum quae ante pedes essent ignoraret, caelum contemplaretur ut cognosceret, Antonius in Melissa p. 2. ser. 77.» Published in Berkov and L .l. Sazonova, «Ot basni barokko k basne klassicizma,» in Razvitie barokko i zaroždenie klassicizma v Rossii XVII–načala XVIII v., ed. A. N. Robinson, Moscow, 1989. p. 133.

Оплазивость 3. Taken from Faber, ibid.: «Simile est, quod S. A ug. 1. 21. confess, cap. 12. de quodam recenset, qui interrogatus, quid Deus fecerit antequam caelum faceret et terram: Alta, aiebat, scrutantibus gehennas parabat."

Оплазивость 4. Taken from Faber, ibid.: «Hinc cum Bethsamitae vidèrent arcam ad se venientem, curiosius nimirum introspicientes, percussi sunt a Domino ad Septuaginta vires et quinquaginta millia plebis, 1. Reg. 6.[1Sam. 6.19].»

Оплазивость 6. Taken from Meffreth, Feria 4 Post Invocavit, No. 2: «Anselmus lib. 4. cap. 2. [dicit]: Culex qui lucipetens est, lumen candelae libenter videt, sed dum in lumen nimis irruit, seipsam comburit; Similiter, qui diligunt lumen diuinae & humanae scientiae; interdum nimis curiose vel praesumptuose perscrutando ipsum quasi in lumen impingunt, in alicuius erroris ignem incidendo seipsos occidunt» (Pars hyem., p. 223). Published in I.P. Eremin, «Poètičeskij stil Simeona Polockogo,» TODRL, VI (1948), p. 131.

Освящение. Taken from Meffreth, Sabbato Quatuor Temporum: «Apostolus in praesenti Epistola [viz. 1 Thess. 4.3] hortatur nos ad sanctificationem, quae proprie consistit in oratione, in ieiunio, & in abstinentia: vt per orationem Deum mitigemus, per ieiunium Dem despectum nobis reconciliemus, & per abstinentiam corpus pollutum a fornicatione cohibeamus» (Pars hyem ., p. 232).

Осуждение. Taken from Faber, Dominica 18 Post Pentecosten, No. 4 «Cur fugiendum sit temerarium iudicium », sect. 2 «Quia non sumus aliorum iudices»: «Dum ergo tu iudicas, Christo sceptrum eripis.»

Осуждение 2. Taken from Faber, ibid., sect. 6 «Quia gravis iudicantium poena»: «Unde ad Rom. 2.[1] ait Paulus: Inexcusabilises, о homoomnis qui iudicas. In quo enim iudicio iudicas alterum, teipsum condemnas, eadem enim agis quae iudicas.»

Осязание. Published in Bylinin.

Язвы Христовы 2. Taken from Faber, Dominica 1 Post Pascha, No. 3 «Cur retinuerit Christus guinque vulnerum cicatrices». The poem summarises the whole sermon. 11. 1–14 cf Thema: «Ex hodierno Evangelio [viz. John 20.19–31] manifestum est Christum retinuisse vestigia quinque vulnerum, quandoquidem in ea iussit Thomam mittere manum... Aliae igitur causae sunt, cur Christus voluerit resurgere, retentis vulnerum cicatricibus. Quinque illae afferuntur a D. Thoma 3. p. q. 54. art. 4. quas his excutiemus.» 11. 15–20 cf sect. 1 «Ad sui corporis gloriam»: «Retinuit eas tanquam victoriae trophaea ad sui corporis gloriam promeritam.» 11. 21–6 cf sect. 2 «Ad confirm andam fidem nostram»: «Primo ut agnoscatur in Christo proprietas divinae, humanaeque naturae individua permanere. Ut ait S. Leo ser. 1. de Resurr... Secundo, ut essent argumentum Dominicae resurrectionis, quo nimirum ilium ipsum, et non alium resurrexisse intelligeremus.» 11. 27–30 cf sect. 3 «Ut haberet nostri memoriale»: «Primo ut meminisset, ea caelesti Patri commonstrare, iramque eius in nos, iustissimam licet, exarmare, iuxta id 1. loan. 2.[1] Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, lesum Christum iustum. Quod facit repraesentando Patri naturam humanam cicatricibus signatam.» 11. 31–4 cf sect. 4 «Ut adm oneret nos am oris sui»: «Ut commonefaceret nos amoris nobis exhibiti, et vicissim debiti nostri.» 11. 35–8 cf sect. 5 «Ut ea in diem iudicii servaret»: «Ut ea in diem iudicii conspicienda servaret, iustis ad solatium, malis ad terrorem.» 11. 39–44 cf sect. 6 «Ad beatorum gaudium»: «Ad extremum, servata, ait Hugo Card, in Ioannem, ut beati ea videntes, indesinenter ei gratias agant.»

Яма. Published in Berkov and Bylinin.

Яма 2. Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 3 «Quam frustra laborent sectatores mundi», sect. 6 «Favorum sectatores»: «Deinde favor iste saepe ducit hominem in praecipitium, ut eum graviore casu deiiciat, uti expertus fuit Aman qui in malum suum exaltatus fuit ab Assuero; unde quidem is primo mire gratulabatur et applaudebat. Verum brevi se delusum vidit, nec ad tantum honorum culmen fuit exaltatus, quin postea ad altius patibulum fuerit suspensus; Esth. 3.[7.10].»

Язык. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 1 «Gratidudinis et ingratitudinis varii gradus», sect.l «Agnoscendum beneficium ... 2. qui alteri non auctori adscribunt»: «Qua re quam offendatur Deus, ex eo liquet, quod eiusm odi dona in poenam saepe revocet, uti factum illi Episcopo, qui ampuiaia ab haereticis lingua recte loquebatur, sed cum inde superbiret, eo dono est privatus: apud Sigebertum ad annum 530.» Published in Anthony Hippisley, The Poetic Style of Simeon Polotsky, Birmingham, 1985, p. 74.

Язык 2. Taken from Faber, Dominica 11 Post Pentecosten, No. 2 «Linguae froenandae media», Thema and section headings. 11. 1–4 cf Thema: «Testatur S. Iacobus cap. 3.[7–8] epistolae suae, cum ait: Omnis natura bestiarum et volucrum et serpentum et caeterorum domantur et domita sunt a natura humana, linguam autem nullus hominum domare potest. 11. 5–6 cf sects. 1 «Déclina turbam» and 2 «Praecogita quid loqui velis». 11. 7–10 cf sect. 4 «Pete hanc gratiam a Deo, et cogita Deum ubique praesentem». 11. 11–12 cf sect. 5 «Cogita perniciem linguae». 11. 13–14 cf sect. 6 «Propone firmiter custodire linguam».

Язык 4. Taken from Faber, In Festo Annuntiationis B.V., No. 7 «Propugnacula pudicitiae extructa a Maria Virgine», sect. 3 «Taciturnitas»: «S. Ambros, [lib. 2. in Lucam] recte comparât hominem loquacem speculo, quia ut speculum omnes faciei defectus inspicienti repraesentat: ita et lingua loquax cordis sui prava desideria, et animi levitatem prodit.»

Язык 5. Taken from Meffreth, Dominica in Palmis, No. 3: «[Virgo loquax] similis est equo sine fraeno, qui impingit vbi non vult Dominus eius, vt interdum Dominus cadat. Ita talis non gubernans linguam suam, quantum ad rationem, quae est quasi Dominus, ad ruinam tendit» (Pars hyem ., p. 345). Published in Berkov.

Язык 8. Published in Berkov, Eremin and PLDR.

Язык 10. Вошло в «Вертоград'' из ранее написанного; текст в автографе, написанный латиницей, имеется в рукописи, содержащей сочинения Симеона Полоцкого: РГАДА, ф. 381, № 1800. Л. 113; буква п на боковом поле означает, что стихотворение переписано отсюда в другую рукопись.

Языци огненнии. Taken from Faber, Feria 2 Pentecostes, No. 2 «Cur in linguis igneis apparuerit Spiritus Sanctus», sect. 2 «Ad indicandam mundi renovationem per linguas Apostolorum faciendam»: «Ad significandum, quod Apostoli per linguas novas mundum essent incensuri igne dilectionis Dei, et purgaturi a vitiorum et errorum tenebris ac spurcitiis.»

Языци огненнии 2. Taken from Faber, ibid., sect, 4 «Ad designandum Apostolos Praedicatores»: «S. Greg. hom. 30. super Evang. ait: 'In linguis igneis apparuit Spiritus, quia omnes quos repleverit, ardentes pariter et loquentes facit. Linguas igneas Doctores habent; quia dum Deum amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nam et otiosus est serm o doctoris, si praebere non valet incendium amoris."'

Языци огненнии 3. Taken from Faber, ibid., sect, 5 «Ut linguam hominum reformaret». 11. 1–8 cf Faber: «Videtur Spiritus Sanctus in linguis igneis idcirco etiam demitti in terrain voluisse, ut quoniam ipse venit, quo recreator et reformator esset mundi... linguam imprimis hominum reformaret, et quidem ob très potissimum rationes, quas posuit S. Iacobus in sua Canonica c. 3... Secundo, quia lingua ignis est. universitas in iquitatis. Lingua constituitur in membris nostris, quae maculat totum corpus, et inflammat rotam nativitatis nostrae inflammata a gehenna [James 3.6]»... 11. 9–12 cf Faber: «Quod si haec [i.e. fire from heaven] non movent homines, terreat saltern lingua ilia ignea Epulonis in inferno. 'Quid enim est, quod innuitur, (inquit D. Greg. hom. 40. in Evang.) quia in torm entis positus est Dives, linguam suam refrigerari postulet?"'

Язычливый. Taken from Faber, In Festo Matthiae Apostoli, No. 3 «Invitatoria ad iugum Diaboli trahendum dissuadentur», sect. 4 «Invitât per invidos»: «Eccles. 19.[Ecclesiasticus. 19.12] dicitur de invido: Sagitta infixa faemori carnis, sic verbum in ore stulti. Talis enim sagitta ostendit canem esse saucium, et continuum ei dolorem affert: sic verbum detractorium, ostendit detractorem ipsummet esse peccatorem, et affligit eum donee evom at quod de aliis male audivit.»

Трон истинный. Стихотворная композиция из 12 подписей на тему о справедливом и праведном судии, вошло в «Вертоград» из ранее написанного. В писцовых списках читается в рукописях, содержащих сочинения Симеона Полоцкого: ГИМ. Син 731. Л. 9–12 об.; Син 877. Л. 55 об.–58 об.; РГАДА, ф. 381, № 389. Л. 124–124 об. (нумерация начинается с цифры 2). В рукописи Син 877 первая из подписей помещена в рукописях «Вертограда» В и С как заключительная.

Фома. Based on Faber, In Festo S. Thomae Apostoli, No. 2 «Qui et quando potissim um profitenda», Thema: «Qualis enim petra, quam durum saxum fuit Thomas, cum adhuc in incredulitate persistens dixit: Nisi videro in manibus eius fixuram clavorum, et mittam digitum meum in locum clavorum, et mittam manum meam in latus eius, non credam?» Faber then writes that Thomas' confession is like honey and oil flowing from a stone.

Фома 2. Taken from Faber, ibid., No. 7 «Documenta [on the Gospel for the day, viz. John 20.19–31]», sect. 3 «Cedere sensu et voluntate nostra:... 2. De nullo desperare»: «Ecce enim Thomam caute duriorem, tactu vulnerum suorum adeo emollivit Dominus, ut nivis instar ad solis radios colliquescentis, cesserit et Christo se tradiderit. Nimirum vulnus lateris Christi foramen illius petrae est, per quod... nunc Thomas vidit et agnovit Christum Deum ; Caminus ardens, A poc. l.[R ev . 1.15] in quo Thomas quasi ustulatus exclam avit: Dominus meus, et Deus meus [John 20.28]. Quisquis ergo induratus est et vitiis assuetus, saltern in hunc caminum mittat manum suam; videat et tangat, quid pro ispius salute Christus passus sit.»

Глас Божий страх. Taken from Meffreth, Dominica 8 Post Trinitatis, No. 2: «Basilius dicit super illud Psalm. 28. Vox Domini intercidentis flammam ignis. Quod virtute diuina separabitur claritas ignis, ab eius virtute adustiua, ita quod claritas ignis cedet in gaudium sanctorum, & vstiuum ignis tormentum damnatorum: ergo ibi nullum erit» (Pars aestiv.. p. 318).

Молния. Taken from Faber, Dominica 13 Post Pentecosten, No. 4 «Lepra peccati quant polluât Universum», sect. 5 «Polluit genus humanum»: «Ut enim fulmen in gladium incidens, vagina illaesa gladium in ea conterit: sic peccatum vastat animae bona interna, licet foris omnia sarta tecta videantur.»

Вивлиа. Verse captions to the illustrations in Matthaeus Merian, Historiae sacrae Veteris et Novi Testamenti Bybelsche Figuren. (Amsterdam, n.d.). Published in part in D. Rovinskii, Russkie narodnye kartinki, kn. 3 Pritči i listy duchovnye (StP., 1881), pp. 259–69, and in full in O. A. Belobrova, «Drevnerusskie virši k gravjuram Mattiasa Meriana», TODRL , vol. 44 (1990), pp. 450–79.

О богатом и о Лазаре. Вошло в ''Вертоград» из ранее написанного; список с редакторской правкой Симеона имеется в рукописи, содержащей сочинения Симеона Полоцкого: РГАДА. ф. 381, № 389. Л. 123 об.; буква п на боковом поле означает, что стихотворение переписано отсюда в другую рукопись

Подписания икон. Цикл двустишных подписей к иконам с изображением патронов царской семьи написан до начала работьі над «Вертоградом», однако включен в состав книги на стадии работы над списком В. Предположительно время написания цикла устанавливается по составу подписей к иконам. Он отражает имена всех здравствовавших членов царского дома на период после 19 июня 1669 г., когда умер царевич Симеон (подпись к иконе его патронального святого отсутствует), или же после 17 января 1670 г., когда скончался наследник престола царевич Алексей. Отсутствие отдельной подписи к иконе его небесного патрона не может служить твердым датирующим признаком, поскольку Алексей Человек Божий, подпись к иконе которого в цикле имеется, был общим покровителем и царя, и царевича. Нижняя хронологическая граница написания цикла – 1671 г., когда царь Алексей Михайлович женился на Наталье Кирилловне. Подписи следуют в строгой иерархической последовательности: первая – подпись к иконе Алексея Человека Божия (царь Алексей Михайлович: 1629–1676, царь с 1645; царевич Алексей Алексеевич: 1654–1670). Далее следуют подписи к иконам святых-покровителей царевичей Федора (1661–1682. царь с 1676) и Ивана (1666–1696. царь с 1682), затем трех сестер Алексея Михайловича (по старшинству: Ирина 1627–1679; Анна 1630–1692; Татьяна 1636–1706) и шести его дочерей (также по старшинству: Евдокия 1650–1712; Марфа 1652–1707; Мария 1660–1723; Феодосия 1662–1713). Подпись к иконе святой покровительницы второй жены царя Алексея Михайловича Натальи Кирилловны (1651–1694. с 1671 – царица) занимает последнее место, что свидетельствует о том. что эта подпись была добавлена к уже готовому циклу. Текст его имеется также в более ранней рукописи, где заметно, что последняя подпись «Наталиа» написана другими чернилами, чем остальные (РНБ. F.XVII.83. Л. 323–323 об.). Эти подписи – одна из разновидностей курьезной эпиграммы: имя персонажа складывается из букв, выделенных киноварью и прописным написанием в тексте первой строки каждого двустишия. Опубликовано: Панченко; ПЛДР.

Подписание образа царя Константина. Published in А.I. Beleckij, «Stichotvorenija Simeona Polockogo na temy iz vseobščej istorii» in O. I. Bilec'kyj, Zibrannja prac', I, Kiev, 1965, pp. 376–7.

Подписание колокола. Подпись на колокол церкви Успения Богородицы в Симоновом монастыре в Москве. Евфимий Чудовский, идейный лидер московских грекофилов и оппонент Симеона Полоцкого, переписал этот текст в тетрадь со своими стихами (ГИМ. Син 369. Л. 7). Опубликовано: Л.И. Сазонова. Евфимий Чудовский – новое имя в русской поэзии XVII в. / / ТОДРЛ. Л.. 1990. Т. 44. С. 303. 322.

Предложение Вифлеем вошло в «Вертоград» из ранее написанного; писцовый список имеется в рукописи, содержащей сочинения Симеона Полоцкого: РНБ, OP, F. ХѴП.83–Л. 123–123 об.

Епитафион. «Епитафион» на смерть Симеона Полоцкого (25 августа 1680) написан его учеником и душеприказчиком Сильвестром Медедевым (1641–1691). к которому после кончины учителя перешла и роль придворного поэта. «Епитафион» – его первое известное стихотворение. Царь Федор Алексеевич, воспитанник Симеона Полоцкого, повелел С. Медведеву сочинить эпитафию, достойную личности их общего учителя. Требовательный заказчик отверг 14 представленных С. Медведевым вариантов эпитафий: четыре – по две вирши, четыре – по три вирши, пять – по четыре вирши и один вариант из пяти вирш. Можно предположить, что краткие, риторически обобщенные тексты, мало что сообщающие о Симеоне Полоцком, царю не понравились. Сам С. Медведев воспроизвел строгую резолюцию Федора Алексеевича, который заказал и желательный объем эпитафий: «Сих надгробных надписаний Великий Государь слушав, быть им не указал, а указал написать ему Силвестру ино надгробное 12 статей, в кийждо статье по два верша». Надо полагать, что царь проинструктировал С. Медведева и о том содержании, которое он хотел бы видеть отраженным в эпитафии. Об этом можно судить, сравнив окончательный текст, утвержденный царем, с первоначальными вариантами. Симеон Полоцкий прославляется в «Эпитафионе» как «мудрый муж», полезный «Церкви и царству», как автор многих трудов, среди которых названы его богословские и полемические сочинения, проповеди и книги стихов. Ж езл – «Жезл правления» (М.. 1667). Венец – «Венец веры кафолическия» (1670; ГИМ. Син 285; не изд-). Обед – «Обед душевный» (М., Верхняя тип.. 1681). Вечеря – «Вечеря душевная» (М.. Верхняя тип.. 1683), Псалтирь – «Псалтирь рифмотворная» (М-. Верхняя тип.. 1680). Рифмословие – «Рифмологион» (1680. ГИМ. Син 287; не изд.), Беседословие – сборник антипротестантских бесед и переводов (1677; ГИМ. Син 660; не изд.). В «Эпитафионе» отмечены также черты нравственного облика Симеона.

«Надгробное надписание» из 12 четверостиший царь Федор Алексеевич «указал, на двух каменных таблицах вырезав, позлатить и устроить над гробом иеромонаха Симеона своею государскою казною из Приказу каменных дел» Симеон Полоцкий был погребен в Спасском соборе Заиконоспасского монастыря, где он жил (ныне Никольская улица). Тем самым была исполнена его воля, выраженная в завещании: «Место же иде же положено имать быти грешное мое тело желаю на будет при храме ближайшем жилища м оего...» (ГИМ. собр. Уварова. № 247. Л. 11). Над гробом Симеона были установлены две каменные плиты с высеченным на них текстом «Епитафиона» С. Медведева. В 1720-х гг. эти плиты видел В.К. Тредиаковский. когда учился в Славяно-греко-латинской академии, в его статье «О древнем, среднем и новом стихотворении российском» говорится: «Монах некто прозванием Медведев, ученик Симеона Полоцкаго, много, как говорят, писал Стихами; но печатных я не видал нигде. Один токмо огромный Эпитафий Симеону Полоцкому, погребенному в Заиконоспасском монастыре в нижней Церькви, им сочиненный, вырезан на большом стоячем, или, помнится, на двух стоячих камнях» (Тредьяковский. Сочинения. СПб.. 1849. T. 1. С. 776). В настоящее время эти плиты хранятся в камнехранилище Гос. художественного историко-архитектурного и природно-ландшафтного музея-заповедника «Коломенское», куда они были переданы в 1930-е гг. (фотографию фрагмента плиты с эпитафией см. в кн : Памятники литературы Древней Руси. X V II век. М , 1994. Кн 3 [Иллюстративное прил.]). Кроме того, в Заиконоспасском монастыре сохранилась надгробная плита с надписью: «Лета 7188 августа в 25 день преставися иеромонах честный Симеон Петровский Ситняновичь Полоцкий жития своего 51-го лета в 9 месяцъ». Плита находится не на своем изначальном месте, она вмурована в стену левого столба в трапезной (перед входом в нижний теплый храм), устроенной в 1703 г. трудами настоятеля этого монастыря Палладия Роговского.

Первоначальные варианты надгробного надписания, объединенные под общим заглавием «Епитафион», а также текст «Епитафиона». утвержденный царем, находятся в рукописи ГИМ, Син 130. лл. 241–243 об. – автограф С. Медведева, с его редакторской правкой (почерк – круглящийся полуустав; запись на л. 243 об. о распоряжении царь высечь текст «Епитафиона» на двух каменных плитах – скоропись). На внешнем поле рукописи этим заглавиям соответствует в обоих случаях помета киноварью «Надгробное» (241, 242 об.). Нумерация 12 четверостиший 'Епитафиона». а также первоначальных вариантов эпитафий с отделяющими их друг от друга подзаголовками «Или тако». «Или сице» также выполнены киноварью. На л. 242 об после слов «Сих надгробных надписании Великий Государь слушав, быть им не указал...» и перед основным «Епитафионом» имеется зачеркнутая запись, восстановленная с небольшими разночтениями ниже, после текста утвержденного царем «Епитафиона» и перед проектом прозаической надписи на надгробной плите («Надписанием на камени»): «Сие надгробное надписание Великий Государь указал на дву каменных таблицах вырезать, позлатить и устроить над гробом иеромонаха Симеона своею государскою казною из Приказу каменных дел» (243 об.; в первом варианте на л. 242 об. отсутствовало слово «позлатить» и вместо «иеромонаха» написано «отца»). На внешнем поле – помета руки С. Медведева: «Под строку». С учетом приведенной правки текст «Епитафиона» вошел в парадную рукопись «Вертограда многоцветного» (список С). Такой же текст читается в писцовом списке конца XVII в. (ГИМ, собр. Уварова. № 247. Л. 17 об.–21 об.).

Опубликовано: Н.И. Новиков. Древняя российскаая вивлиофика. СПб., 1775. Ч. 18. С. 198–199; А. Прозоровский. Сильвестр Медведев (Его жизнь и деятельность). Опыт церковно-исторического исследования. М., 1896. С. 389–393; Сатирические журналы Н.И. Новикова. М.; Л.. 1951. С. 447–448; Гудзий; Панченко; ПЛДР; Русская стихотворная эптиафия / Вступ. ст.. сост.. подгот. текста и примеч. С И. Николаева и Т.С. Царьковой. СПб., 1998 С. 51–52. 473 (Новая билиотека поэта); Т.В. Левина. Коллекция белокаменных надгробных плит XVI – середины XVIII вв. в музее Коломенское / / Древнерусские надгробия ХІІІ–ХѴІІ вв. Материалы к своду / Автор-составитель Л.А. Беляев. М., 2001 (Русское средневековое надгробие. Вып. 2. В печати).

С. Медведев оставил также описание последних дней жизни Симеона Полоцкого, его быстротечной болезни и кончины в письме своему «приятелю» Ивану Димитриевичу. о котором ничего более неизвестно, кроме того, что он был одним из адресатов С. Медведева. Документ интересен как свидетельство очевидца («самовидца») событий, а также характеристикой, данной С. Медведевым личности Симеона Полоцкого. Сохранился писцовый список «епистолии» в упомянутой рукописи конца XVII в. (ГИМ, собр. Уваворва. № 247. Л. 1–8 об.) вместе со списками «Епитафиона» и духовного завещания Симеона Полоцкого Выдержки из данного письма С. Медведева неоднократно приводились в научной литературе. Полностью документ впервые публикуется в настоящем издании.

(1) Список с епистолии инока Силивестра М едведева.

Добрый мой приятель Иоанн Димитриевичь. во истинном Враче душ и телес наших Христе Иисусе здравствуй.

От истиннаго Благопослушника и послушания Учителя, Царя Небесснаго Христа Спасителя, послушанию благому учася и тщася оно усердно делом исполняти, твоему моего добраго приятеля желателному благому желанию писанием твоим мне изъявленному, послушание отдая благаго и преподобнаго святаго мужа, а моего милосердаго отца учителя и благодетеля пречестнаго господина отца Симеона о преселении от временных во вечная, от земных в небесная – твоей любви, яко самовидец / / (1 об.) того, извествую.

Предел жизни человеческия полагающему животом и смертию владычествующему Христу Богу благоволившу вечнаго своего раба на славу Его Божественнаго имене, и Церкви святыя на утверждение во общую ползу ради души своея спасения присно трудившагося, душу его святую от телесе разрешя. в небесная Своя присно веселая обитания взяти сицевым образом.

Претекшаго лета от создания мира 7188 августа месяца в 15 и в 16 дни со исповеданием у отца духовнаго своих грехов безкровную жертву он совершаше. ибо он никако же святыя литургии без исповеди служити дерзаше. Под осмый же надесять день в нощи скорбь к нему приступлши нача по малу день дне возрастати / / (2) здравие его растлевати. Но обаче он веема крепляшеся и правила своего и в церковь хождения не оставляше даже до 24 дня. В двадесят же пятый день, аше и креплее нача изнемогати, обаче не веема себе въдаяше на одре лежанию. И ко осмому того дня часу тяжце нача изнемогати.

И во оно время посещаюшу его отцу Филарету Твердикову в беседе своей ко отцу Симеону нача с жалостию о краткости жизни человеческия предлагати. Ему же пречестный господин отец Симеон уже на одре лежай ответа: «Отче святый, вем аз и о седмидесятих и осмидесятих летех. Но аще и седмьдесят или осмьдесят лет доживше и тогда умирати же. Воля Господня во всем да будет, яко тогда тако и ныне умирати же».

И по беседе отходящу / / (2 об.) отцу Филарету, востав от одра своего, отца Филарета проводи даже до дверей келлии и друг друга благословивше и поцеловавшеся. простишася. И потом мало посидев в креслах, возляже на одр свой. И абие к нему прииде отец его духовный. И соверша яже подобает ко очищению человеческия совести, от него из чюлана из виде к нам в келлию. Та же вскоре прииде и Богоявленскаго монастыря что за Ветошным рядом архимандрит Амвросий. Видяще же мы его [аще оному глаголющу. яко он в себе тяжькия к смерти болезни не чюветвует] зело в лице изменяема, послахом по священники и диаконы ради елеем святым освящения. Он же лежя на одре, по малой беседе с племянником своим Михаилом, прекрестися трижды. Мы же надеющеся, яко он хощет сну вдатися, покой / / (3) ему дахом. И егда же собрахуся ко маслосвятию, аз же на чах его звати: «Отче Симеоне», – до трижды. Он же ничто же ответа, точию очима зрит прямо. Видяще мы, яко кончина жизни его прииде, отец духовный его нача молитвы ко исходу души читати и Канон на исход души. И. егда она вся совершишася абие мне ем у приседящу. испусти дух.

И тогожде дня тело его изнесохом в храм. И в 26 день погребохом честно, а на погребении быша суздалский владыка Маркелл и архимандриты, и игумены, и священницы, и диакони. А святейший патриарх благоволил было и сам на погребении быти, точию ради в той день со кресты хождения на погребении ему быти было невозможно.

Сказав же твоей любви о его / / (3 об.) временныя жизни скончании, повем мало и о его на земли пребывании. В монашеский святый образ облечеся он в 27 лето возраста его в граде Полоцку в Богоявленском монастыре. В монашестве поживе 24 лета. Правило его бе келейное на всякий день разве церковнаго и утренних и на сон грядущих молитв по три акафиста: первый – Иисусу Сладкому, вторый – Пресвятей Богородице. третий – дневный. да четвертый – Канон за единоумершаго. В неделю в прибавку – Канон Духу Святому и некогда читовал и Канон на исход души. И таковое он правило держа во вся дни своего в монашестве пребывания неизменно даже до самыя смерти. А в Великий пост еще по оному правилу в придание име чтение Псалтири.

К тому присно прилежал / / (4) чтению и писанию. На всякий же день име залог писати в полдесть по полутетрати. а писание его бе зело мелко и уписисто. И пребывая на Москве 16 лет, написа своею рукою разных книг по изчислению прологов с десять или и вяшше. О них же аз Богу мне вспомогающу тшуся. да соберутся все в книги и миру да явятся.

К смерти той муж блаженный присно готовым быти тшася. Того ради и духовная у него всегда бе готова. И на всякий год дванадесятью. то есть во всякий месяць бе у его преподобия постановление исповедь святую у отца духовнаго совершати. И всячески промышляше и тщася паче душевныя своя язвы врачевати. нежели телесныя, ведя. что телесныя язвы благодати Божия от нас не отдаляют, но иже / / (4 об.) благодарно терпят и умножают.

А язвы душевныя, то есть грехи смертныя, благодать Божию от нас отдаляют и чюжды любве Божия сотворяют. Того ради пречестный господин отец Симеон, желая усердно, аще бы возъможно никако же не токмо смертными, но и простимыми грехми грешити. частократне оно святых отец глаголание воспоминая, глаголаше: «Желал бы лучше тысящь крат умрети. нежели аще и зело мало Бога прогневати». Жизни же своей никогда же обеща долгой быти. но вскоре чая от мира сего отьити к Богу И не жителя себе в сем мире признава быти. но странника и пришелца Житие же свое зная в небесех быти, желаше в них жити.

Того деля присно о творении воли Божия тщание име со усердием и во всем выну Богу / / (5) благодарен бяше, Божественныя благодати надеждею всегда веселяшеся. яко та в душе его крепце пребываше. еже будущих благ он лишен не будет. Долгих лет себе никогда же желаше. но все веема на волю Божию полагаше. И частократне сие слово глаголя: «Боже мой. не прошу у тебе многих лет. точию отпущения моих пред Тобою согрешений и благодати Твоея улучения. И когда Твоя святая мене хощет воля от зде взяти. тогда мя и да возмет. токмо да бы во оставлении моих грехов и в благодати Твоей. А мир сей и в нем житие человеческое уже видех и въпредь в нем за наше неприлежное к добру тщание. И яко мир сей к кончине приближается, лучшаго жителства не надеюся.» / /

(5 об.) Здравие его бяше отменное, ибо от малых своих лет никогда же скорбе, бодрость дивная, мерность чюдная. опаство в житии достойное похвалению, услаждение в служении Богу удивителное. о славе Божией тщание присное.

И яко же некогда древний философи к вопрошающим их. коль часто Бога подобает воспоминати, ответа: «Един поведа: Частее Бога подобает воспоминати. нежели ести. Другии рече: Частее Бога подобает воспоминати. нежели дыхати, ибо без Его благодати невозможно есть человеку и дыхати» Тако пречестный господин отец Симеон, аще бы мощно было, веема бы хотел частее Бога за Его ему многая дарования благодари™, нежели дыхати.

Весма бо его Вышний всем одарил бяше: возрастом / / (6) /говолным, лицем светльім, брадою и власами украшенными, доволством нуждных нескудным, разумом и учением совершенным, покоем немятежным и к Нему Вышнему Творцу горячестию любве присною.

Тако, яко начасте и во сне аки стоя пред Царем Небесным милосердие Его ему [нам при нем будущим всем во услышание] умоляти и о отпущении согрешений своих просити и надеждею его вечных благости себе надежна являти. И кратко реши, яко преподобный отец сице свое житие провождаше. ничто же бо ино что помышляше. точию о сем. что мать нашу православную Церковь увеселяет и ухищряюших целость оныя терзати побеждает, что веру благочестия умножает и что / / (6 об.) славу Божественнаго имене разширяет. Ничесого же инаго глагола, токмо то. что благодать слышащым нам дарствует. Ничто же ино творил, точию се. что православных христиан к созиданию веры и Богу к благодарению возбуждает. И в таковом жизни своея течении подвиг скончав, душу свою в руце Господеви предал есть.

Ему же правда Божия благих дел мздовоздателница за его благия труды да воздаст на небеси. За книгу Венец веры – прияти венец живота (Псал. 102). яко же венчаюший милостию и щедротами рече: Буди верен до смерти и дам ти венец живота (Апок. 2). И за книгу Обед душевный снести обед в царствии Божии по оному словеси: Блажен иже снесть обед в царствии Божии (Лук. 14). За книгу же Вечерю душевную / / (7) со убежденными на вечерю вечныя всяких благих исполненной сладости въвестися и тамо насытитися славою Божественною.

По словеси псалмопевца и царя: Насыщуся внегда явит ми ся слава Твоя. И за иныя его многия многими труды написанныя книги да дарует ему многую мзду небесную, еже ему усердно въекоре улучити сердечне желая и к щедротам милосердаго Бога. О оном аз грешный и негодный молитву мою возсылая, глаголю: Со всеми святыми да сотворит ему Господь вечную память. И мене, грешнаго, такожде. яко же и онаго, да сподобит ему. Творцу моему, на Его честь и славу словом и делом присно работая купно с ним. моим прелюбезным господином отцем Симеоном, / / (7 об.) в небесех Божественное Его все радости всего мира несравнителне превосходящее лице созерцая, вечно оным утешатися, их же благ яко пречестному господину отцу и мне самому, тако и твоей любви желая. Хранителю мира Христу Иисусу в сохранение тебе предаю.

Временных и вечных благ истинный тебе желатель монах недостойный грешный Силвестр Медведев писал своею рукою.

Из царствующаго града Москвы 189 декемвриа 3 дня.

Та же и о книгах прошению твоему сим моим известием доволство сотворяю.

Великий Государь все книги издания пречестнаго господина отца Симеона благоволил печатати / / (8) у себе Великаго Государя в Верхней типографии. И ныне печатают Обед душевный.

Познавая же твою ко мне неизменяемую любовь и яко ничесого же тако желаеши. яко ползы душевныя, того ради потщуся любви твоей пречестнаго господина отца духовную его рукою писанную, преписав. послати. И надежду имам, яко от нея велию ползу имаши восприимати. И познаеши. како он. верный раб великаго Бога о себе смиренная вещает и всех хуждше себе быти являет. И помня глагол Господень, еже рече: Аще и все сотворите, рцыте, яко непотребни есмы раби. Аще и много трудися веема себе непотребна, смрадна и окаянна нарицает быти. Ктомужде и гробная надписания яже / / (8 об.) по указу Великаго Государя пречестному господину отцу написах. преписав, имею намерение да любовь твоя оны в твою ползу возимеет. в них же узриши в краткости его трудолюбное и богоподвижное пребывание» (ГИМ. собр. Уварова. № 247. Л. 1–8 об.).

Существует еще одно свидетельство С. Медведева о кончине Симеона Полоцкого: «188 г(ода) август(а) 25 де(нь) преставился иеромонах Симеон Полоцкий в 9 час дне в среду, веку 52. в мире Самуил». Здесь же другой рукой и более темными чернилами добалвено: «По некоих Савва». Запись сделана в киевском издании книги Максима Грека «Слово на латинов» (1620; л. 3 – защитный), которая принадлежала, судя по пометам. Печатному двору («Книга Московский Типографии казенная») и справщику Никифору Симеонову Ярославцу окз. РГАДА, Библиотека Московской Синодальной типографии. Ф. 1251, № 1219–1221; прежний № 678, по описи 1888 г.). Кстати. С. Медведев оставил здесь же запись о кончине 27 марта 1680 г. боярина Б.М. Хитрово, который был влиятельным государственным деятелем, главой администрации Оружейной палаты, покровителем Симеона Полоцкого и одним из адресатов его стихов (И.А. Селезнева Российский государственный деятель X V II в. Б.М. Хитрово / / Вопросы истории. 1987. № 1. С. 83–86). Впервые данная запись о кончине Симеона упомянута в протокольном сообщении о докладе И.М. Тарабрина (см : И М. Тарабрин. Новые данные о Симеоне Полоцком / / Древности. Труды славянской Комиссии имп. Московского археологического общества. М., 1902. Т 3. Протколы. С. 15), однако ее текст и название книги, в которой она находится, отсутствуют, как и указание на принадлежность записи руке С. Медведева. И.М. Тарабрин заметил: «Рукой, принадлежавшей, должно быть. Никифору Симеонову, добавлено далее: «по некоих Савва». Из этого видно, что и в кругу лиц. близко его знавших, мирское имя его точно не было известно» (Там же).

Items in A only

'Кто здрав сый...' (fol. 12v) Taken from Faber, Dominica 5 Post Pascha, No. 5 «Circum stantiae Orationis», sect. 3 «Quando orandum»: «Peccator aegrotans anim adversione hac percutitur ut vix memor sit sui, qui dum sanus esset memor non fuit Dei.»

Наказание (fol. 4 0 v) Taken from Faber, Dominica 12 Post Pentecosten, No. 3 «Delinquentes corrigendi», sect. 2 'Tubet peccati gravitas:...3. peccas in Remp.»: «Sicut enim (ait S. Chrys. hom. 15. in ep. ad Tim.) si impune peccetur, plurimi delinquunt: ita si peccata puniantur, complures virtuti student."

'Личин притворных...' (fol. 7 6 v ) Taken from Faber, Dominica 15 Post Pentecosten, No. 1 «Timor Domini quam merito in nobis esse debeat», sect. 2 «Quia infra nos infernus et purgatorium»: «S. Chrysostomus homil. 5. ad pop. comparai nos pueris, qui larvas timent, non ignem, cui dum manus inferunt, amburunt. Sic enim nos metuimus damna temporalia, confusionem, paupertatem, opera poenitentiae, et afflictiones corporis, confessionem: peccatum vero et ignem, ad quern ducit, non formidamus, sed coecorum instar in ilium insilimus.''

'Жестоким словом...' (fol. 96^v) Taken from Faber, Dominica 16 Post Pentecosten, No. 7 «Modus corrigendi proximum», sect. 5 «Non sine instructione»: «Aureum et regale est documentum Pacati in Panegyr. Theodosii Imp. Exaspérât homines imperata correctio, blandissime iubetur exemplо." cf Наказание 6.

Слово Божие. (fol. 145^v) Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 4 «Causae cur tam pauci convertantur per verbi Dei praedicationem», sect. 2 «Vani et leves»: «Atqui verbum Dei gladius Spiritus dicitur ad Ephes. 6.[ 17] qui inutilia et carnalia resecare debet.»

Стр. 687

Слезы. (fol. 147^v ) Taken from Faber, Dominica 4 Post Pentecosten, No. 6 «Examinis conscientiae quotidie faciendi incitamenta et ratio», sect. 5 «Utilitas inde proveniens»: «Hinc Psalmista dixit: Ad vesp erum demorabitur fletus et ad m atutinum laetitia. Psalm. 29.[30.5].»

На Рождество Христово. (fol. 148) The poem is similar to many poems in Simeon's Rifmologion under the section Стиси на Рождество Христово (Sin. 287, fols. 10–174), e.g. ’Велия радость весь мир исполняет, I восток ны свыше светло посещает' (fol. 140), but does not appear to be one of those poems.

Великому господину...Иоакиму (л. 279). Черновик челобитной Симеона 1675 г. патриарху Иоакиму с просьбой о расследовании жестокого убийства стрельцами его родного брата иеромонаха Исакия, которое произошло в 1674 г. в Трубчевском монастыре при попустительстве игумена Нектария.

Челобитная обнаружена в авторской рукописи при изучении творческой истории «Вертограда многоцветного» и впервые опубликована в работе: МА. Робинсон. Л.И. Сазонова. Заметки к биографии и творчеству Симеона Полоцкого / / Русская литература. 1988. № 4. С. 140–141. О челобитной упоминается в протокольном сообщении о докладе И М. Тарабрина «Новые данные о Симеоне Полоцком», однако без указания источника (см.: Древности. Труды славянской комиссии имп. Московского Археологического общества. М.. 1902. Т. 3. Протоколы. С. 14–15).

И.М. Тарабрин высказал предположение, опираясь на публикацию челобитных Симеона и «Ивашки Емельянова» в «Вестнике Европы» (1828. № 17. С. 42–43; текст этих челобитных содержится в рукописных источниках: ГИМ. Син 130 Л. 183; РГБ, F. XVII. 83. Л. 20). что убитый стрельцами брат Симеона Полоцкого иеромонах Исакия есть одно лицо с его братом Иваном Емельяновичем, жившим в Москве при Симеоне в одной с ним келье. Независимо от И.М. Тарабрина такое же предположение выдвинул М.Ю. Гордеев (см.. М.Ю. Гордеев. Новые данные к биографии Симеона Полоцкого: завещание матери просветителя / / Славяноведение. 1999. № 2. С 42) на основании других материалов, представленных в том числе в названной публикации М.А. Робинсона и Л.И. Сазоновой. И.М. Тарабрину не было известно, что у Симеона Полоцкого было два родных брата по имени Иван (Ян) – «единокровный» (Петровский-Ситнянович) и «единоутробный» (Шеремет). М.Ю. Гордеев полагает, что именно единоутробный брат Симеона Иван Шеремет стал после пострижения в монахи Исакием. Такое предположение на настоящем уровне изученности источников можно считать достаточно достоверным.

Черновик челобитной находится в 34-й. сборной, тетради рукописи с листами из разной бумаги и разного формата, что позволяет предположить, что стихотворения, содержащиеся здесь, были написаны в разное время. Лист с черновиком челобитной привлек внимание Симеона возможностью использовать его оборотную сторону, на которой он написал рассуждение в стихах о смерти («Смерть трегуба») и шесть двустиший под общим названием «Монах». Челобитная, по-видимому, навеяла Симеону стихотворные размышления о случившемся и стала для них своего рода прозаическим предтекстом. Лист с черновиком челобитной и стихами на его обороте (л. 279) подклеен в автографе к предыдущему листу.

'Христос кокоши Себе...’ (fol. 236) Taken from Faber, In Festo S. Stephani Protomartyris, No. 7 «Documenta et Mysteria [on the Gospel for the day, viz. Matt. 23.34–9]», sect. 7 «Ad Christum confugiendum»: «Videte quo confugiendum sit, cum vagi et dispersi inter insidias tartarei M ilvi degim us; ad alas utique Christi, quas erga nos expandit, sicuti testatur in hodierno Evangelie [cf v. 37 'How often w ould I have gathered thy children together, even as a hen gathereth her chickens under her wings'].» The image of the eagle has been added by Simeon.

Образа Пресвятыя Богородицы подписание. Вошло в «Вертоград» из ранее написанного; текст написан на листе нестандартного формата, подклеенном в рукописи А к л. 307 с оборота. В писцовом списке читается в более ранней рукописи, содержащей сочинения Симеона Полоцкого: ГИМ. Син 731. Л. 116 об.

Блуд со сыном. (fol. 331) Taken from Meffreth, Dominica 19 Post Trinitatis, No. 3. 11. 1–28 cf Meffreth: «Refert Caesarius in dialogis, lib. 2 capit. xx. Quia quaedam mulier concepit a proprio filio, & peperit filium, quae contrita super hoc peccato & confessa, remissa est ad Papam, quae cum venisset ad Innocentium ІII. sine omni pudore cum paruulo, confitebatur publice peccaia, magna cum contritione diciL Peccaui cum proprio filio, de quo concepi hunc filium.» 11. 29–38 cf Meffreth: «Volans earn Papa probare, ait. Reuertere eras in tali habitu, in quo intrasti ad filium tuum, quando peccasti cum eo. At illa venit in camisia, iterum clamans pro venia.» 11. 39–46 cf Meffreth: «Papa considerans cordis eius amaritudinem, dixit: Vade, remissa sunt tibi peccata tua.» 11. 47–50 cf Meffreth: «Audiens auiem hoc vnus Cardinalium, contra Papam murmurauit, quod tarn grande peccatum tarn faciliter dimitteret.» 11. 51–60 cf Meffreth: «Tunc ait Papa. Si male egi, possideat me diabolus & torqueat. Si autem bene, possideat te & torqueat. Statim diabolus possedit Cardinalem, & grauiter vexauit, quousque Papa pro eius liberatione orauit» (Pars aestiv., p. 447).

Стиси краесогласнии... (л. 409) Декламация, написанная по случаю возвращения из Москвы в Полоцк в 1659 г. чудотворной иконы Богородицы, которую 5 июля 1656 г. царь Алексей Михайлович взял с собой, отправляясь во время русско-шведской войны в поход на Ригу. Обильно украсив икону «златом и каменьми драгоценными», царь возвратил полоцкую святыню в 1659 г., передав ее с Каллистом, епископом Полоцким и Витебским, с Софийский собор (см.: Древняя российская вивлиофика. 2-е изд. Н.И. Новикова. М.. 1788. Ч. 3. С. 353–354). Здесь 1 апреля, в Страстную пятницу, «отроки» училища Богоявленского монастыря исполнили декламацию Симеона. Церемония торжественной встречи иконы началась накануне. когда икону приветствовали также «отроки» училища Богоявленского монастыря, исполнившие «пред великою градскою брамою, нареченною Витебскою» декламацию, составленную Филофеем Утчицким («Стихи краесогласныя, иже во сретение чудотворныя иконы Пресвятой Богородицы Полоцкой, егда бысть поведением Богоизбраннаго и Богом хранимаго Великаго Государя Царя и Великаго князя Алексиа Михаиловича всея Великия, Малыя и Белыя России самодерьжца. Паки во град Полоцкий з царьствующаго Богохранимаго града Москвы пренесения суть сложении, а от отрок училища монастыря Богоявленского Полоцкого пред великою градскою брамою, нареченною Витебскою, мовлены лета от создания мира 7167, а от Рождества Христова 1659 марта 30-го дня» – РНБ, F. XVII. 82. Л. 7–8 об.; писцовый список, южнорусская скоропись; на л. 7. на верхнем поле – помета руки Симеона Полоцкого: «Compositio P: Philothei Utczycki». В другом списке дата исполнения указана 31 марта 1659 г.: ГИМ. Син 877. Л. 4–8 об.). В чтении каждой декламации участвовали восемь «отроков». Имена исполнителей декламации у Витебских ворот Полоцка 31 марта 1659 г. известны, это: «Кондрат Онофриевич. Василий Гришанович. Василий Янович. Сава Капустин. Василий Кузмин. Матфий Юриевич. Иоан Михайлович. Димитрий Лавринович» (Син 877. Л. 4 об.). Повидимому. они же читали и декламацию Симеона в Софийском соборе 1 апреля. Некоторые из названных «отроков» входили в постоянный состав школьной труппы; так. среди «отроков», выступавших перед царем в Кремле 19 января 1660 г., были те же Кондрат Онофриев. Василий Гришанович. Василий Янович, Сава Капустин. Димитрий Лавринович (см.: Л И. Сазонова. Ранние московские декламации Симеона Полоцкого в контексте конфликта царя Алексея Михайловича и патриарха Никона / / Славяноведение. 1998. № 2. С. 65).

«Стиси краесогласнии» не вошли в окончательный текст «Вертограда». Симеон перенес их в книгу придворно-церемониальной и окказиональной поэзии – «Рифмологион» (ГИМ. Син 287. Л. 335–338). Первоначально написано латиницей на языке, основу которого составляет церковнославянский со значительной долей полонизмов и белорусизмов: «Stichi kraesohłasnyie, słozenyie wo stretenie ikony Preswiatyia Bohorodicÿ iz hrada carstwuiuszczaho Moskwy w Polock wozwraszczennyia po perwom wziatii Aº 1659 1 Aprilis, mowenyie ot otrok uczyliszcza Bohoiawlenskoho monastyra w cerkwi sobornoy Sophii swiatyia» (автограф; РГАДА. ф 381, № 1800 Л. 34–36; выше заглавия – буква п, означающая, что стихотворение переписано отсюда в другую рукопись). Между двумя вариантами отмечаются некоторые разночтения, связанные с редактированием текста, направленным на создание текста на книжном «славенском» языке, а также с использованием кириллицы.

«Яко сладкопенивы птицы...' (fol. 5 4 7 ) Taken from Polyanthea, "Philosophia": " Theodoreti episcopi. Sicut aves vocales humanam quidem vocem imitantur, non tamen intelligunt quid loquuntur: Ita philosophi veritatem nescientes prodiderunt. Ser. 1 (p. 911). Since this poem was written a day or so before Simeon's death and is immediately preceded in A by the poems Философия 7 and 8, it indicates that, apart no doubt from sacred texts, the Polyanthea was probably the last book he was reading.

Items in В only

Стиси на некия образы. Внесено в «Оглавление» В с корректорским знаком вставки (14). Писцовый список имеется в более ранней рукописи, содержащей сочинения Симеона Полоцкого: РНБ. OP. F. XVII.83. Л. 211 об,–213.